Oorlogen draaien om geld

Nico schrijft een serie over oorlog, dit is aflevering 99

Als je oorlog ziet als een gegeven waarmee we moeten leren leven, neem dan de financiële gevolgen voor lief. Ik doe dat niet. Als Trump en Netanyahu in het geniep een oorlog in Iran ontketenen, waardoor de economie in grote delen van de wereld verder ontwricht raakt, dan ontsteek ik in woede. Waarom moet ik ineens meer geld voor benzine, energie en levensmiddelen gaan ophoesten omdat twee autocraten zonder een doordacht plan en afstemming met bondgenoten een aanval op Iran openen?

Ik ben eens in mijn knipselarchief gedoken om meer informatie over de financiële kanten van de oorlog boven water te halen.

Wetenschapsjournalist Asha ten Broeke haalt Rosa Luxemburg van stal, die indertijd de invloed van het grootkapitaal op de beslissing om oorlog te gaan voeren analyseerde.  ‘Geweld is de enige oplossing die het kapitalisme tot zijn beschikking heeft.’ En: ‘Wanneer de meerderheid van de mensen tot de conclusie komt dat oorlog niets anders is dan een barbaars, asociaal, reactionair fenomeen dat totaal indruist tegen de belangen van het volk, dan zullen oorlogen onmogelijk worden.’ Ten Broeke stelt tussendoor vast dat aan oorlog goed te verdienen valt en ze concludeert dat het waard is om voor een wereld zonder oorlog te strijden. (De Volkskrant 13/3/2026)

Ik spring van Luxemburg naar het heden. De Franse econoom Gabriel Zucman stelt in een interview in de NRC dat de explosieve groei van de rijkdom van miljardairs een van de belangrijkste trends in de wereldeconomie is. Hij wil rijke mensen op hun vermogen en niet op hun inkomen belasten, omdat vermogen manipuleren veel moeilijker is. Verder erkent hij dat een nog betere internationale coördinatie daarvoor noodzakelijk is. (NRC 31/1/2026). De journalist Peter de Waard, die in zijn columns origineel over economie schrijft, heeft uitgezocht dat het totale vermogen van de Nederlandse huishoudens op 2800 miljard euro uitkomt. ‘Indien daar een simpele vermogensbelasting van 5 procent op zou worden geheven, was de opbrengst 140 miljard. Dat is meer dan de hele inkomstenbelasting: 128 miljard. Maar waarom simpel als het moeilijk kan? Vermogensbelasting heffen zou een fluitje van een cent moeten zijn in een zo’n vermogend land.’ (De Volkskrant 20/2/2026)

Wat zijn de gevolgen van al dat oorlogsgeweld voor de Nederlandse economie? ‘Bij langdurig hogere gas- en olieprijzen smelt de groei van de Nederlandse economie dit jaar en volgend jaar bijna volledig weg, terwijl de inflatie richting de 5% gaat.’ Dat voorspelt De Nederlandse Bank. (DNB) Onder de kop ‘Voortslepende oorlog met Iran kan de schatkist de komende jaren goed pijn doen’ bericht het AD van 28/3/2026 over het beeld dat oprijst uit de voorjaarsnota van de nieuwe regering Jetten. Voorspeld wordt dat het begrotingstekort de komende jaren behoorlijk op gaat lopen. ‘Wat betekent dit voor mijn portemonnee?’, zullen veel Nederlanders zich afvragen. Ik denk dat het leven een stuk duurder gaat worden. Maar het dagblad Trouw toont zich optimistischer. “Want wie weet valt het mee. Of wordt het in elk geval minder erg dan tijdens de energiecrisis van 2022.” De krant verwijst daarbij naar rekenmodellen van DNB. (Trouw 25/3/2026)

De vraag kan ook gesteld worden hoe verstandig het is om de defensie-uitgaven zo op te schroeven? Ewald Engelen en Dennis Vink voegen daar via een artikel in de Volkskrant aan toe: ‘Al was het maar om te voorkomen dat Nederland straks niets overhoudt om in zijn eigen toekomst te investeren.” Als ik probeer te achterhalen hoeveel er voor de aanschaf van wapens wordt uitgetrokken, dan lukt het niet snel om daarvan een goed beeld te krijgen. In de begroting van het ministerie van defensie voor 2026 gaat het om ruim 26 miljard euro. De post materieel bedraagt ruim 10 miljard. Materieel bestaat uit wapens, munitie, voertuigen en onderhoud. Ergens anders lees ik dat Europa door de oorlogsdreiging weer de grootste importeur van wapens ter wereld is en dat de VS verreweg de grootste wapenexporteur. We zijn dus afhankelijk van een land waarvan de president overweegt de NAVO de rug toe te keren.

