Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Jesse Klaver wil met links blok Nederland gaan verbouwen

Een heldere linkse agenda moet de kiezer overtuigen van een betere toekomst
Joop

Onze zorgsector is ziek: zijn eigen bijdragen een goed medicijn?

  •  
27-11-2021
  •  
leestijd 6 minuten
  •  
162 keer bekeken
  •  
medicijnen

© cc-foto: stevepb

De Belgen hebben eigen bijdragen in plaats van een eigen risico. Dat lijkt een betere keuze te zijn.
Volgens de verkiezingsprogramma’s 2021 , zijn er vier politieke partijen die het eigen risico willen laten zoals het is (385 euro): VVD, CDA, SGP en de ChristenUnie. Daarentegen willen PVV, Groen Links, SP, Partij voor de Dieren, PvdA en DENK het eigen risico volledig afschaffen. Waarbij de PvdA ook af wil van het vrijwillige eigen risico. Forum voor Democratie en 50PLUS willen het eigen risico verlagen naar 200 euro. Alleen D66 heeft een alternatief bedacht door een maximale eigen bijdrage van 100 euro per behandeling te stellen, met een maximum van 400 euro per jaar. Vanaf de vijfde behandeling geldt dus geen eigen bijdrage.
In 2017, in de aanloop van de vorige landelijke verkiezingen, heeft het CPB berekend hoeveel de afschaffing van het eigen risico gaat kosten: 3,7 miljard euro vanwege de overheveling van private naar collectieve bekostiging, plus 600 miljoen vanwege de stijgende medische consumptie die de afschaffing van het eigen risico veroorzaakt. Een vergelijking met het alternatief van de eigen bijdrage blijft echter achterwege in de CPB-berekeningen – en in het WRR-rapport. Terwijl België al jaren een bekostigingssysteem hanteert zonder eigen risico en mét specifieke eigen bijdragen.
Eigen risico heeft ernstige nadelen Wat leert ons de vergelijking tussen eigen risico en eigen bijdragen, uitgaande van mijn drie beoordelingsmaatstaven ? Ten eerste valt op dat het huidige eigen risico is gemaximeerd op een bedrag (385 euro), niet op een percentage van het gezins- of persoonlijke inkomen. Er is dus sprake van een degressief systeem. Wat eveneens geldt voor de eigen bijdragen in het D66-voorstel met een maximum van 400 euro (voor vier behandelingen). Een proportioneel stelsel zou billijker zijn, waarbij iedereen hetzelfde maximumpercentage van het gezins- of persoonlijk inkomen aan eigen bijdragen moet betalen.
heinzorg2
De keuze voor een degressief systeem heeft natuurlijk gevolgen voor de tweede beoordelingsmaatstaf: het beroep op de eigen (financiële) verantwoordelijkheid. Evenals bij de ziektekostenpremie het geval is, betekent een vast bedrag aan eigen risico van 385 euro een schijntje voor de rijke burgers, terwijl hetzelfde bedrag voor de lagere inkomens een behoorlijke kostenpost is. Anders gezegd: de sterkste schouders dragen in het huidige systeem de lichtste lasten, zodat zij minder genoopt zijn hun verantwoordelijkheid te nemen voor hun gezondheid althans in financieel opzicht. Als we overstappen op een proportioneel systeem, mogen we dan verwachten dat een hogere prijs (hier als percentage van het inkomen) tot een lagere medische consumptie leidt?
Voor zover ik weet is in Nederland geen publiekelijk toegankelijk onderzoek gedaan naar de relatie tussen medische consumptie en de hoogte van het gezins- of persoonlijke inkomen. Ik vermoed een sterk positief verband, alleen al vanwege het feit dat de hogere inkomens vaker aanvullende verzekeringen afsluiten dan de lagere, zowel in Nederland als in België.
Moet het hele systeem van eigen risico van de baan om meer billijkheid te krijgen in de private bekostiging van de gezondheidszorg? In principe zou ook het eigen risico toch zodanig gemaximeerd kunnen worden dat iedereen hetzelfde percentage van het inkomen voor eigen rekening neemt? Het eigen risico heeft echter nog meer nadelen, in vergelijking met eigen bijdragen.
Het eerste nadeel ligt voor de hand: bij het eigen risico wordt het volledige bedrag van de eerste behandeling(en) ‘in rekening gebracht’, terwijl de eigen bijdrage meestal slechts betrekking heeft op een klein deel van de kosten. Bovendien weet je pas achteraf (soms pas na een halfjaar) hoeveel voor een medische handeling is vergoed en dus hoeveel eigen risico er nog overblijft. Wat een verschil met onze Zuiderburen waar iedereen weet dat 4 euro in rekening wordt gebracht bij een bezoek aan de huisarts, 27 euro bij een ziekenhuisopname en 3,50 euro bij de tandarts. Geen grote bedragen maar zij appelleren wel aan de eigen verantwoordelijkheid.
Een ander nadeel is dat het eigen risico leidt tot calculerend gedrag. Dit geldt vooral voor het vrijwillige eigen risico en bij (overmoedige) jongeren. Zelfs als ze heftig zuipen, roken, ongezond eten, roekeloos zijn in het verkeer of gevaarlijke sporten beoefenen, gaan veel jongeren ervan uit dat ze zelden een beroep op medische voorzieningen hoeven te doen. Ze zijn geneigd een zo hoog mogelijk eigen risico te nemen, in ruil voor een lagere premie. Wat vervolgens ertoe leidt dat zij afzien van noodzakelijke behandelingen om hun financiële voordeel niet kwijt te raken. Of deze clusteren in één jaar wanneer ze door een urgente behandeling hun eigen risico toch al kwijt zijn. We kunnen dus spreken van een perverse prikkel. Bij eigen bijdragen wordt dit cascade-effect voorkomen omdat de cliënt/patiënt slechts een (klein) deel van e totale behandelkosten moet betalen.
