NS, zullen we eens elke dag geen fossiele reclame meer doen?

Wakker Dier heeft een rechtszaak tegen de NS gewonnen. De NS had namelijk hun reclame geweigerd omdat de boodschap ‘Zullen we een dagje niet 650.000 dieren eten?’ te “controversieel” zou zijn en het aanleiding kon geven tot “publiek debat”.

Op welke punten de rechtbank Wakker Dier precies gelijk heeft gegeven, is nog onduidelijk. Wat wel duidelijk is, is dat dit wederom een rechtszaak is over reclame en de vrijheid van meningsuiting. De advocaten in kwestie laten dan ook alvast weten (bron: AD): “mogelijk weegt de rechter de uitingsvrijheid van Wakker Dier zwaarder dan het zelfbeschikkingsrecht van de NS om zelf te bepalen wat er op stations komt te hangen.”

Als NS echt iets zou willen doen om "controversiële" boodschappen uit haar stations te bannen, kan ze beter alvast beginnen met het verbieden van fossiele reclame, een maatregel die inmiddels al geldt in 17 gemeenten in Nederland en ook in steden als Sydney, Edinburgh, Stockholm en Florence. In de meeste gevallen gaat het daarbij om reclame voor fossiele auto’s, cruises en vliegreizen, maar ook reclame voor fast-fashion, vlees en zuivel worden steeds vaker aangemerkt als schadelijk en ongewenst.

Wat het verbod op fossiele reclame betreft, bepaalde de rechter al eerder dat de gezondheidsbelangen van burgers zwaarder wegen dan het commerciële belang van adverteerders om reclame te maken. Met andere woorden: de vrijheid van meningsuiting (art. 10 EVRM) mag worden ingeperkt om de gezondheid en rechten van anderen te beschermen. Het was overduidelijk dat reclames die het gebruik van fossiele brandstoffen opdrijven schadelijk zijn voor mens en milieu.

Naast het beleid van deze gemeenten, heeft de NS bovendien in de publieke opinie de wind mee om iets te doen aan fossiele reclame. Verschillende onderzoeken wijzen uit dat er een overweldigende meerderheid is onder burgers om fossiele reclame te beperken. Daarbij komt dat het reclameverbod in het verleden ook helemaal niet politiek controversieel was.

In 1972 pleitte D66 al voor een landelijk verbod op reclame die het verbruik van elektriciteit en aardgas stimuleert. VVD-minister Langman zette reclame voor aardgas zelfs stop. In 1974 was er al een ruime Kamermeerderheid voor een verbod op milieuschadelijke reclame, maar de tegenlobby kwam in beweging en pas in 1990 kwam PvdA-minister Alders met een verbod op milieuschadelijke reclame. Het verbod viel echter compleet in duigen na beloftes van de sector om hun eigen reclameuitingen te reguleren op slechts misleidende boodschappen; een systeem dat vandaag de dag nog steeds bestaat en gezien de hoeveelheid greenwashing daarnaast ook niet heel goed werkt.

Dit systeem van zelfregulering werd eveneens in de jaren 90 al door de tabaksindustrie voorgesteld om een compleet verbod op tabaksreclame te voorkomen en dat zegt eigenlijk al wel genoeg over de effectiviteit ervan: zelfregulering is geen regulering. Immers is milieuschadelijke reclame, of even voor het gemak “fossiele reclame”, nog steeds overal te zien, ondanks een milieucrisis, energiecrisis, oliecrisis, enzovoort…

Aan de NS de volgende tip: fossiele reclame is controversieel, maar het verbod daarop niet. Doe er wat aan! En hopelijk gaan er dan ook wat meer mensen met de trein reizen wanneer de reclames die fossiel normaal maken, verdwijnen.