Overheid schrikt burgers af om te gaan demonstreren, persvrijheid in gevaar door Big Tech

De overheid bemoeit zich steeds meer met demonstranten en brengt zo de vrijheid van burgers in gevaar. Daarvoor waarschuwt het College voor de Rechten van de Mens in zijn jaarlijkse rapportage. De praktijk van de politie- en inlichtingendiensten om demonstranten persoonlijk aan te spreken, het opvragen van gegevens bij organisatoren, het registreren van de deelnemers, leiden er allemaal toe dat burgers afgeschrikt kunnen worden om deel te nemen aan volstrelkt legale protesten.

NRC schrijft:

Zo kan van een persoon, die op de camerabeelden herkenbaar deelneemt aan een demonstratie, de politieke voorkeur worden vastgesteld. Dat wordt gezien als gevoelige informatie. Ook zouden camera’s bij demonstraties zorgen voor een afschrikkend effect en „een gevoel dat je iets doet wat eigenlijk niet mag”, blijkt uit het onderzoek. Demonstranten zouden het gevoel hebben dat anoniem demonstreren bijna niet meer mogelijk is. Dat is een zorgelijke ontwikkeling, zegt Rick Lawson, voorzitter van het College voor de Rechten van de Mens. „Mensen moeten zich vrij voelen om op te komen voor wat zij belangrijk vinden. Als de overheid te veel informatie verzamelt over demonstranten, bestaat het risico dat mensen afhaken uit angst om in beeld te komen.”

Het beleid veroorzaakt bovendien een vicieuze cirkel. Omdat de overheid steeds meer gaat registreren en controleren, nemen demonstranten maatregelen om zichzelf te beschermen, zoals gezichtsbedekkende kleding. De regering reageert daarop met nog meer beperkende maatregelen.

Zo werd een wetsvoorstel ingediend om gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties te verbieden. Ook nam de Tweede Kamer meerdere moties aan voor de inzet van camera’s met gezichtsherkenning bij demonstraties. Het College roept op terughoudend te zijn met nieuwe bevoegdheden. Het maakt zich met name zorgen over „de gevolgen die de maatregelen gezamenlijk kunnen hebben” voor de demonstratievrijheid. Daarnaast acht het College extra bevoegdheden niet vanzelfsprekend nodig: de huidige bevoegdheden zouden al toereikend zijn.

De opeenstapeling van maatregelen vormt een bedreiing voor de mensenrechten, zo stelt het College in een toelichting.

Rick Lawson: “Het verzamelen, bewaren en delen van persoonlijke gegevens zonder duidelijke wettelijke grondslag is op zichzelf al problematisch, maar alle maatregelen samen kunnen ertoe leiden dat inbreuken ontstaan op mensenrechten.”

De Raad voor Cultuur constateert ondertussen in haar advies Vrije journalistiek, weerbare democratie dat de persvrijheid en het recht op informatie in gevaar komen.

De Volkskrant schrijft:

De opkomst van bigtechbedrijven, generatieve AI en desinformatiecampagnes hebben de journalistiek ‘sluipenderwijs’ ondergraven, zegt voorzitter Kristel Baele van de Raad voor Cultuur, die het belangrijkste adviescollege van de regering is op het terrein van media, erfgoed en cultuur. ‘Wij bepleiten daarom de balans te herstellen’, zegt Baele, ‘want de journalistiek is een pijler onder de democratische rechtsstaat.’ (...) Concreet adviseert de raad een aantal publieke en particuliere nieuwsorganisaties aan te wijzen die essentieel zijn voor het ‘geïnformeerd, betrokken en verbonden houden’ van de samenleving tijdens een crisis. ‘Te denken valt aan: landelijke, regionale en lokale omroepen en nieuwsvoorzieningen en een landelijk persbureau.’

Het publieke debat en de vrijheid daarvan is in handen gevallen van Big Tech. Dat is een bedreiging voor de democratie en daarom moet de overheid beschermend optreden. Onder meer door de ontwikkeling van - Europese - platforms.

Het doel moet zijn om ‘het maatschappelijk debat terug te brengen naar de publieke ruimte’. Vooral voor de eilanden in het Caribisch deel van Nederland is dat belangrijk, omdat de kleinschalige media hun publiek vooral bereiken via platforms als Facebook van techreus Meta.