Engelen en Vink houden een overtuigend pleidooi om tot een herbezinning op het defensiebeleid, en de daarmee gepaard gaande uitgaven, te komen. ‘Als Kamer en kabinet deze koers doorzetten, wordt de zorg voor ouderen minder toegankelijk en verdwijnt de ruimte voor investeringen in onderwijs en klimaat voor toekomstige generaties. Kiezen voor wapens bepaalt hoeveel Nederland overhoudt om in zijn eigen toekomst te investeren. Veiligheid is een groot goed, maar er hangt een fors prijskaartje aan. Dat vereist een eerlijk en open debat: houden we nog wel wat over om te beschermen als we zoveel aan onze verdediging uitgeven?’

Ik wil het ook nog hebben over de krankzinnige rol die de olie in de oorlog speelt. Daarbij is ook goed te zien hoe het kapitalisme en de oorlog met elkaar verweven zijn. Een wapenhandelaar levert zijn wapens aan vriend en vijand. En voor Trump is de oorlog vaak een instrument om zijn eigen zakken te vullen. Peter de Waard roept in een andere column de vraag op: ‘Wat gaat Big Oil met 60 miljard extra oorlogswinst doen?’ ‘Alleen de grote olieconcerns spinnen er garen bij. Energie-onderzoeksbureau Rystad rekende uit dat zij dit jaar 63 miljard dollar extra winst zullen behalen als de olieprijs boven de 100 dollar per vat blijft. Trump zei: ‘Als de olieprijzen stijgen, verdienen we veel geld.’ Ook de oorlog in Oekraïne heeft Big Oil geen windeieren gelegd. De vijf grootste olieconcerns hebben bijna 500 miljard winst gemaakt sinds de inval van Rusland in Oekraïne.’ (de Volkskrant 18/3/2036).

De stijgende olie- en gasprijzen zijn ook gunstig voor Rusland. In het AD lees ik: ‘Meer olie-inkomsten voor Moskou zijn nodig, want het begrotingstekort is inmiddels opgelopen tot ruim 30 miljard euro. (AD 9/3/2026) Over de eerste drie weken van de oorlog met Iran zijn de inkomsten uit olie-export voor Rusland verdubbeld. Ik tref in mijn archief een knipsel aan waaruit blijkt dat de hoge prijzen voor olie en gas de inflatie opjagen. De hoge energieprijs leidt bovendien tot prijsstijgingen voor veel ander producten. Van lippenstipt tot een adviesgesprek over een hypotheek, niemand ontkomt eraan. Pieter Pauw van de TU Eindhoven analyseert de oliecrisis als volgt: ‘De hoge energieprijzen zijn een symptoom van een systeem waar we vanaf moeten. Laten we samen besluiten dat de energiecrisis van 2026 de laatste was. Laten we fossiele brandstoffen uitfaseren door te investeren in duurzame energie.’ (NRC 19/3/2026)

Uit de opgetrommelde informatie trek ik de volgende conclusies:

• Als je je tegen oorlog verzet, kun je beter meer geld in vrede steken.

• Het kan geen kwaad dat we ons beter verdiepen in de invloed van het kapitalisme op oorlogen.

• Vind jij dat oorlog in het belang van de meeste rijken is, hef dan een hogere  vermogensbelasting.

• Laten we ons minder afhankelijk van olie en gas maken.

• Het kabinet Jetten moet afwachtende houding met betrekking tot de ontstane oliecrisis inruilen voor actief beleid, dat de waanzin van de oorlog eerder verkleint dan vergroot.