NOS moet meer doen dan alleen het persbericht van Veilig Thuis voorlezen

In het 8-uur Journaal van de NOS op 19 mei werd uiteraard aandacht besteed aan het menselijke drama wat zich in Stadskanaal heeft afgespeeld in de levens van twee jonge kinderen. Maar in dit item gebeurde iets wat we vaker zien zodra jeugdzorg onder vuur ligt. De boosheid in het land is groot, de vragen zijn scherp, maar de landelijke nieuwsvoorziening van de NOS weet er toch weer een draai aan te geven waaruit moet blijken dat vooral de sector met de handen in het haar zit.

Veilig Thuis krijgt steeds meer meldingen. Het zijn er inmiddels ruim 136.000 per jaar. Er zijn wachtlijsten. Medewerkers doen hun uiterste best. Het werk is ingrijpend. En, zoals de medewerker van Veilig Thuis in het item zei: “we zijn helaas niet helderziend.” Dat klinkt redelijk. Maar het is journalistiek (te) mager.

Want wie cijfers laat zien, moet ze ook duiden. En precies daar ging de NOS de mist in. Een stijgend aantal meldingen wordt al snel gepresenteerd als bewijs dat steeds meer mensen Veilig Thuis weten te vinden, dat de zorgen toenemen en dat het systeem daardoor overbelast raakt. Maar uit de CBS-cijfers blijkt iets veel interessanters: van de 136.325 meldingen in 2025 waren slechts 42.200 eerste meldingen waarbij geen van de directbetrokkenen in de voorgaande drie jaar bekend was bij Veilig Thuis. Dat is 31 procent en een forse daling ten opzichte van 2024 (ca 38%). De rest bestond uit hermeldingen, 51.290, of vervolgmeldingen terwijl Veilig Thuis al betrokken was, 41.525. Dat verandert veel, zo niet alles.

Dan is het probleem niet alleen dat er steeds méér nieuwe zorgen binnenkomen. Dan is het probleem ook dat Veilig Thuis heel vaak opnieuw wordt geconfronteerd met mensen en huishoudens die al bekend zijn, of zelfs met situaties waarin Veilig Thuis nog betrokken is. Een vervolgmelding is volgens het CBS namelijk een melding terwijl Veilig Thuis al betrokken is in het betreffende gezin of huishouden.

Dat had de journalistieke kern moeten zijn. Niet: Veilig Thuis wordt overvraagd omdat meer mensen melden. Maar: waarom blijven gezinnen opnieuw en opnieuw in beeld komen? Wat zegt dat over eerdere veiligheidsbeoordelingen, overdrachten, monitoring en opvolging?

Daarmee wordt ook de oproep van minister voor jeugd, Mirjam Sterk, in het mondelinge vragenuurtje, dat meer mensen moeten melden, pijnlijk leeg. Er wás gemeld. In Stadskanaal waren er meldingen, signalen en zorgen. De vraag is niet waarom de omgeving zweeg. De vraag is waarom het systeem niet tijdig handelde.

Ook het “niet helderziend”-frame verdient tegenspraak. Niemand vraagt van Veilig Thuis helderziendheid. De wettelijke en professionele opdracht is geen toekomst voorspellen, maar signalen wegen, veiligheid beoordelen, termijnen halen, informatie ophalen, patronen herkennen en opschalen als een kind niet veilig is. In het NOS-item werd zelfs gezegd dat Veilig Thuis direct moet herkennen of een situatie acuut is, en als dat niet meteen kan, binnen vijf dagen onderzoek moet doen. Daarna kwam de vaststelling dat die wachttijd vaak niet wordt gehaald. Dat is falende uitvoering van een veiligheidstaak. En de journalistiek belangrijke en kritische vraag waarom dat zo is werd niet gesteld.

Ook vanuit de rechtspraak klinkt steeds vaker kritiek op dossiers die al vanaf de start rammelen. Veilig Thuis staat misschien niet altijd zelf in de rechtszaal, maar de eerste duiding, eerste vastlegging en eerste veiligheidsinschatting gemaakt door Veilig Thuis, reizen vaak door naar Raad voor de Kinderbescherming, gecertificeerde instellingen en rechter. Als daar aannames, vertraging of onvoldoende onderzoek in zitten, begint het dossier al scheef.

Juist daarom mag de NOS niet volstaan met het reproduceren van sectorframes. De Parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening — Blind voor mens en recht — liet zien hoe gevaarlijk het wordt wanneer media, politiek en bestuur elkaar napraten in plaats van kritisch onderzoeken. Dat geldt niet alleen bij fraudebeleid. Dat geldt ook bij jeugdzorg.

Wie alleen telt hoeveel meldingen Veilig Thuis krijgt, maar niet onderzoekt wat voor meldingen dat zijn, wie al bekend was, wat eerder is gedaan en waarom bescherming uitbleef, bedrijft geen kritische journalistiek. Dan wordt nieuwsvoorziening reputatiemanagement. En daar zijn kinderen niet mee beschermd.