Online aankopen herroepen met één klik: Duitsland loopt voorop

Wie in Duitsland online een product koopt of een digitaal contract afsluit, krijgt er binnenkort een belangrijk consumentenrecht bij. Webshops en andere online aanbieders worden verplicht een zogeheten Widerrufsbutton (herroepingsknop) aan te bieden: een duidelijk zichtbare knop waarmee consumenten hun aankoop of contract eenvoudig kunnen herroepen.

Na goedkeuring door de Bondsdag heeft nu ook de Bondsraad (Bundesrat) gisteren ingestemd met de wetswijziging. Daarmee is de invoering van de maatregel definitief.

Herroepingsknop moet duidelijk zichtbaar zijn
De nieuwe wet verplicht aanbieders om op hun website of in hun app een herroepingsknop te plaatsen die gemakkelijk te vinden, altijd beschikbaar en eenvoudig te gebruiken is. Het uitgangspunt is dat een overeenkomst die online eenvoudig tot stand komt, ook op een even eenvoudige manier moet kunnen worden herroepen.

Volgens de Duitse regering wordt het herroepingsrecht hiermee beter afgestemd op het digitale koopgedrag van consumenten.

Herroepen binnen veertien dagen
In Duitsland geldt bij online aankopen en veel digitale contracten een wettelijk herroepingsrecht van veertien dagen. Binnen die termijn mogen consumenten zonder opgave van redenen afzien van de overeenkomst. Tot nu toe moest dat vaak via een e-mail of een apart formulier.

Met de nieuwe wet verandert dat. Binnen de herroepingstermijn volstaat straks één klik op de herroepingsknop om duidelijk te maken dat de consument gebruikmaakt van zijn herroepingsrecht.

De Duitse minister van Justitie Stefanie Hubig noemt de regeling een duidelijke stap vooruit voor consumenten. Volgens haar moet het herroepen net zo laagdrempelig zijn als het online afsluiten van een overeenkomst.

Bescherming tegen misleidende ontwerptrucs
De wet bevat ook aanvullende regels om consumenten beter te beschermen tegen zogeheten dark patterns. Daarmee worden misleidende ontwerpelementen bedoeld die gebruikers sturen of onder druk zetten, bijvoorbeeld door verwarrende keuzes, onduidelijke knoppen of extra stappen die het herroepen bemoeilijken.

Dergelijke technieken mogen voortaan niet meer worden gebruikt bij het online afsluiten van contracten, met name bij financiële diensten. Consumenten moeten weer overzicht en controle krijgen over hun keuzes.

Ook voordelen voor patiënten
Naast strengere regels voor online handel bevat de wet ook verbeteringen voor patiënten. Zo wordt het eerste inzagemoment in de volledige medische behandelakte voortaan kosteloos. Daarmee wil de wetgever de rechtspositie en transparantie voor patiënten versterken.

Invoering vanaf de zomer
De exacte invoeringsdatum volgt nog, maar volgens de Duitse regering moeten consumenten zich vanaf de zomer kunnen beroepen op de nieuwe regels. Webshops en andere aanbieders krijgen tot die tijd de gelegenheid hun websites en apps aan te passen.

Voor consumenten betekent dit vooral meer duidelijkheid en minder drempels: het herroepingsrecht wordt niet alleen wettelijk gegarandeerd, maar ook praktisch eenvoudiger toepasbaar.

Europese achtergrond: Duitsland loopt vooruit
De verplichte herroepingsknop in Duitsland staat niet op zichzelf. De maatregel vloeit voort uit Europese regelgeving die consumenten meer grip moet geven op online afgesloten contracten. Het uitgangspunt daarbij is dat herroepen net zo eenvoudig moet zijn als het afsluiten van een overeenkomst.

De Europese Unie heeft eind 2023 vastgelegd dat consumenten bij online contracten altijd een duidelijke en eenvoudig toegankelijke herroepingsfunctie moeten krijgen. Een zichtbaar geplaatste knop met heldere tekst geldt daarbij als de meest logische oplossing.

Lidstaten kregen vervolgens de tijd om deze regels om te zetten in nationale wetgeving. Duitsland heeft dat proces inmiddels afgerond: na goedkeuring door Bondsdag en Bondsraad is de invoering van de herroepingsknop definitief.

Nederland volgt later
In Nederland is de invoering nog in voorbereiding. De Nederlandse regering heeft ingestemd met een implementatiewet, maar het wetsvoorstel moet nog worden behandeld door de Tweede en Eerste Kamer. De verwachting is dat dit vooral een formele stap zal zijn.

Voor Nederlandse webshops betekent dit dat dezelfde verplichting er waarschijnlijk ook aankomt, zij het met enige vertraging. Volgens Europese afspraken moeten de nieuwe regels uiterlijk in 2026 van kracht zijn.

Kritiek vanuit de sector
Niet iedereen is enthousiast over de herroepingsknop. Brancheorganisaties wijzen erop dat consumenten in de praktijk vaak al voldoende mogelijkheden hebben om hun herroepingsrecht uit te oefenen. Een verplichte knop zou volgens critici leiden tot extra kosten, technische aanpassingen en mogelijk hogere retourpercentages.

Tegelijkertijd benadrukken consumentenorganisaties dat het herroepingsrecht nu te vaak juridisch bestaat, maar praktisch wordt ontmoedigd door onoverzichtelijke procedures. Juist dat spanningsveld is de reden dat de Europese wetgever heeft ingegrepen.

Wat verandert er voor webshops?
Voor online aanbieders betekent de nieuwe regel meer dan het toevoegen van een knop. Ook de vormgeving, plaatsing en formulering worden relevant. De herroepingsfunctie moet:

• goed zichtbaar zijn
• altijd toegankelijk blijven
• ondubbelzinnig duidelijk maken dat de consument de overeenkomst herroept

Misleidende ontwerptrucs, zogeheten dark patterns, zijn daarbij niet toegestaan.

Duitsland fungeert daarmee als voorloper binnen de Europese Unie. Wat daar nu wordt ingevoerd, zal naar verwachting ook elders navolging krijgen.

Dit artikel verscheen eerder op duitslandvandaag.com