Niet alles kan tegelijk

Schaarse arbeidsuren is niet hetzelfde als schaarste aan personeel

We moeten accepteren dat niet alles tegelijk kan: kortere werkweken, hoge lonen, goedkope dienstverlening, ruime publieke voorzieningen én onbeperkte toegang tot zorg.

Dat is uiteindelijk een economische realiteit. Menselijke arbeid is namelijk in Nederland schaars. Wie een hoger uurloon ontvangt en daardoor minder uren gaat werken draagt minder arbeidsuren bij aan een economie die juist steeds meer mensen nodig heeft. Voor zorg, onderwijs, techniek en dienstverlening.

Dat betekent niet dat mensen verplicht terug moeten naar de tijd dat veertig uur per week nog normaal was. Een goede balans tussen werk en privé is waardevol en hogere lonen zijn een logisch gevolg van schaarste. Maar die keuzes hebben consequenties.

Als arbeid duurder wordt, worden arbeidsintensieve diensten ook duurder. Dat zien we bijvoorbeeld in de horeca, de kinderopvang en de persoonlijke dienstverlening. Maar vooral de zorg laat zien waar de grenzen liggen.

Robotisering en meer geld betekent niet meer zorg
De zorg heeft steeds meer mensen nodig door vergrijzing en een groeiende zorgvraag. Tegelijkertijd bestaat een groot deel van de zorgkosten uit menselijke arbeid. Ondanks verdere automatisering en robotisering. Hogere cao-lonen zijn nodig om personeel te behouden en aan te trekken, maar maken de zorg ook duurder. Die rekening betalen we via zorgpremies, belastingen en eigen bijdragen.

En zelfs als we bereid zijn steeds meer geld aan zorg uit te geven, kunnen we daarmee niet automatisch meer zorgpersoneel creëren.

Geld kan de prijs van schaarse arbeid verhogen, maar niet de hoeveelheid beschikbare verpleegkundigen, verzorgenden en andere professionals onbeperkt vergroten.

Daar ontstaat een ongemakkelijke paradox. We willen én korter werken én meer verdienen én goedkope diensten én een omvangrijke publieke sector én steeds meer zorg. Maar al die wensen doen een beroep op dezelfde schaarse hulpbron: menselijke tijd.

De zorg dwingt ons tot keuzes
De oplossing kan daarom niet alleen bestaan uit hogere zorgbudgetten of hogere lonen. We zullen ook keuzes moeten maken.

Welke zorg is noodzakelijk? Welke dienstverlening kan worden geautomatiseerd? Waar kunnen we bureaucratie verminderen? Welke taken kunnen door technologie worden overgenomen? En waar accepteren we langere wachttijden of minder kwalitatieve zorg?

Productiviteitsgroei kan veel oplossen, maar niet alles. Een verpleegkundige kan niet onbeperkt efficiënter worden gemaakt zonder dat de kwaliteit van zorg onder druk komt te staan. Menselijke aandacht blijft menselijke aandacht.

Waar zijn schaarse arbeidsuren het hardst nodig?
Het gaat om de vraag: hoe willen we onze schaarse arbeidsuren inzetten? Want uiteindelijk geldt een eenvoudige economische wet: als we minder arbeidsuren beschikbaar stellen, moeten we kiezen waar die uren het hardst nodig zijn. En als we meer willen, zullen we daarvoor óf meer moeten betalen, óf ergens anders iets moeten opgeven. Niet alles kan tegelijk!

Een volwassen samenleving moet daarom niet alleen bepalen wat zij wil, maar ook wat zij feitelijk ervoor over heeft.