Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Rutte tracht stikstofbom van Hoekstra onschadelijk te maken

Sigrid Kaag wil draaiend CDA aan afspraken houden
Joop

Opheffen verjaring seksueel misbruik geeft meer ellende

  •  
30-03-2010
  •  
leestijd 3 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
Nu na Ierland en Duitsland ook in Nederland de beerput van misbruik van kinderen op katholieke scholen en internaten zich begint te openen, kan het niet uitblijven dat de roep bijval krijgt om de daders alsnog voor de rechter te brengen.
BNR liet luisteraars aan het woord om zich uit te spreken over de stelling dat seksuele misdrijven evenals oorlogsmisdaden niet zouden mogen verjaren. Op dit moment verjaren deze wel na 12 jaar en bij de zwaarste vormen van seksuele misdrijven is de verjaringstermijn 20 jaar. Anders dan bij andere misdrijven begint deze termijn niet te lopen vanaf de datum waarop het misdrijf is gepleegd, maar pas vanaf het moment dat het slachtoffer meerderjarig is geworden.
Of de slachtoffers ook daadwerkelijk gebaat zijn bij het opheffen van de verjaringstermijn, mag sterk worden betwijfeld. De suggestie klinkt sympathiek. Zij doet recht aan de roep om de daders hun straf niet te laten ontlopen. Die berechting en bestraffing, zo luidt de veronderstelling, kan bijdragen aan de door het slachtoffer gewenste erkenning.
Naar mijn mening worden de mogelijkheden van het strafrecht in deze overschat. Naarmate meer jaren verstrijken tussen de datum waarop misbruik heeft plaatsgevonden en een eventueel strafproces is nauwelijks een heilzame werking van een berechting te verwachten.
Als belangrijkste probleem zie ik de bewijslevering. Ook nu al is, met name bij seksuele misdrijven als ontucht, het bewijs vaak moeilijk te leveren. Menig slachtoffer voelt zich na een strafproces waarin de dader niet veroordeeld kan worden wegens gebrek aan bewijs, nog ellendiger dan voorheen. Hoe zal het dan niet zijn als een dergelijk proces pas plaatsvindt na veertig jaar?
Het strafrecht stelt dwingende eisen aan de bewijslevering. Als de verdachte ontkent, zal het bewijs in veel gevallen niet te leveren zijn. En veel verdachten zullen ontkennen. Ofwel omdat ze er niet publiekelijk in een strafproces voor willen uitkomen, ofwel omdat ze het verdrongen hebben, maar ook omdat in een aantal gevallen de feiten niet zijn gepleegd, zoals ze worden voorgesteld. Ook dat is geen uitzondering en ook daar heeft het strafproces rekening mee te houden.
Het strafproces te doorstaan is voor het slachtoffer vaak al een martelgang, laat staan als dit ook nog uitmondt in een vrijspraak. Dit betekent dan opnieuw een open wond voor het slachtoffer.
Dit is dan ook een van de belangrijkste redenen dat de wetgever verjaringstermijnen heeft vastgesteld. Een andere reden is dat met het verstrijken der jaren ook de doelmatigheid van de bestraffing afneemt. Een groot deel van de potentiële verdachten is inmiddels bejaard of hoogbejaard, voorzover al niet overleden. Welke straf kan dan nog het slachtoffer voldoende genoegdoening verschaffen?
Veel slachtoffers zijn ook niet uit op vergelding en bestraffing, maar willen vooral erkenning voor wat zij door het misdrijf hebben moeten doormaken. Die erkenning wordt niet verschaft door het strafrecht, maar dient uit andere bron te komen. Zo is het al mogelijk om een beroep te doen op het Schadefonds Misdrijven en kunnen schadeclaims worden ingediend bij de instanties onder wier verantwoordelijkheid de misbruiken hebben plaatsgevonden. Sommige instanties hebben zich daartegen zelfs verzekerd. Het valt niet te verwachten dat deze instanties het zullen wagen om zich te beroepen op de civielrechtelijke verjaringstermijn.
Het gaat evenwel niet alleen om financiële compensatie. De behoefte aan erkenning gaat veel dieper en moet meer omvatten dan een openlijk ‘mea culpa’ door de kerkelijk instanties. Ook de instelling van een onderzoekscommissie naar de omvang en aard van de seksuele misbruiken binnen de kerk is niet voldoende.
Naast deze ‘waarheidscommissie’ is er ook behoefte aan een ‘verzoeningscommissie’. De Waarheids- en Verzoeningscommissie, die jaren geleden in Zuid-Afrika heeft weten te realiseren, wat het formele strafproces nooit voor elkaar zou hebben gekregen, zou een lichtend voorbeeld voor de Katholieke Kerk kunnen zijn om recht te doen aan de gerechtvaardigde roep van de vele slachtoffers van het seksuele misbruik door kerkelijke dienaren, om gehoord en erkend te worden. 
Dit stuk verscheen eerder in NRC Handelsblad.

