Normalisering van Fascisme

"Hitler zegt dat gewoon heel goed", zegt Joost Niemöller, hoofdredacteur van Ongehoord Nederland, als reactie op een fragment over globalisering waarin Hitler het publiek ophitst tegen een "kleine, ontwortelde internationale kliek die volkeren tegen elkaar opzet". Hitler heeft het hier over de Joden, die onder het naziregime tot zondebok werden gemaakt. Als Niemöller naar zijn opmerking gevraagd wordt, reageert hij dat hij nu als Hitler-aanhanger wordt weggezet, maar dat je het met diens opvattingen over globalisering alleen maar eens kunt zijn.

Zo wordt er steeds weer een stap richting het fascisme gezet. Niemöller creëert eerst een frame, hij zou geen Hitler-aanhanger zijn, en direct daarop volgt een "maar". Het is hetzelfde mechanisme als bij mensen die zeggen geen racist te zijn en vervolgens racistische taal uitslaan. Of, ik ben niet homo- of transfoob, maar ze moeten niet te zichtbaar zijn. Het is niet de eerste keer dat Niemöller met Hitlers gedachtegoed flirt, en het is ook niet de eerste keer dat de omroep over de schreef gaat. De NPO-ombudsman stelde herhaaldelijk vast dat Ongehoord Nederland de journalistieke code schond, onder meer door aantoonbaar onjuiste informatie te verspreiden. Binnen één jaar leverde dat drie sancties op, samen ruim 272.000 euro, en een verzoek van de NPO om de omroep uit het bestel te zetten. Zelfs oprichter Arnold Karskens beschuldigde de omroep later van antisemitisme en diepgeworteld racisme.

Tegelijkertijd zet ook voormalig Ongehoord Nederland-presentator Tom de Nooijer, inmiddels wethouder in Oldebroek, een fascistische stap voorwaarts. Hij laat zich samen met Marlon U. fotograferen met de vlag van het pro-Russische Transnistrië en die van Dinamo, de sportclub uit Moskou. Marlon U. is geen willekeurige reisgenoot. In juni 2026 werd hij door de rechtbank veroordeeld tot 240 uur taakstraf en twee maanden voorwaardelijke celstraf voor de mishandeling van een medestudent op de campus van de VU. Aanleiding was een nazilied dat Marlon U. aanhief, en toen een medestudent hem daarop aansprak, werkte hij die tegen de grond en stompte hem in het gezicht. Volgens de rechtbank riep hij daarbij dat het slachtoffer, van Egyptische afkomst, "gedeporteerd" zou worden, en schold hij een omstander uit met het n-woord. De rechtbank sprak van poging tot zware mishandeling met een discriminatoir oogmerk. Dit is de man met wie De Nooijer op reis ging.

Geen incidenten
Twee incidenten die geen incidenten zijn, maar samen toewerken naar het normaliseren van fascisme. Vijf jaar geleden was het ondenkbaar dat dit binnen de publieke omroep of een gemeentebestuur zou plaatsvinden. Dat het nu wel gebeurt, laat zien hoever die normalisering al gekomen is.

En dat alles onder het mom van verzet tegen de elite. Terwijl we vanuit Amerika dagelijks voorgeschoteld krijgen waar dit toe leidt. Je kunt gerust stellen dat fascisme daar inmiddels beleid is. Het duidelijkste voorbeeld is misschien wel het optreden van immigratiedienst ICE, waarvan gemaskerde agenten mensen zonder papieren of proces oppakken, ook bij rechtbanken waar ze juist netjes komen opdagen voor hun zitting, en soms deporteren naar landen waar ze niets mee te maken hebben. Maar de voorbeelden zijn legio. Tegelijkertijd moet de hardwerkende Amerikaan steeds harder werken om de eindjes aan elkaar te knopen, terwijl Trump en zijn vrienden zich voor de ogen van het hele land verrijken. Zo werkt het. En nog altijd denken zijn aanhangers dat hij vecht tegen de elite, zonder te zien dat hij die elite zelf is. Gelukkig komen er steeds meer mensen tot inkeer. In Nederland zijn we nog niet zover. Volgens een onderzoek van instituut Clingendael eerder dit jaar, ziet een groot deel van de FvD, PVV, JA21 en BBB stemmers  een president als Trump wel zitten.

Vaak hoor ik dat we voorzichtig moeten zijn met het gebruik van het woord fascisme. Maar die voorzichtigheid is precies wat de ruimte heeft gegeven waar we nu zijn beland. En natuurlijk kan je het niet vergelijken met fascistische bewegingen uit de geschiedenis. Iedere tijd kent zijn eigen vorm van fascisme. Maar het doel is altijd hetzelfde. Uitsluiting en verdelen. En door dat niet te benoemen werk je mee aan normalisering. Telkens met stapjes die elk op zichzelf incidenten lijken. Amerika laat zien waar die stapjes eindigen. Dus durven we het te benoemen of wachten we tot het te laat is?