Ook moeten we zeer sceptisch zijn over de remkracht van het eigen risico. Want zodra de medische uitgaven hoger worden dan het eigen risico is deze remkracht verdwenen. Een verhoging van het eigen risico zal dus wel leiden tot verminderde consumptie bij relatief gezonde mensen, maar zeker niet bij mensen die veel zorg nodig hebben. Bij eigen bijdragen geldt de financiële remkracht voor iedereen die gebruik wil maken van medische voorzieningen.
Politieke prioritering behoeft een betere inbedding Een systeem van eigen bijdragen maakt tevens een einde aan de armetierige discussie over de hoogte van het eigen risico: handhaving of afschaffing van de huidige 385 euro. De politieke discussie moet primair gaan over het percentage van het inkomen dat iedere burger moet bijdragen aan de kosten van de gezondheidszorg en over de maximering van de eigen bijdragen. Bij zo’n proportioneel stelsel hebben lagere inkomens minder behoefte aan het huidige oerwoud van compenserende regelingen. Een indirect voordeel is het (gedeeltelijk) verdwijnen van de beruchte armoedeval: in de huidige situatie worden de lagere inkomens financieel niet gemotiveerd om de bijstand of een slecht betaald baantje vaarwel te zeggen omdat ze dan allerlei inkomensafhankelijke  toeslagen kwijt raken, zoals de zorgtoeslag.
De eigen bijdrage kan ook fungeren als een soort ‘gulden middenweg’. In de huidige situatie zijn er slechts twee opties: wel of niet opgenomen in de lijst van behandelingen en medicijnen die onder de ziektekostenverzekering (mogen) vallen. ‘Niet opgenomen’ betekent meestal niet dat ze verboden zijn, alleen dat je ze zelf moet betalen. Geen probleem voor de hogere inkomens – die toch al zo weinig bijdragen aan de kosten van de gezondheidszorg – maar wel voor de lagere. Een eigen bijdrage maakt het mogelijk dat ook zij (financiële) toegang hebben tot alle medische voorzieningen, die nu alleen voor de rijken zijn weggelegd.
De eigen bijdrage heeft tevens als belangrijk voordeel dat gedifferentieerd kan worden naar specifieke behandelingen of diagnoses – dit in tegenstelling tot het eigen risico dat géén onderscheid maakt. Moet een ieder die een huisarts raadpleegt een eigen bijdrage betalen? Of moet u de eigen bijdrage alleen betalen als u de huisarts thuis laat komen terwijl dit niet strikt noodzakelijk is? In hoeverre moet plastische chirurgie uit de basisverzekering worden betaald, of past hier eerder een (forse) eigen bijdrage?
De politiek kan tevens bepalen welke categorie van (para)medische behandelingen en medicijnen een eigen bijdrage wenselijk maken. Bijvoorbeeld alleen de curatieve zorg en niet de preventieve zorg, omdat de laatste bedoeld is voor een vermindering van de eerste. Of alleen voor behandelingen en medicijnen die een goedkoper alternatief kennen of die voorkomen hadden kunnen worden. Denk aan corona vaccinaties die zorgen voor een verminderd beroep op ic-bedden. Vanuit deze optiek is het billijk dat ongevaccineerden een flinke eigen bijdrage moet betalen als ze op de ic terechtkomen. In Singapore gaat de regering al zo ver dat ongevaccineerden corona-gerelateerde behandelingen helemaal zelf moeten betalen.
De eigen bijdrage had eveneens het gekrakeel over 2G of 3G kunnen voorkomen. Bij 2G wordt een negatief testresultaat niet langer geaccepteerd als toegangsbewijs. Wat nogal raar is, tenzij kan worden aangetoond dat (bepaalde) corona-testen niet erg betrouwbaar zijn. Het ware logischer geweest ongevaccineerden zélf te laten betalen voor een test, zoals ze in Duitsland hebben gedaan toen er voldoende vaccins beschikbaar waren.
Besluitvorming over  algemene principes als afschaffing eigen risico en invoering eigen bijdragen is bij uitstek een taak van het parlement. Maar meningsvorming over welke specifieke voorzieningen en behandelingen een eigen bijdrage behoeven, kunnen we beter overlaten aan door loting samengestelde burgerraden bijgestaan door (ervarings)deskundigen op medisch en sociaal-psychologisch terrein. De vraag naar de directe en indirecte gevolgen van een eigen bijdrage is te gecompliceerd en waarden-gedreven om zulke beslissingengeheel aan partijpolitici of medische en economische vakspecialisten over te laten. Het spreekt voor zich dat het parlement de adviezen van de verschillende burgerraden kan negeren of gedeeltelijk kan overnemen, maar de ervaring leert dat dit niet zo snel gebeurt. Ook moet het parlement besluiten welk maximumpercentage van het inkomen aan eigen bijdragen maatschappelijk wenselijk is om de lagere inkomens zoveel mogelijk te ontlasten en zoveel mogelijk effect te bereiken wat uiteindelijk moet leiden tot een beperkte groei van ziektekostenpremies en andere private betalingen.
Zou het dan toch nog goed komen met de Nederlandse gezondheidszorg?

