Onze democratie verdient meer dan AI-prompts

Artificiële intelligentie (AI) is overal, schijnbaar ook in de politiek. Zo onthulde de Volkskrant dat premier Jetten door AI geschreven berichten op sociale media plaatste; toonden Investico en de Groene Amsterdammer aan dat 68 Kamerleden AI gebruikten voor hun Kamerbijdragen; en verkondigde BBB-fractievoorzitter Henk Vermeer bij Pauw & De Wit trots dat zijn partij chatbots inzet als persoonlijke assistent.

Natuurlijk leverden deze voorbeelden enige verontwaardiging op. Maar dat was vooral vanwege de onoprechtheid die Jettens AI-excuses aan de Molukse gemeenschap deden vermoeden. Het gebruik van AI door verkozen volksvertegenwoordigers is echter niet alleen emotioneel onwenselijk, maar bovenal inherent slecht voor onze democratie.

AI-gebruik door politici vormt allereerst een inhoudelijk gevaar. Dit hulpmiddel wordt immers vormgegeven door algoritmes die we eigenlijk niet kennen, al helemaal niet snappen en daardoor ook nauwelijks kunnen controleren. Zoals Laurens Dassen, een van de weinige AI-kritische Kamerleden stelt, ‘AI is een ‘black box’: er gaat iets in en er komt iets uit, maar welke ideologische formules het tussenproces bepalen, weten we niet. Politici hebben, terecht, de mond vol van strategische onafhankelijkheid, maar schijnbaar vindt bijna de helft van de Kamer het uit handen geven van de parlementaire soevereiniteit aan (veelal Amerikaanse) techbro’s geen enkel probleem.

Daarnaast belemmert AI de praktische slagkracht van onze democratie. De Kamer wordt inmiddels overspoeld met moties die grote aantallen ambtenaren vereisen om uit te werken. We wisten al dat ook veel moties uit het pre-AI-tijdperk waardeloos waren, maar nu moeten er dus ook nog eens grote hoeveelheden AI-slop verwerkt worden, waardoor echt belangrijke wetgeving vertraging oploopt.

Maar, het gaat ten slotte pas echt goed mis bij de relatie tussen burger en politiek. Het uitgangspunt van een representatieve democratie is immers gebaseerd op de premisse dat politici luisteren naar geluiden uit de samenleving en die omzetten naar beleid, maar tegelijkertijd ook op de notie dat burgers een keuze kunnen maken tussen tegengestelde politieke ideeën. Burgers dragen hun soevereiniteit over aan politici vanwege hun visie, hun argumenten, hun gedachten. Niet vanwege hun AI-prompts.

Maar ja… stiekem gebruikt iedereen toch AI? Waarom mogen politici dat dan niet? Zoals politiek commentator Elodie Verweij al stelde: tijden veranderen en vroeger was men ook bang voor de Industriële Revolutie. Moeten politici in een steeds complexere wereld niet juist alle hulpmiddelen gebruiken die onze tijd te bieden heeft?

Het antwoord is nee. Het wordt namelijk steeds duidelijker dat AI niet op ieder terrein de gouden bergen levert die ons beloofd zijn. Docenten waarschuwen dat AI-gebruik onder universiteitsstudenten drastisch toeneemt en studenten zelf steeds minder leren. Het AI-gebruik op basis- en middelbare scholen leidt tot slechtere basiskwaliteiten van leerlingen en oproepen tot AI-verboden op school. Dit roept de vraag op of dat hele AI nou wel zo goed is voor de intellectuele ontwikkeling van onze kinderen, studenten en nu dus… onze politici.

Voor de beroepsgroep volksvertegenwoordiger roept AI-gebruik nou eenmaal meer vragen op dan in het bedrijfsleven. Halen politici met AI dezelfde informatie uit een krantenartikel, gesprek met een kiezer, of wetenschappelijke analyse als ze hadden gedaan zonder zijwieltjes? Als AI wordt gebruikt voor het sneller verzamelen van data, dan is dat zeker prettig. Maar AI gebruiken voor het opstellen van toespraken vermindert niet alleen de werkdruk; het stuurt tegelijkertijd het politieke proces en dat is uitermate onwenselijk.

Van onze Kamerleden mogen we het allerhoogste niveau aan integriteit en originaliteit verwachten. Dat die verwachting niet altijd uitkomt is bekend – er zijn ook Kamerleden die de neveninkomsten uit hun voedselbezorgingsdienst verzwijgen. En toch mogen onze verwachtingen niet dalen.

Politici moeten over hun schaduw heenstappen en accepteren dat de techgiganten niet in het legislatieve proces thuishoren. Dat betekent niet dat AI niet ontzettend snel analyses kan uitvoeren en gesprekken met burgers samenvat, maar vooral dat laatste zullen volksvertegenwoordigers toch echt zelf moeten doen. Alleen zo zien we wat zij de belangrijkste punten vinden uit een dagenlang rondetafelgesprek om weer te geven in een speech van vijf minuten.

Er is nu regelgeving nodig om AI-gebruik door politici te reguleren, niet per partij, maar voor elke volksvertegenwoordiger. Zij moeten de meningen, gedachten en gevoelens van ons allen interpreteren en naar hun beste kunnen omzetten in beleid. Dat behoeft geen AI-interventie, dat moeten ze toch echt zelf kunnen. Waarom kiezen we ze anders?