NRC over de geopolitieke schermutselingen

Nico schrijft een serie over oorlog, dit is aflevering 89

Wat mogen we ons gelukkig prijzen met de kwaliteit van de Nederlandse pers. Thuis ontvangen wij elke morgen de papieren versies van De Volkskrant, de NRC en het AD (voor het Rotterdamse en sportnieuws) in de bus. Vooral de eerste twee dagbladen berichten over het algemeen heel goed over het nieuws van de dag. Wij smullen dagelijks van het nieuws aan de koffietafel. Om in te stemmen, ons te verwonderen of onze walging op peil te houden.

Ter illustratie schets ik een beeld van hoe de NRC het afgelopen weekeinde varieerde op het thema van de geopolitieke schermutselingen. (NRC 24/25 januari 2026) Een onderwerp waar ik in aflevering 18 van deze serie via de bespreking van WRR-rapport 109 uitvoerig bij stilstond. Ik maak een selectie.

‘Hotsend en botsend naar een nieuwe wereldorde’ vermeldt de kop boven de analyse door Michel Kerres van de internationale politiek. De inleiding vat zijn betoog als volgt samen: ‘De Groenland-crisis is voorlopig gesust, maar confrontaties tussen Europa en VS zijn een vast bestanddeel geworden van het politieke landschap. De EU is slecht voorbereid op de nieuwe verhoudingen in de wereld.’ Kerres heeft het over een nieuw tijdperk, waarin eigen belang oppermachtig is en oude bondgenootschappen aan betekenis inboeten. De Canadese premier Mark Carney sprak ook de bezoekers aan het World Economic Form in Davos toe. Presenteerde Donald Trump op die plek het principe van het recht van de sterkste, Carney zei dat als het oude systeem niet meer werkt, je je zelf moet beschermen. Voor zijn kritiek op de onderdanige houding van veel bondgenoten kreeg hij een groot applaus.

Het tweede verhaal in de NRC is een interview met de Duitse politicoloog Daniel Marwecki. Volgens hem begon het afscheid van de liberale wereldorde al eerder. Hij schrijft daarover in zijn boek ‘Die Welt nach dem Westen’. De fase waarin het Westen over Afrika, Azië en grote delen van het Midden-Oosten domineerde, is voorbij. Nu herwinnen vooral China en India aan macht en ook andere landen uit het zogenoemde globale zuiden zijn niet meer bereid een hegemoniale macht te volgen. Marwecki citeert de Italiaanse filosoof Gramsci:”De oude wereld is stervende, de nieuwe is nog niet geboren. Het is de tijd van monsters.” En hij citeert Henry Kissinger: “Trump is degene die het schaakbord omkiepert. Hij is een grootmeester van de chaos.” Volgens Marwecki werd het einde van de oude wereldoorlog ingezet met de oorlogen in Irak en Afghanistan. In zijn boek gaat de Duitse politicoloog dieper in op de dubbele moraal van het Westen. “Ja, vrijheid, gelijkheid en broederschap golden niet voor vrouwen, niet voor joodse mensen en niet voor de mensen in de koloniën. Natuurlijk werd het Westen altijd al verweten: jullie beweren het één, maar doen het andere. Nu heeft dat verwijt meer gewicht omdat niet-westerse landen ook op andere vlakken meer macht hebben.”

Nog iets lezenswaardiger is het stuk van Bas Blokker en Mark Lievisse Adriaanse over de mening van oud-diplomaten als het gaat om onze internationale betrekkingen. “Vraag een diplomaat hoe het internationale overleg ervoor staat, en hij zegt: ”Je hebt normale tijden, je hebt normale crises en je hebt nu.” Boven het artikel staan de pasfoto’s van acht diplomaten, die beleefd aan de tand werden gevoeld. De structuur werd aangebracht door middel van vijf noties: 1) Davos was een politiek, geen diplomatiek succes. 2) De vertrouwde diplomatieke kanalen werken niet langer. 3) De Europeanen moeten steeds reageren op Trump en dat frustreert. 4) Het dilemma: meebewegen of terugslaan. 5) Ook na Trump zullen de oude verhoudingen niet terugkeren. Ik lees dat Trump in zijn naaste omgeving geen klassieke diplomaten meer heeft. De president trekt alles naar zich toe en kiest vertrouwelingen met een heel andere achtergrond. Bechet: ”Dat zijn geen mensen die je kunt beïnvloeden met diplomatie.” Tim Koster: “De rol van diplomaten is tijdelijk uitgespeeld.” Steven Koster: “De VS onder Trump oefenen niet alleen druk uit om ons beleid te wijzigen. Ze hebben ook een agenda om het politieke en ideologische landschap in Europa te veranderen.”

Wat zouden de oud-diplomaten als strategie hebben geadviseerd: meebewegen of terugslaan? Zoals het diplomaten betaamt wordt enigszins om het antwoord heen gedraaid. Kronenburg is wel stellig: “Laat je niet meeslepen in een anti-Amerikaanse houding. Je hoofd koel houden. Deze relatie is veel te belangrijk. En je moet ook met elkaar verder als deze president weg is.” De diplomaten lijken ervan doordrongen dat ook na Trump de oude verhoudingen niet zullen terugkeren. Jean-Marie Guéhenno: “De onvoorspelbaarheid zit in het Amerikaanse systeem ingebakken. En dat zal de komende jaren blijven steken in het geheugen van de Europese leiders.”

In haar column geeft Beatrice de Graaf een cursus ‘dubbeldenken’ in de geopolitiek, die volgens haar nodig is in de moderne arena van de wereldpolitiek. Na te hebben geconstateerd dat de VS, Rusland en China de internationale orde niet langer verdedigen, citeert ze als oplossing het idee van de Berlijnse politicoloog Herfried Münkler om Europa en India groter te maken, waardoor de wereldorde niet langer door drie landen wordt bepaald.

Mooi dat één krant via zoveel invalshoeken het wereldtoneel belicht. Onze denktijd gaat nu in.

Volgende keer: Jetten 1 en de oorlog: Wie niet sterk is moet slim zijn.