Meer over:

2g, opinie, belgië, zorg,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (11)

EUpiet
EUpiet28 nov. 2021 - 14:31

Wij, ik en mijn vrouw consumeren geen zorg maar zijn verplicht zorg te moeten krijgen omdat we anders doodgaan. Alsof het een keuze is. En nee, we roken en drinken niet. Wel altijd hard gewerkt. Hoe verzin je de naam. Zorgconsument.

Libertain
Libertain28 nov. 2021 - 11:15

(“Onze zorgsector is ziek: zijn eigen bijdragen een goed medicijn?”) Of in plaats van de marktwerking in de zorg afschaffen, namelijk het lieveling fetisj van de kerk van de neoliberalen, even een nieuwe blonde haarkleurtje uitkiezen?

Pater
Pater27 nov. 2021 - 17:19

Ongetwijfeld werkt het systeem van eigen bijdragen beter om de eigen verantwoordelijkheid te stimuleren dan het eigen risico. Maar daarom is een eigen bijdrage nog geen goed idee! Het is net zo goed als het eigen risico een aanval op de solidariteit in de zorg.

RainB
RainB27 nov. 2021 - 11:13

Eigen verantwoordelijkheid maar een verplichte verzekering? Dat kan natuurlijk alleen maar door hele domme mensen verzonnen worden. Het is toch vreemd dat vele overheden pharmaseutische bedrijven financieel met ons belastinggeld ondersteunen en dat we ze daarna nog een keer stinkend rijk maken met het kopen van de medicijnen die we uiteindelijk zelf al hebben betaald en dat wij dan zelf nog een keer een eigen risico/bijdrage moeten betalen hiervoor? We hebben een verplichte verzekering en zeker in Nederland is dat meer dan genoeg om alle kosten te betalen, mits het rijk hier ook daadwerkelijk werk van maakt. Wat nog beter zou zijn is een progressieve, proactieve zorg waarbij de regering actief omgaat met gezond leven en niet wat Unilever zegt of de Campina campus in Wageningen, maar wat onafhankelijke deskundigen zeggen. Verder moeten onze medici veel meer leren over gezond leven. Dat is nu maximaal 2 dagdelen in een opleiding en dat is natuurlijk in en in triest. We kunnen vele miljarden verdienen aan proactieve gezondheid, echter is daar geen geld aan te verdienen dus fluisteren de lobbyisten alle andere mogelijkheden in de oren van de politici dan proactieve gezondheidzorg en aangezien politici geen eigen denkvermogen hebben zal dat niet goed gaan. Ook nu in deze crisis wordt reactief opgepakt. Er wordt geen effort gestoken om iets gezonds te doen en bedrijven verdienen miljarden door snel iets op de markt te zetten waarvan al duidelijk is gemaakt dat dit slecht voor onze gezondheid kan zijn op lange termijn en elk tegengeluid wordt met de grond gelijk gemaakt. Dit betekend dat er straks vele miljarden mensen afhankelijk zijn geworden van een bedrijf of 3 en dat deze mensen nog niet gezond zijn. Dit terwijl deze grap nog triljarden gaat kosten. Deze manier van werken wordt door het merendeel van de mensen gedragen omdat zijn gebrainwashed zijn. Massaal wordt men verslaafd gemaakt aan de markt totdat het te laat is. Mensen die hier de anti-vaxxers continue aanvallen zijn een welkome aanvulling op de strategie van de politiek en de big pharma.

