Nee, verbied niet het verspreiden van beelden van ongevallen en geweld

Het drama rond de twee zelfmoorden op het Rotterdamse Emmaus College geeft nieuwe actualiteit aan een voorstel van Pro en het CDA: wie foto's of video's van ongelukken of geweldmisdrijven via sociale media verspreidt, zou gestraft moeten worden met boetes tot 9000 euro. Aanvankelijk was de bedoeling ook het maken van de opnames te verbieden maar dat vond de politie niet zo´n goed idee: die vraagt getuigen en omstanders immers vaak genoeg hun beelden voor onderzoek ter beschikking te stellen.

Beide leerlingen maakten een dag na elkaar op school een eind aan hun leven. Veel schoolgenoten stonden met hun telefoon in de aanslag, terwijl de slachtoffers door de hulpdiensten werden weggebracht. Dat heeft overal in het land tot verontwaardiging geleid. Ook in de Tweede Kamer was men, zoals het sinds de opkomst van Wilders heet 'woest'. Er gloort een meerderheid voor het verbod en de bijbehorende boetes.

Dit is allemaal gebaseerd op morele verontwaardiging en niet op zorgvuldig nadenken. Het gaat de indierers uiteraard om eerbiediging van de slachtoffers maar er zit ook een andere kant aan de zaak: hier wordt een ernstige beperking van de nieuwsgaring voorgesteld.

Sinds de opkomst van de sociale media is het leveren van nieuws en commentaar niet meer het monopolie van de gevestigde media. Iedere burger kan aan journalistiek, nieuwsvoorziening en commentaar doen. Sommigen van hen - de influencers - zijn daarin zo succesvol dat reguliere media van hun bereik alleen maar kunnen dromen. Meestal blijft het aantal vrienden, volgers of abonnees, of hoe je het ook wilt noemen, van zo'n individuele actieveling op de sociale media beperkt. Maar ze nemen wel veel van elkaar over. Dan gaan berichten of foto´s viral.  Zo kunnen miljoenen kijkers toch hetzelfde beeld voor ogen krijgen.

Dat kan voor de betrokkenen heel vervelende gevolgen hebben maar machtelos zijn ze niet. De wetten op laster en haatzaaien zijn onverkort van toepassing. Je mag de privacy van personen niet schenden. Het is niet toegestaan zonder toestemming beelden van een ander te verspreiden, tenzij die deel uitmaken van een openbare gebeurtenis, bijvoorbeeld een betoging of een sportwedstrijd. Zeker als het om seksueel getinte beelden gaat, kunnen verspreiders moeilijkheden verwachten.

Ongelukken en geweld maken echter deel uit van de publieke sfeer. Zij hebben een maatschappelijke impact. Zij zijn nieuwswaardig. In een vrij land mag daar in woord en beeld over worden bericht. En wel door iedereen. Dit behoort tot de grondslagen van onze democratie. Daarom gaat het te ver burgers te verbieden ernstige gebeurtenissen waar zij getuige van zijn, op een gegevensdrager vast te leggen om die vervolgens te delen. Het getuigt niet van goede smaak verkeersdoden in beeld tebrengen maar goede smaak en terughoudendheid zijn geen door de wet opgelegde verplichtingen. Nog iets: regelmatig zien wij op zulke beelden de politie in actie. Het is van belang dat gezagsdragers geen instrument in handen krijgen om omstanders te verbieden beelden van hun optreden te verspreiden.

Tenslotte de strafmaat. De hoogte van de boetes is het gevolg van de morele verontwaardiging waarop het voorstel is gebaseerd. Schandalig gedrag! Dat zal ze leren! En zo kun je door ondoordacht delen van een foto als tiener je hele leven naar de kloten helpen omdat de staat je opzadelt met een onbetaalbare schuld. Net goed of buiten alle proporties?

Dit plan van Pro en CDA  is zoals ze vroeger over parlementaire enquetes zeiden een te zwaar middel. Het is goed bedoeld maar het deugt niet.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke andacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin zeker nu de laatste putten open blijven en Friesland zo´n schandelijke compensatie geboden krijgt voor het toestaan van nieuwe winningen.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis; Nu: Richard de Mos.