Meer over:

opinie, leven,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (12)

PietPaaltjes
PietPaaltjes30 mrt. 2010 - 16:12

Natuurlijk zullen verdachten ontkennen. Als een slachtoffer aangifte doet behoort de dader daarvoor ter verantwoording geroepen te worden. Dit gebeurt in onze maatschappe mbv boete, taakstraffen of gevangenisstraf. Verjaring van dergelijke zware vergrijpen mogen niet onbestraft blijven In uw beleving zou zowiezo straffen onnodig zijn. Wat u opschrijft is, voor de normale Nederlandse maatschappij, linkse wollensokken onzin. Hiermee geeft u juist de PVV materiaal in handen om luidkeels tegen te protesteren. Zij verwoorden wat de meeste Nederlanders denken.

Hjalmar Hoort
Hjalmar Hoort30 mrt. 2010 - 16:12

Het juridische perspectief is mooi, en hij heeft ook wel gelijk. Toch zeg ik: "laat het maar voorkomen, geef het maar nog meer publiciteit, kom maar door." De paus zelf kan alleen maar in cryptische bewoording spreken over dit soort dingen, die nota bene zelfs onder zijn eigen watch hebben plaatsgevonden, waarna iedereen die dader is snel wordt verhuisd naar een nieuwe parochie, waar het verhaal weer overnieuw kan beginnen. Het vaticaan meet zichzelf hiermee een soort van religieuze klasse justitie aan, die ook nog door de staat wordt goedgekeurd achteraf. Dus los van het juridische kader, zou ik het mooi vinden dat de overheid alles in het werk stelt om dit soort schertsvertoningen aan de kaak te stellen. Immers zouden politiek en kerk gescheiden moeten zijn. Alles dat religieuze instanties aan het wankelen brengt is goed. De mensheid kan pas verder wanneer ze verschoond zijn van 6000 jaar monotheisme. Hoe meer mensen geconfronteerd worden met deze wandaden, en hoe langer de kerk zijn onkunde uit in het handelen van de zaak, hoe meer mensen zich afkeren van de kerk. win win. Behalve natuurlijk voor de slachtoffers, die nu weten dat de daders hun hele leven lang ongestraft hebben kunnen voelen aan alles dat onschuldig was. Met medeweten, goedkeuring en hulp van het management.

Joeri2
Joeri230 mrt. 2010 - 16:12

Vanwaar dit verjaren? Was dat niet omdat dossier kasten te klein werden? Dat lijkt me geen issue meer. Zaken oplossen was toch al nooit voor de slachtoffers. Voor slachtoffers is het strafrecht zo-wie-zo onzin. Een dode heeft er geen baat bij dat de dader wordt gestraft, die had meer aan voorkoming gehad. Nu zijn er heel veel mensen die geloven dat de belofte van zware straf de daad voorkomt. Ik weet niet of dat zo is. Ik denk wel dat de kennis van geen straf wel erg veel de spek op de kat binden is. Mocht een dader jarenlang in angst van ontdekking hebben geleefd dan lijkt me verjaring prima, maar wist de dader van niks dan snap ik verjaring eigenlijk niet. Het slachtoffer. Tja, is een slachtoffer pas een slachtoffer nadat schuld bij de dader is bewezen, of nadat hem/haar iets onrechtvaardigs is aangedaan. En hoe komt het dat het strafrecht onrechtvaardigheid niet aanpakt? Het strafrecht is er toch vooral voor om kapitaal bezitters te beschermen tegen terug pakken. In zuid Afrika was verzoening nodig, maar ik zie het nut van een verzoening met de KK niet zo als noodzakelijk. Het is gewoon een foute club. Hét voorbeeld van hoe macht tot corruptie leidt. Maar goed, dingen niet laten verjaren leidt tot meer ellende. Jammer dat een hoogleraar strafrecht zo goed inziet dat strafrecht niet voor de slachtoffers is. Misschien zou de regering daar wat meer reklame voor kunnen maken via postbus 51: "Strafrecht; het houdt de politie bezig, maar voor u het slachtoffer doet het niets. Stemt daarom voor meer politie op straat. Rechtvaardigheid zegt u? tja, had u maar niet zo dom moeten stemmen."