korheiden2
korheiden227 nov. 2021 - 11:00

Zoals het nu werkt is het eigen risico een straf op ziek zijn. Er wordt telkens maar aangenomen dat de medische consumptie met 600 miljoen zal stijgen als het ER wordt afgeschaft. Is dat werkelijk zo? De huisarts valt buiten het ER. Zouden mensen echt eerder naar een specialist gaan zonder ER? Of krijgen we zorgmijding, waardoor de kosten later hoger zullen zijn? Of een inkomensafhankelijke zorgpremie werkt? Dan zal er wellicht ook een roep komen om inkomensafhankelijke kinderbijslag of zelfs de AOW. Het zal de maatschappij - en vooral de belastingdienst - weer ingewikkelder maken. Vandaag las ik een belangwekkend stuk van Zihni Özdil. Hij pleit voor nationalisatie van de zorg, dus zonder marktwerking. Er zit in ons een land een enorme bureaucratie veel geld te verdienen aan allerlei controles e.d. https://www.ewmagazine.nl/opinie/opinie/2021/11/nationaliseer-het-nederlandse-zorgstelsel-857463/

RechtdoorZee93
RechtdoorZee9327 nov. 2021 - 9:58

Er wordt al genivelleerd op de zorg middels de zorgtoeslag. Los daarvan heeft de auteur een punt want een eigen risico is nadelig voor mensen die weinig zorg nodig hebben. Al vraag ik me wel of de kosten van het aanpassen het waard is.

Arjen Noordhof
Arjen Noordhof27 nov. 2021 - 9:44

Op zich een zinnige gedachte, maar ik zou er alleen aan meewerken als deze STERK inkomensafhankelijk is. De kostenoverweging voor mensen met veel en weinig bezit/inkomen zijn zo vreselijk scheef dat invoering zonder deze overweging tot klassezorg leidt. Onder de VVD gaat dit zeker niet goed geregeld worden.

MarcusLucas
MarcusLucas27 nov. 2021 - 9:41

Nederland kent (naast eigen risico) al een reeks eigen bijdragen in de zorg. Eigen bijdrage mag je dekken met een aanvullende verzekering. Eigen risico niet. Lagere inkomens kunnen wel een gemeentepolis afsluiten waarin het eigen risico herverzekerd wordt. De gemeente subsidieert dan een deel. Het is een complex systeem dat door rechtse, neoliberale beleidsmakers volgestouwd is met prikkels voor efficiency en kostenbesparing. Met de leugen van de "zelfredzame" burger wordt solidariteit gesloopt. Of het nu eigen risico of eigen bijdrage is, burgers die zorg nodig hebben ervaren het als hetzelfde. Zoals gimli55 zegt: of je nu door de kat of de hond gebeten wordt... Er zit onrechtvaardigheid in dit systeem. En ook verborgen leed en kosten. Het is met name voor mensen met lagere opleiding en lagere inkomens, vreselijk ingewikkeld gemaakt. Die hebben hulp nodig van de gemeente. Wat zogenaamd bespaard wordt op zorgkosten, leidt tot stijging van andere overheidsuitgaven. En leidt tot frustratie, onbegrip, en groeiend wantrouwen richting politiek en overheid. Ik ben voorstander van een sociaal stelsel dat meer is als in Scandinavische landen. Op zorg, onderwijs, enz. De mensen betalen daar relatief wat hogere belastingen, en zijn er meer tevreden, want ze krijgen er veel voor terug. Het rechtse, neoliberale beleid bij ons (van met name VVD, D66, CDA) dat veel te veel, en te lang, gericht is op lagere belastingen, en het uitgeven van belastingen aan de verkeerde zaken, leidt tot onvrede en uitvergroten van verschillen. De rechtse partijen creëren een boze samenleving.

