Passivisme leidt niet tot vrede

Pacifisme lijkt in oorlogstijd een doodverklaard ideaal.

In de laatste decennia van de vorige eeuw gingen nog honderdduizenden mensen de straat op om te protesteren tegen de plaatsing van kruisraketten. Slechts een enkeling stond langs de kant met een bord ‘beter een raket in de tuin, dan een Rus in de keuken’. Inmiddels lijken de verhoudingen omgedraaid.

De Russische dreiging wordt gezien als een vanzelfsprekend gevaar en wie pleit voor de-escalatie en vredesbesprekingen wordt al snel uitgemaakt voor Poetin-versteher.

Maar het aanjagen van de wapenwedloop in de hoop dat die vrede zal brengen is als het aanbevelen van meer vleesconsumptie met het oogmerk om dierenwelzijn te bevorderen.

Een gewapende vrede is een vorm van onvrede waarin niet harmonie maar berusting te boventoon voert, en waarin geweld elk moment weer kan oplaaien.

Hoe kan het dat we ons neerleggen bij de suggestie dat er inmiddels twee miljoen mensen zijn omgekomen in de oorlog tussen Rusland en Oekraiene en maandelijks meer dan 30.000 nieuwe slachtoffers te betreuren zijn? Het streven van de Oekraiense minister van defensie is zelfs om het aantal Russische slachtoffers op te voeren tot 50.000 per maand om zo ‘vrede dichterbij te brengen’.

De secretaris generaal van de NAVO steunt die strategie, mensenlevens lijken gedegradeerd tot kille cijfers in een oorlogsboekhouding.

De fundamentele waarde van het bevorderen van vredesbesprekingen ligt echter niet in het bieden van een militaire strategie, maar in het bewaken van de menselijke moraal wanneer die het hardst wordt aangevallen. Juist wanneer de wereld brandt, is de weigering om brandstof op het vuur te gooien een daad van buitengewone moed. Oorlog kan nooit een permanente oplossing zijn

In tijden van oorlog raakt de samenleving vaak in de greep van een oorlogspsychose. Nuance verdwijnt, de media mobiliseren de publieke opinie, en de tegenstander wordt gereduceerd tot een monster. In zo’n verstikkende sfeer van oorlogsretoriek is het van groot belang dat er ook mensen zijn die zich blijven inzetten voor geweldloze oplossingen.  

Zij zijn de herinnering aan de menselijkheid van de vijand en de stem die pleit voor diplomatie en verzoening.

Wat zelden in beschouwingen rond oorlog en vrede betrokken wordt is het feit dat ook de dieren, de natuur en het milieu de stille en stemloze slachtoffers zijn van menselijke conflicten, waarbij ecosystemen vaak generaties lang ontregeld raken. Waar menselijk leed en materiële schade direct zichtbaar zijn, voltrekt zich tijdens gewapende conflicten

in de natuur een ecologische ramp die vaak pas jaren later volledig overzien kan worden. Oorlog vernietigt niet alleen levens, maar ook de biologische basis die al het leven ondersteunt.

Grote zoogdieren lopen ernstig gevaar gewond te raken door landmijnen of door de ontelbare tientallen kilometerslange glasvezeldraden die door drones in de natuur worden achtergelaten. In de loop van de oorlog zijn zogenaamde FPV-drones (First-Person View) die via ultradunne glasvezelkabels worden aangestuurd, de standaard geworden om elektronische stoorzenders te omzeilen. Wanneer deze drones vliegen, rollen ze een spoel af van honderden kilometers aan micro-glasvezeldraad (gemaakt van PMMA-plastic en silicium). Als de drone inslaat of neerstort, blijft dit materiaal achter in het landschap.

De draden hangen in miljoenen kilometers als onzichtbare netten tussen struiken en boomtoppen. Vogels, uilen en vleermuizen vliegen hier met hoge snelheid tegenaan, raken verstrikt en sterven een hongerdood of stikken. Grotere dieren zoals

herten en reeën lopen door de bossen en trekken de sterke draden mee. Onderzoekers hebben herten waargenomen waarbij de glasvezeldraden diep om het gewei en de poten gewikkeld zaten, wat kan leiden tot amputaties of ernstige infecties. Vogels zoals ooievaars, eksters en kraaien gebruiken de kleurrijke, flexibele draden als nestmateriaal omdat het lijkt op takjes of gras. De synthetische isolatiecoatings en chemicaliën vormen echter een direct gezondheidsrisico voor de pasgeboren kuikens. PMMA-plastic vergaat niet biologisch en kan tot wel 600 jaar in het milieu aanwezig blijven. De wapens en brandstoffen die in oorlog worden gebruikt, laten een giftige erfenis na in de bodem en het water.

Wanneer munitiedepots, chemische fabrieken of olieraffinaderijen worden gebombardeerd, lekken zware metalen (zoals lood en kwik) en giftige chemicaliën rechtstreeks de bodem en het grondwater in. Dit vergiftigt de basis van de lokale voedselketen.

Tijdens de Golfoorlog staken terugtrekkende troepen honderden oliebronnen in brand en lieten miljoenen liters olie in de Perzische Golf lopen. Dit leidde tot de verstikking van duizenden zeevogels en de vernietiging van kwetsbare mariene ecosystemen.

Zodra een oorlog uitbreekt, verschuift de prioriteit van de overheid en de publieke opinie volledig naar defensie, waardoor de natuur feitelijk vogelvrij wordt verklaard.

In tijden van schaarste en economische ineenstorting wenden lokale bevolkingsgroepen en gewapende milities zich tot de jacht op beschermde diersoorten voor voedsel (bushmeat) of om wapens te financieren (ivoor- en neushoornhandel).

Nationale parken en reservaten worden verlaten door parkwachters die moeten vluchten. Wetenschappelijke onderzoeksprojecten stoppen direct, en de handhaving tegen illegale houtkap valt volledig weg.

Sonarsignalen ontregelen zeezoogdieren, ontbladeringsmiddelen verwoesten ecosystemen, fortificaties en loopgraven belemmeren dieren in hun natuurlijk trekgedrag.

Het feit dat dieren, natuur en milieu vaak niet meer genoemd worden na het uitbreken van oorlogen en het gegeven dat hun directe belangenbehartigers niet zelden meer aandacht gaan geven aan menselijke slachtoffers in plaats van opkomen voor de allerzwaksten die juist in tijden van oorlog extra behoefte hebben aan bescherming, geeft aan dat de strijd voor vredesinitiatieven en tegen de wapenwedloop juist in geopolitieke conflicten eigen belangenbehartigers behoeft.

Juist als er conflicten tussen mensen worden uitgevochten, hebben dieren, natuur en milieu er direct belang bij dat er ook voor hen wordt opgekomen, dat er geen concurrentiestrijd ontstaat tussen hun belangen en die van de mens.

Zoals het Rode Kruis hulp verleent zonder partij te kiezen in conflicten, vanuit een neutrale positie, zo zou de belangenbehartiging voor dieren, natuur en milieu mensen moeten kunnen verbinden vanuit een overstijgend belang. Partij kiezen in geopolitieke conflicten verscheurt mensen, partij kiezen voor de allerzwaksten kan mensen bijeen brengen om het belang van de zwaksten te beschermen tegen het recht van de sterkste.