Paul!
Paul!30 mrt. 2010 - 16:12

Ik denk dat de enige basis voor zulke zaken moet zijn, wat voor de slachtoffers het beste is. Als je het slachtoffer in dat opzicht niet belangrijk vindt, dan kun je immers onmogelijk volhouden dat je vervolging wel belangrijk vindt. Er zullen vermoedelijk ook veel slachtoffers zijn die hun mond pas open doen als de daad verjaart is. Simpelweg omdat er dan geen actie meer van ze wordt verwacht, maar dat ze gewoon aandacht mogen vragen voor wat hen is overkomen, zonder dat daar verdere verplichtingen bij komen, zoals de strafvervolging in gang zetten, etc. De verantwoordelijkheid voor vervolging moet eigenlijk ook niet bij slachtoffers liggen, vanaf het moment dat ze volwassen zijn. De verantwoordelijkheid hoort thuis bij de omgeving, die indertijd zo achteloos de andere kant op keek. Dat werkt dubbelop, want dan kunnen ze het slachtoffer gelijktijdig laten zien dat het ze toch wel iets kan schelen. Verder zou ik (hopelijk ten overvloede) nog even willen benadrukken dat het niet iets is dat alleen met de kk te maken heeft. Daders kunnen elk geloof belijden of geen enkel, het enige dat daders altijd gemeen hebben is dat het daders zijn. Al moet ik wel toegeven dat de kk geen enkele moeite deed om misbruik te voorkomen, integendeel. Maar dat speelt niet alleen in de kk, want de andere kant opkijken is al net zo menselijk als de verantwoordelijkheid bij het slachtoffer neerleggen.

asusie
asusie30 mrt. 2010 - 16:12

Als de rechters net zulke uitspraken doen da in de Dexia zaak zie ik het somber in voor de slachtoffers. Nederlandse rechters en rechtspreken laat me n[et lachen!!!!! Luc

Sylvia Stuurman
Sylvia Stuurman30 mrt. 2010 - 16:12

In de hele gang van zaken in de rechtspraak staan slachtoffers (in het algemeen) in de kou. In plaats van opheffen van verjaring zou er dus, als je iets voor slachtoffers wilt doen, iets moeten gebeuren aan de rechtspraak: Nu komt een slachtoffer er tijdens een proces niet aan te pas (afgezien van het recht om het verhaal te vertellen waar niets mee gebeurt). Als het slachtoffer schadevergoeding wil, moet hij daar zelf een civiele procedure voor starten, met alle ellende, kosten en risico's van dien. Als het slachtoffer nu eens centraal zou staan bij strafrechtelijke processen, zou de rechter als onderdeel van de rechtsgang een schadevergoeding voor het slachtoffer kunnen vaststellen, als onderdeel van de straf. Daar zijn slachtoffers veel meer mee geholpen.

vanessa2
vanessa230 mrt. 2010 - 16:12

Er is nog een reden om de verjaringstermijn te houden zoals ze is. Bij zedenmisdrijven worden we bij de slachtoffers vaak geconfronteerd met grote stoornissen in het geheugen. Dat wil niet zeggen dat de daden niet plaatsgevonden hebben (hoewel dat ook voorgekomen is), maar dat het slachtoffer niet meer in staat is ze coherent en in verhouding te reproduceren. Ik geef U op een briefje dat dat dit probleem in deze gevallen binnenkort de kop opsteekt.