Bouwman2
Bouwman227 nov. 2021 - 9:39

De zorgsector is niet ziek, alleen erg erg moe. Want laten we wel zijn,woe wil er nog in de publieke sector zwoegen? Ja Rutte, en de Jonge., maar die zijn vrij uitzonderlijk. Je moet er niet aandenken dat die weg zouden zijn. Want, wie krijgen we daarna nog zo gek? Dan over de premie voor de ziektenkostenverzekeringen die onderling nauwelijks verschillen. Het lijkt wel een kartel. En dan ook nog zo goedkoop. Gelukkig betaal ik zelf niet enkel de nominale premie, mar ook nog de inkomensafhankelijke. Toeslagen? Niet hier, want elders hebben ze meer behoefte aan toestagen. Nederland wordt op die manier steeds gelijker. in plaats van steeds maar weereen land van hoge bergen en diepe ravijnen. . .

Effie2
Effie227 nov. 2021 - 8:58

Invoering van dit neoliberale bureaucratische systeem is gebaseerd op wantrouwen en de gedachte op zorg te kunnen besparen als men ziet wat het gebruik ervan kost, een deel ervan zélf moet betalen, ...'en misschien declareren sommige mensen door allerlei oorzaken dat geld wel níet'. Mensen gaan niet voor de lol naar de huisarts. En deze verwijst niet voor niets wel of niet door naar een specialist. Althans, dat mag, denk ik, van hen worden verwacht. Er is een subsidie circus opgetuigd dat een deel van het zorgbudget opslokt. En de gezondheidszorg is steeds meer een verdienmodel van bedrijfjes geworden. Ik zou graag een laagdrempelige zorg zien. Omdat uitstel van zorg kostenverhogend blijkt. En dat er meer gestuurd wordt op gezond leven, via preventie en voorlichting. Op gezonde voeding bijvoorbeeld, zou je geen btw moeten willen heffen. Gezond bewegen stimuleren. Ook dáár de btw voor afschaffen. Proberen uitval door overbelasting te vermijden. (Aanhoudende stress leidt vaak tot een burn-out.) Eén overheidszorgverzekeraar, met voldoende regio's. Kunnen we o.a. reclamegelden en overstapkosten weer aan zorgkosten uitgeven. De verzekeringspremie innen via de inkomstenbelasting lijkt me een stuk goedkoper. 'Van een kale kikker kun je niet plukken. Die moet weer gecompenseerd worden uit een ander potje'. ...Maar misschien denk ik te simpel.

gimli55
gimli5527 nov. 2021 - 7:47

Of je nu door de kat of de hond gebeten wordt, voor de chronisch zieken en kwetsbaren maakt het geen zak uit. Is er enige garantie dat de eigen bijdrage in de toekomst niet steeds wordt opgetrokken met de inflatie cijfers of andere smoesjes van het neoliberale systeem? Je kunt ieder besluit met genoeg kromme redenen goedpraten, dat blijkt wel uit de invoering van de marktwerking in vele sectoren. De resultaten waren omgekeerd evenredig aan de beloftes uit de politiek, en gezien de reparaties in de vorm van Toeslagen en de manier waarop de instanties de onschuldige burgers racistisch en discriminerend hebben bejegend, is iedere aanpassing naderhand een verslechtering gebleken. Het systeem faalt en het beleid faalt, omdat de politiek met een gespleten tong spreekt, ze zijn chronisch onbetrouwbaar, liegen over de uitkomst en zeker nu Rutte 4 gewoon doorgaat op de ingeslagen weg, zal er niets verbeteren. Ervaringen uit het verleden zijn een zekerheid voor de toekomst, ongeacht de mooie beloftes over een nieuwe bestuurscultuur en radicale ideeën. Dat blijkt niet uit de al 250 dagen durende formatie en het sporadische nieuws wat dat oplevert, dat is een voortzetting van het oude neoliberale beleid. Waarbij de kosten gesocialiseerd en geminimaliseerd worden en de baten geprivatiseerd en gemaximaliseerd. Neoliberalisme is corrupt, repressief, asociaal en destructief