Ongelijkheid als politieke keuze van kabinet-Jetten

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) wijst op de urgentie om iets te doen aan de structurele ongelijkheid in de samenleving. Het SCP ziet dit als een groot probleem, omdat juist kwetsbare groepen daardoor worden aangetast in hun welzijn, terwijl zij de overheid het hardst nodig hebben.

Op de overheid hoeven zij, als het aan kabinet-Jetten ligt, echter minder te rekenen. Mensen moeten langer gaan werken, de uitkeringsduur wordt verminderd en uitkeringen worden gekort. Het eigen risico wordt verhoogd en de oorlogsbelasting zal voornamelijk worden opgehaald bij mensen met lage tot middeninkomens. De rijkste Nederlanders worden ontzien. De voornemens van het op en top neoliberale kabinet-Jetten voorspellen niet veel goeds voor de ‘have-nots’, mensen met beperkingen en ouderen. Kortom, het wordt een schrale tijd voor iedereen die is aangewezen op zorg, als het aan Jetten ligt. De aanbevelingen van het SCP zullen door hem en zijn medebewindslieden in de wind worden geslagen. De ongelijkheid zal alleen maar toenemen, met alle gevolgen van dien.

Welke invloed heeft ongelijkheid op de samenleving? Uit veel onderzoeken blijkt dat grote inkomens- en vermogensongelijkheid desastreuze effecten heeft. Wetenschapper Kate Pickett schreef hierover het boek A Good Society. Zij onderzocht wat een goede samenleving is en hoe we die kunnen realiseren. In samenlevingen met grote ongelijkheid ontstaan volgens haar veel problemen. Hoe ongelijker een maatschappij is, hoe groter die problemen zijn. Naarmate de ongelijkheid toeneemt, verslechtert de gezondheid van mensen, zitten er meer mensen in de gevangenis en is er meer criminaliteit. In een ongelijke samenleving hebben bovendien meer mensen obesitas.

Pickett wijst er ook op dat mensen met een te laag inkomen voortdurend stress ervaren en daardoor ziek worden. Kortom, grote ongelijkheid veroorzaakt een zieke samenleving, waarin onderling vertrouwen afneemt en solidariteit met kwetsbare mensen minimaal is. Dat lijkt ons voorland te zijn als kabinet-Jetten dit afbraakbeleid inzet. Blijkbaar wil het geen ‘good society’.

Wat moet er dan gebeuren om wél een goede samenleving te realiseren? Pickett stelt dat er vooral preventief beleid moet worden gevoerd. Veel maatschappelijke problemen zijn te voorkomen. Een Nederlands spreekwoord luidt: voorkomen is beter dan genezen. Pickett gebruikt het beeld van iemand die van een klif dreigt te vallen. We kunnen een net ophangen om hem op te vangen, zodat hij niet te pletter slaat in de vallei, maar we kunnen ook een hek plaatsen, zodat hij niet naar beneden valt. Nog beter is het om iedereen weg te halen bij de klif. Preventie moet daarom hoge prioriteit krijgen, in het onderwijs, de sociale zorg en de gezondheidszorg. Dat begint met het opwaarderen van de zorg voor kinderen. Dat kost geld, maar volgens Pickett verdient die investering zich dubbel en dwars terug.

Zij stelt voor een onvoorwaardelijk basisinkomen in te voeren. Een basisinkomen ondersteunt de waardigheid en autonomie van mensen, iets wat het huidige sociale uitkeringssysteem onvoldoende doet. Het basisinkomen moet hoog genoeg zijn om van te kunnen leven. Het kan veel problemen voorkomen. Pickett wijst bovendien op de maatschappelijke gevolgen van kunstmatige intelligentie, waardoor de arbeidsmarkt ingrijpend zal veranderen. Steeds meer mensen zullen dan mogelijk aangewezen zijn op een basisinkomen. Het basisinkomen vormt volgens haar een belangrijke pijler van een goede samenleving.

Daarnaast moet het belastingstelsel worden hervormd. Het huidige systeem maakt de rijken rijker en de armen armer. Dat moet anders. Ook de rijken hebben baat bij een goede samenleving, maar zij zullen meer moeten bijdragen. Miljonairs en miljardairs zullen meer belasting moeten betalen. In de afgelopen decennia heeft het belastingstelsel regressieve trekken gekregen, waarbij relatief gezien de minst vermogenden zwaarder werden belast. Het systeem moet progressiever worden, zodat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Het lijkt er echter op dat Jetten juist de zwakste schouders de zwaarste lasten wil laten dragen. Volgens de theorie van Pickett leidt dat tot een ongezondere samenleving.

Tot slot benadrukt zij dat het streven naar een goede, gezonde samenleving van onderop moet komen. We moeten massaal bij onze volksvertegenwoordigers aandringen op beleid dat een goede samenleving bevordert…