Neo-kolonialisme is niet alleen immoreel, het is onrechtmatig

Het ‘rijke’ olieland Venezuela staat opnieuw centraal in het wereldtoneel, niet alleen als crisisland, maar als juridische lakmoesproef. Kan een staat zijn soevereiniteit verliezen omdat een grootmacht hem als mislukt, gevaarlijk of strategisch onmisbaar bestempelt? Het internationale recht zegt duidelijk: nee. 

Artikel 2 van het VN-Handvest verbiedt geweld tegen de territoriale integriteit en politieke onafhankelijkheid van staten. Uitzonderingen zijn strikt: zelfverdediging of een mandaat van de Veiligheidsraad. Tijdelijk beheer of economische overname is juridisch onhoudbaar.

Die logica zien we bij andere grootmachten. Rusland rechtvaardigt territoriale inname met veiligheid en historische claims. China gebruikt economische afhankelijkheid en infrastructuurprojecten om feitelijke controle te vestigen. Dit is neo-kolonialisme: geen klassieke annexatie, maar ontzegging van daadwerkelijke zeggenschap. Het recht wordt uitgehold zonder formele schending.

Het probleem wordt scherper wanneer landen die zichzelf verdedigers van internationaal recht noemen, sancties of interventies legitimiseren als stabilisatie of morele plicht. Juridisch maakt het geen verschil wie dat doet; de politieke onafhankelijkheid van een staat wordt dan conditioneel.

Groenland illustreert dit subtiel. Formeel onderdeel van Denemarken, maar geopolitiek een strategisch object. Amerikaanse interesse - militair, economisch, grondstoffen - laat zien hoe snel soevereiniteit kan verschuiven van recht naar macht zonder annexatie. Denemarken reageert nerveus, Groenland eist steeds nadrukkelijker autonomie. Dit is een waarschuwend precedent.

Precedenten reizen. Canada kijkt naar het Noordpoolgebied, Mexico naar zijn geschiedenis van Amerikaanse interventies, Nederland naar de Caribische delen van het Koninkrijk. Omdat conditionele soevereiniteit uiteindelijk niemand spaart.

Selectieve verontwaardiging is gevaarlijk. Wie Rusland veroordeelt en China wantrouwt, maar zwijgt als bondgenoten grenzen oprekken, ondergraaft het internationale recht. Voor Nederland is dit geen verre geopolitiek, maar rechtsstatelijk eigenbelang. Wie accepteert dat soevereiniteit afhankelijk wordt van macht, accepteert een wereld waarin ook het eigen territorium ter discussie kan staan.

De echte dreiging is normalisering. Neo-kolonialisme is dan geen ontsporing meer, maar systeem. En dat is een wereldorde waarin niemand, ook ons land, veilig is.