Papier maken in Eerbeek. Met Veluws grondwater en afvalwater in de IJssel

Natuurlijk komt onze extreme droogte door de klimaatopwarming. Maar droogte kun je ook nog een handje helpen.  We kennen het voorbeeld van de waterschappen die de grondwaterstand in het voorjaar laag houden voor de boeren die met hun zware materieel het land op willen. Zodat er later tekorten ontstaan die worden bestreden door grondwater op te pompen of te onttrekken aan oppervlaktewater. En maar blijven jammeren over de droogte!

Een andere structurele ‘hulp’ bij het creëren van waterschaarste zijn industrieën die extreem veel consumeren voor koeling en reiniging.  

Denk aan de chemische industrie, olieraffinaderijen en energiecentrales (met name nucleaire), de metaalsector en de datacenters. Zij verbruiken miljarden liters water per jaar om machines en servers te koelen

Een voorbeeld hiervan zijn de papierfabrieken van Eerbeek.

Vijf jaar geleden liet een boswachter zien dat de beek van Eerbeek, waaraan het dorp haar naam ontleent, droog stond. Modder, bladeren en verdwaald afval - geen vogels, kikkers en vissen. Laat staan de zeldzame beekprik.

Volgens de woordvoerder van waterschap Vallei en Veluwe had die droogte in de beek verschillende oorzaken, maar vooral de extra druk vanwege onttrekkingen van water door de papierindustrie in het dorp. Zo’n 3,6 miljoen kuub Veluws grondwater per jaar, dat na gebruik als afvalwater wordt geloosd in de IJssel.

Waarom gebruiken deze fabrieken zoveel water? Andere industrieën gebruiken het, als gezegd, vooral voor koeling. Papierfabrieken gebruiken het echter ook voor het mengen en transporteren van vezels, voor het reinigen en ontinkten bij het recyclen van papier en tenslotte voor de stoom van het droogproces. Er wordt dus niet alleen warm koelwater geloosd, maar ook zeer vervuild. Arme IJssel!

Maar aan al deze problemen zou een einde komen. Op initiatief van de papierfabrieken, samen met de provincie Gelderland, de gemeente Brummen en het waterschap, zouden ‘nieuwe technologieën worden getest.’ Er werd vervolgens een pilot ‘met positief resultaat’ afgerond. Spannend!

Sindsdien is er verder niets gebeurd. Behalve dat een klompenpad, het Eertbeeckse Beekpad, moest sneuvelen voor een nieuwe vrachtautosnelweg voor de Amerikaanse papierfabriek Folding BoxBoard. Dwars door de Eerbeekse Enk. 

Het dorp heeft überhaupt erg veel overlast ondervonden van het verkeer dat de papierindustrie veroorzaakt. 

O ja, sindsdien is er eigenlijk wel iets gebeurd. De papierfabrieken hebben ook een stortplaats voor hun pulp. Een tien hectare grote, tien meter hoge bult. In 2019 werd die afgedekt met staalslakken van Tata. Ruim 230 duizend ton. 

Na steeds meer klachten van omwonenden deed de provincie in 2023 een onderzoek. Het grondwater bleek verhoogde concentraties aan zware metalen en aluminium te bevatten. De eigenaren van de papierstort werden met een dreigende ‘last onder dwangsom’ gemaand de problemen op te lossen.

Eveneens in 2023 ging papierfabriek De Hoop dicht. En vorig najaar kende ex-ASML-topman Peter Wennink in zijn rapport de energie-intensieve papierindustrie geen strategische positie toe voor ons land, en stelde hij dat dergelijke laagwaardige activiteiten zouden moeten vertrekken.

Begin mei dit jaar ging Coldenhove Paper op de fles. Een maand later volgde Folding Boxboard.

De reacties in de media waren vooral obligaat: huilen om banenverlies. Alsof ontslagen werknemers veroordeeld worden tot het bestaan van bedelende daklozen. Alsof er ook geen andere factoren een rol spelen dan werkgelegenheid. Ik noem maar wat. Kwaliteit van de natuur, van diversiteit en van volksgezondheid? Droogte? Desnoods het rapport-Wennink?

En zoals altijd staat dan een paar pagina’s verder in de krant een bezorgd bericht dat veel sectoren met een groot personeelstekort kampen.

Helaas is er bij Folding BoxBoard – van die vrachtautosnelweg door de Eerbeekse Enk -sprake van een doorstart. 

De nieuwe eigenaren zwijgen over de staalslakken, lijken te willen groeien en daarvoor steun van de overheid te vragen.

Jammer dat de Veluwe en de IJssel nog niet de status van rechtspersoon hebben.

Want dan zouden ze schreeuwen: ‘niet doen!’

Maar…vanuit een onverwachte hoek gloort er hoop voor Veluwe en IJssel. Want Brummen – de gemeente waar Eerbeek deel van uitmaakt - wil fuseren met Rheden, een gemeente met de IJssel als grensrivier.

Wil die straks wel – met de kernen Dieren, Rheden en Velp - in de fusiegemeente bijdragen aan het in stand houden en subsidiëren van die vervuilende en water slurpende papierindustrie in Eerbeek en mede opdraaien voor het saneren van de Tata-slakken?

Een heikel agendapunt van de fusieonderhandelingen, met het rapport-Wennink prominent in het dossier.

Voor het overige blijf ik van mening dat Tata moet sluiten en vervolgens zijn rotzooi op eigen kosten moet opruimen, inclusief de 216 plekken waar het staalslakken heeft gedumpt. PRO?!