
Na dagen van hoogspanning en crisis in Den Haag werd er een onorthodoxe oplossing bedacht om het experimentele minderheidskabinet Jetten te versterken. Sybrand Buma, vicepresident van de Raad van State en hangende rechtsbuiten van het CDA, wordt ingevlogen om de premier te ondersteunen bij het navigeren van het grillige politieke landschap. Rob Jetten mocht het eerst alleen proberen maar een doorslaand succes is het nog niet geworden. Zijn onvermogen leiding te nemen en het VVD-smaldeel in het gareel te houden, brak hem steeds opzichtiger op, en culmineerde uiteindelijk vorige week in een kabinetscrisis.
PSV
De situatie deed me denken aan PSV in 2013. In het eerste volledige jaar van Philip Cocu ging het niet goed met PSV. De Eindhovenaren kenden een wisselvallig jaar en een piepjong elftal. Hoewel PSV dat jaar sterk begon, er werd onder meer met 4-0 gewonnen van Ajax, zakte het elftal ver weg en na een historische reeks van acht competitieduels zonder zege stond PSV negende halverwege het seizoen. Normaal gesproken ontslaat een voetbalclub dan de trainer maar in Eindhoven werd de rust bewaard, was men gemoedelijk en geduldig en werd Guus Hiddink binnen gehaald als klankbord voor de jonge trainer. Op de achtergrond fungeerde de grootste trainer uit de clubgeschiedenis als ervaren mentor die rust en richting bracht in een onstuimige periode.
Leerproces
Ik ben niet van mening dat het een volledig mislukt experiment is of dat het invliegen van Buma pertinent een slecht idee is, daarvoor is het nog te vroeg. De nieuwe politiek waarover Bontenbal en Jetten fantaseerden na de laatste verkiezingen is dichtbij. Dat bewijst de centrumlinkse belastingdeal waar Pro en Volt zoveel water bij de wijn hebben gedaan dat je er gerust mee kunt rijden als je er een fles van op hebt. Zo sluit je compromissen in deze ingewikkelde constellatie en het is onderdeel van een leerproces waar de politiek inzit. We moeten leren hoe het land te besturen met een minderheidskabinet. Met de politieke versnippering zal het niet de laatste keer zijn dat we worden bestuurd door een minderheidskabinet.
Populistische krokodillentranen
In Eindhoven werd er door de media gezaagd aan de stoelpoten van de trainer zoals dat gebeurt als een club niet presteert. Het parlementaire journaille doet nu hetzelfde. Het grootste verschil is dat de grootste saboteur in Eindhoven niet vanuit het hart van de club kwam zoals nu in Den Haag wel het geval is. Het is de opstelling van VVD-leider Dilan Yesligöz die substantiële stappen richting een nieuwe politiek in de weg staat. Haar politieke stijl past niet bij de politieke werkelijkheid. Dit minderheidskabinet vraagt om zachtere politici, die kunnen uitleggen waarom ze compromissen sluiten en die zich niet direct verliezen in politieke dreigementen en populistische krokodillentranen. De schijnverontwaardiging is een liberale bestuurderspartij onwaardig.
Nieuwe politiek
Het zijn de rare sprongen van de spreekwoordelijke kat in het nauw. De VVD en vooral haar leider staat al jaren in vechtmodus en daar valt op deze manier niet mee te werken. Terwijl we toch echt dichterbij de nieuwe politieke cultuur zijn dan we denken. Een nieuwe generatie politici, van Stefan van Baarle tot Jesse Klaver. Van Henri Bontenbal en Rob Jetten tot Christien Teunissen, willen allemaal constructief samenwerken. Men ziet in dat een minderheidskabinet ook kansen biedt mits niet direct de kont tegen de krib wordt geworpen. Er kan veel als men zich niet direct verschanst in loopgraven om abortus en stikstof aan te vallen wanneer het belastingplan wordt besproken.