Brands2
Brands230 mrt. 2010 - 16:12

De stellingname voor het behouden van de verjaringstermijn is hier gebaseerd op drie argumenten: ten eerste het probleem van bewijslevering, ten tweede de martelgang die een proces voor een slachtoffer kan zijn en ten slotte de afnemende doelmatigheid van de bestraffing. Naar mijn mening wordt hier voorbijgegaan aan de symbolische waarde van het niet laten verjaren van een strafbaar feit. Het niet laten verjaren kan voor het slachtoffer op zich al een vorm van erkenning zijn. Het argument dat een proces na het verstrijken van vele jaren weinig kans van slagen heeft en daarmee onnodig kwetsend voor het slachtoffer kan zijn onderschrijf ik. Dit is echter nog geen reden om de verjaringstermijn te handhaven. Want is het niet zo dat bij elk proces van te voren moet worden afgewogen of er een redelijke kans van slagen is? En moet niet in elk proces worden voorkomen dat de een eventuele vrijspraak het slachtoffer onnodig kwetst? Voor mij weegt de symbolische waarde van het niet laten verjaren van een dermate zwaar strafbaar feit daarom zwaarder dan de strafrechtelijke problemen die een oud proces met zich mee brengt.

DikBrix
DikBrix30 mrt. 2010 - 16:12

Tja.. Als je ziet hoeveel emoties de berechting van oorlogsmisdadigers nu nog steeds losmaakt bij slachtoffers, ook al hebben ze niet eens te maken gehad met de veroordeelde zelf, en ook al is die veroordeelde zelf ziek, zwak en misselijk, het blijft voor hen actueel. Ik denk dat dit soort technische argumenten voor verjaring voor vele mensen er nauwelijks toe doen. Het gaat om de impact die een gebeurtenis heeft gemaakt. Dat kan nu verwaterd zijn, dat kan ook heel actueel zijn na al die jaren. Voor die laatsten zijn dit soort argumenten slechts praatjes.

[verwijderd]
[verwijderd]30 mrt. 2010 - 16:12

Ik vraag me af: Het kan toch niet zo zijn dat kindermisbruik alleen in de VS, Ierland, Duitsland en Nederland voorkomt?? Ik denk bv. aan streng katholieke landen als Polen, Spanje, Frankrijk, Italie, en niet te vergeten Midden- en Zuid-Amerika. Zouden de katholieken daar nog niet DURVEN vertellen wat ze is overkomen?

2 Reacties
Bouwman2
Bouwman230 mrt. 2010 - 16:12

Ik ben het met Kalmthout en Van Koppen eens: een verjaringstermijn is om diverse redenen verstandig en niet voor niets ingevoerd. Een van die redenen is dat een periode afgerond kan worden. Deze zaak speelt minder in landen als het orthodoxe Griekenland of het zeer katholieke Portugal. Het kan zijn dat in Portugal de clerus nog op een voetstuk staat en men de was binnen te drogen hangt. Het zou ook kunnen dat Portugezen wat meer gewend zijn aan tegenslag en ze wat meer eelt op hun ziel hebben. Portugezen hebben alle reden om te tobben met het verleden. Ze hebben ook geleerd te aanvaarden dat het leven zeer onaangenaam kan zijn. Maar Nederlanders hebben nu eenmaal geen fatalistische instelling, die rekenen liever af.

Paul!
Paul!30 mrt. 2010 - 16:12

Kindermisbruik komt echt overal voor, het heeft niet alleen met het percentage katholieken te maken. Het komt volgens mij in vrijwel elke situatie voor waarin groepen kwetsbare kinderen onder de hoede komen van volwassenen met een machtspositie. Kindertehuizen, katholieke internaten, jeugdinrichtingen etc. Hoeveel daarvan naar boven komt, hangt volgens mij sterk af van de openheid over sex in de maatschappij, het beeld dat mensen hebben van zowel kinderen als volwassenen. Als sex taboe is, de volwassene als vrijwel onaantastbaar wordt gezien en het kind gewantrouwd wordt dan zal er over misbruik weinig tot niks naar buiten komen. Vandaar dat er in sommige landen steeds meer naar buiten komt, taboes zijn min of meer opgeheven, geestelijken van hun voetstuk gevallen en kinderen worden hier nu veel serieuzer genomen dan in de jaren 50 , 60 en 70. In andere landen is dat nu vermoedelijk nog heel anders, al hoop ik dat dat daar ook snel zal veranderen. Beeldvorming maakt enorm veel verschil, als je denkt dat je toch niet geloofd wordt, als sex iets is waar je niet over mag praten, als de dader een alom gewaardeerd en gerespecteerd mens is, dan wordt erover zwijgen bijna vanzelfsprekend. Ook extreme uitingen van wraak op daders e.d. maken erover praten moeilijker, net als de wetenschap dat mensen er eigenlijk liever helemaal niks over horen.