Ophef rond Duitse boekhandelsprijs: drie boekhandels naar de rechter

Een Berlijnse boekhandel stapt naar de rechter nadat de Duitse minister van Cultuur Wolfram Weimer drie boekhandels van de shortlist voor de prestigieuze Duitse boekhandelsprijs heeft laten schrappen. De betrokken boekhandels spreken van een ongekende politieke ingreep in een onafhankelijke jurybeslissing.

Naast de Berlijnse boekhandel Zur schwankenden Weltkugel in Prenzlauer Berg zijn ook de boekhandels Rote Straße uit Göttingen en Golden Shop uit Bremen getroffen. De drie zaken willen dat de prijs alsnog wordt toegekend zoals de jury oorspronkelijk had besloten.

Jury had boekhandels al geselecteerd
Volgens de advocaten van de boekhandels waren de drie zaken door een vakjury geselecteerd vanwege hun literaire assortiment, hun culturele programma en hun inzet voor leesbevordering.

De Duitse boekhandelsprijs is een belangrijke brancheprijs die jaarlijks wordt toegekend aan onafhankelijke boekhandels die een bijzondere bijdrage leveren aan het literaire leven. Volgens de betrokken boekhandels had de jury hen daarom terecht geselecteerd. Door de ingreep van de minister zouden zij onterecht van de lijst zijn gehaald.

Rechtszaak tegen de minister van Cultuur
De boekhandels kondigen nu een rechtszaak aan tegen de minister van Cultuur Wolfram Weimer. Zij willen via de rechter afdwingen dat de prijs alsnog wordt toegekend zoals de jury dat had besloten. Daarnaast eisen zij volledige openheid over de gang van zaken rond de beslissing om hen te schrappen. Volgens hun advocaten is er mogelijk sprake van een “tot nu toe ongekende invloed” op een juryprocedure. De rechtszaken zullen naar verwachting begin volgende week worden ingediend.

Rol van de Verfassungsschutz
De minister baseerde zijn besluit op informatie van de Verfassungsschutz, de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst die toezicht houdt op extremistische organisaties. Volgens mediaberichten zou de dienst aanwijzingen hebben gegeven die aanleiding waren om de boekhandels alsnog van de lijst te verwijderen. De betrokken boekhandels willen nu precies weten welke informatie is gebruikt en op welk moment die is verstrekt.

Zij willen bovendien laten onderzoeken of het zogeheten Haber-verfahren juridisch wel rechtmatig is toegepast. Dat proceduremechanisme maakt het mogelijk om vóór het toekennen van overheidssubsidies advies in te winnen bij de Verfassungsschutz.

Grotere discussie over cultuur en politiek
De zaak raakt aan een gevoelige discussie in Duitsland: in hoeverre mag de overheid ingrijpen bij culturele prijzen en subsidies. De Duitse boekhandelsprijs wordt formeel uitgereikt door de federale cultuurminister, maar de selectie gebeurt traditioneel door een onafhankelijke jury uit de boekenbranche.

Als de rechter oordeelt dat de minister de jurybeslissing niet had mogen aanpassen, kan dat gevolgen hebben voor toekomstige culturele prijsprocedures en subsidieprogramma’s. Voor de drie boekhandels staat vooral de reputatie op het spel. Zij willen dat de prijs alsnog wordt toegekend en dat duidelijk wordt wie verantwoordelijk was voor de ingreep in het selectieproces

De Duitse boekhandelsprijs wordt traditioneel uitgereikt tijdens de Leipziger Buchmesse, een van de grootste boekenbeurzen van Europa.

SPD mengt zich in debat over boekhandelsprijs
Ook in de Duitse politiek leidt de kwestie inmiddels tot reacties. Het cultuurforum van de SPD (Sociaal-Democratische Partij van Duitsland) waarschuwt dat het vertrouwen in onafhankelijke jury’s niet mag worden ondergraven.

Volgens SPD-bestuursleden Bettina Martin en Timon Gremmels roept het schrappen van drie boekhandels die al door een vakjury waren geselecteerd “fundamentele vragen voor het cultuurbeleid” op. Als politieke instanties achteraf ingrijpen in jurybesluiten, kan dat volgens hen het centrale principe van de Duitse cultuurfinanciering aantasten: vertrouwen in onafhankelijke deskundigen.

De SPD benadrukt dat de overheid wel mag controleren of publieke middelen niet bij extremistische organisaties terechtkomen, maar dat dergelijke procedures transparant en juridisch zorgvuldig moeten verlopen.

Dit artikel verscheen eerder op duitslandvandaag.com