Media
Het is tenenkrommend hoe deze VVD zich opstelt maar erger nog is dat er in de media geen actieve herinnering lijkt te zijn aan de jaren dat de liberalen zelf aan de knoppen draaiden. Iemand als Elodie Verweij, voormalig politiek medewerker bij de VVD, wordt ingevlogen als neutrale duider van de situatie. Samen met partijprominente mastodonten uit de periferie van de partij als Bas Erlings, Christianne van der Wal, Fred Teeven, Henk Kamp en Halbe Zijlstra mochten zij het VVD-geluid vertolken. Ze struikelden over elkaar heen om te vertellen hoe erg de liberalen werden genaaid. Het was bij vlagen pathetisch. Al die geveinsde woede, de gespeelde verongelijktheid, een walgelijke vertoning. Een talkshow is geen podium waar politici zonder weerwoord hun eigen werkelijkheid mogen presenteren, daarvoor zijn programma’s in de zendtijd voor politieke partijen in het leven geroepen. De publieke omroep heeft de verantwoordelijkheid om politieke frames te onderzoeken en kritisch te bevragen in plaats van ze slaafs te reproduceren en om mee te huilen met de wolven in het bos. Natuurlijk moet de VVD ruimte krijgen om haar kant van het verhaal te vertellen. Maar zendtijd is geen vrijbrief voor politieke geschiedvervalsing en journalistieke onafhankelijkheid betekent dat je doorvraagt wanneer iemand als Christianne van der Wal probeert de werkelijkheid naar haar hand te zetten of tegen Fred Teeven durft te zeggen dat die bril echt niet bij hem past.
Gevolgen
De opzichtige politieke fopduik van de VVD blijft niet zonder gevolgen. Klaas Knot was in de race om ECB voorzitter te worden maar Jetten kon daar niet voor lobbyen in Dublin omdat hij bezig was in Den Haag. Op diezelfde EU-top in de Ierse hoofdstad werd ook de samenstelling van een delegatie bepaald om samen met de Oekraïense president en de Amerikaanse onderhandelaars met Rusland te onderhandelen over vrede. Daar had een politiek stabiel Nederland een rol in moeten spelen maar Jetten was in Den Haag de puinhoop van Yesilgöz aan het opruimen. Daarnaast zou onze voormalig klimaatdrammer op 11 november afreizen naar de leiderstop tijdens de VN-klimaattop in Antalya maar hij was aan Den haag waardoor Nederland geen spreektijd had op het hoogste politieke niveau. Ook Minister Van Veldhoven moest haar vlucht naar Turkije uitstellen waar zij een belangrijke sessie miste over circulaire economie waar zij moest spreken.
Verantwoordelijkheid
Het wordt tijd dat de VVD ophoudt zichzelf als slachtoffer te presenteren. Het wordt tijd dat de partij haar eigen aandeel in de ontstane politieke situatie onder ogen ziet. En het wordt tijd dat de publieke omroep het niveau van VVD-TV ontstijgt. Een partij die jarenlang heeft geregeerd, kan niet bij iedere tegenvaller huilen dat het allemaal de schuld is van Links. Sinds dat Markie Mark Rutte aan de macht kwam ongeveer honderd jaar geleden, is het linkse electoraat met 56 procent gedaald, dus hou op met dat gejank en neem je verantwoordelijkheid. Een voorbeeld van het nemen van verantwoordelijkheid: een partijleider die samenwerking binnen een kabinet herhaaldelijk onder druk zet, moet haar consequenties te trekken en plaatsmaken voor een constructiever typetje.
Hiddink
Buma kan aan de slag en wellicht is het voor Jetten goed dat er een nestor over zijn schouder meekijkt. Bij PSV was Hiddink op de achtergrond een succes. De tweede helft van het seizoen was beter, PSV haalde nog Europees voetbal, en in de seizoenen die volgden, waarin Philip Cocu aan het roer stond, werden de Eindhovenaren drie keer kampioen van Nederland. Laten we hopen, in het belang van Nederland, dat Jetten met deze Eindhovense lessen uit verleden en de steun van Buma een eclatant succes maakt van zijn premierschap. Nederland snakt naar politici die verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen keuzes. Nederland verdient beter dan een VVD dat zwelgt in zelfmedelijden. Er is een grote behoefte aan politici die constructief zijn en keuzes maken in het belang van het land. Politici die hun eigen achterban durven uit te leggen waarom ze de keuzes maken die ze maken.