Nederlandse journalistiek onbetrouwbaar bij Gaza-berichtgeving

De oplettende nieuwsconsument had al zo’n donkerbruin vermoeden dat de verhoudingen qua berichtgeving uit Israël of Palestina volkomen scheeflopen. Een grootschalig onderzoek naar de Nederlandse berichtgeving over de genocide (al dan niet zo genoemd) in Gaza blijkt dat Israël daarin inderdaad structureel veel meer ruimte kreeg dan Palestina. Journalisten van onder meer De Groene Amsterdammer en Trouw analyseerden, samen met de Erasmus Universiteit Rotterdam, ruim 17.000 artikelen van NOS, NRC, de Volkskrant, De Telegraaf, Nu.nl, Trouw en AD, gepubliceerd sinds 7 oktober 2023, de dag waarop Hamas Israël aanviel.

Van de geraadpleegde bronnen was 19 procent Israëlisch en 13 procent Palestijns, waardoor Israëliërs bijna anderhalf keer zo vaak aan het woord kwamen. Trouw was het enige medium dat vaker Palestijnen dan Israëliërs citeerde. Niet verrassend is dat De Telegraaf amper Palestijnen aan het woord laat en vooral de Israëlische lijn volgt. De NOS ruimt maar liefst een kwart van de berichtgeving in voor het Israëlische perspectief, tegenover krap 15 procent voor Palestijnse bronnen. Van de onderzochte media is Trouw degene die de meeste experts aan het woord laat, op de voet gevolgd door de Volkskrant en NRC. De Telegraaf sprak veruit de minste experts en liet juist veel vaker dan alle andere media de ongeïnformeerde onderbuik pruttelen.

Van de “neutrale” berichtgeving waar veel redacties zich op beroepen, blijft in de praktijk ook maar weinig over. Bij Israëlische bronnen werden drie keer zo vaak stellige termen als ‘bewijst’ en ‘zeker’ gebruikt dan bij Palestijnse bronnen. Andersom worden Palestijnse bronnen vaker voorzien van voorbehouden als ‘zou’ en ‘mogelijk’. Geweld tegen Palestijnen werd 2,5 tot bijna 3 keer vaker met verzachtende termen beschreven, zoals ‘geneutraliseerd’ in plaats van ‘vermoord’. De aandacht voor Palestijns leed in nieuwskoppen nam bovendien niet toe naarmate het dodental steeg. Het woord genocide of verwante termen stond in de eerste maanden na 7 oktober nauwelijks in de media, den vanaf de zomer van 2025 in hooguit ruim twintig procent van de artikelen. Journalisten schreven de term meestal toe aan derden en gebruikten hem vrijwel nooit in de kop of de inleidende paragraaf.

De pro-Israël-houding is vaker terug te zien bij oudere, witte mannen op de redacties. Zij zijn ook vaker tevreden over hun eigen berichtgeving en dat van het medium waarvoor zij werken. Jongeren, vrouwen en mensen met een migratieachtergrond zijn vaker ontevreden over de pro-Israël-koers van de media. Zij hebben echter vaak geen beslissende stem in redactionele overwegingen. Ook speelt mee dat het propagandaorgaan van het genocidale Israëlische regime, het CIDI, zich actief met de verslaggeving bemoeit. ‘Verslaggevers van de NOS beschrijven bijvoorbeeld hoe een tijd lang elk artikel leidde tot een reactie van het CIDI, Centrum Informatie en Documentatie Israël,’ zo tekent de Groene op.

Minstens twaalf journalisten vertrokken bij het medium waar ze werkten omdat zij het te weinig kritisch vonden over Israël. Een van hen is (nu oud-)NOS-verslaggever Eduard Cousin. Over Cousins vertrekt schrijft de Groene:

‘Inmiddels spreken Israëlische leiders openlijk over de doelstelling om Gaza te vernietigen en ontvolken; de facto Palestijnen in Gaza uit te roeien’, schrijft hij in zijn afscheidsmail. ‘Daar zijn ze al een heel eind mee op weg, maar het is nog niet voltooid. Ik denk dat de NOS goed moet nadenken hoe de berichtgeving over een misdaad van een dergelijke omvang eruit zou moeten zien.’