Nederland wil geen melkkoe van de EU blijven

Binnen de EU gelden afgesproken begrotingsregels waar niet alle lidstaten zich strikt aan houden. Het begrotingstekort mag niet hoger zijn dan 3% van het BBP (bruto binnenlands product) en de staatsschuld moet binnen de grens blijven van 60% van het BBP.

Niet alle lidstaten houden zich aan deze regels met nadelige gevolgen voor de lidstaten die dat wel doen. Frankrijk, een aantal Zuid-Europese en Noord-Europese lidstaten die belang hebben om zoveel mogelijk subsidies van de EU te ontvangen, hebben staatsschulden en begrotingstekorten die de afgesproken grenzen fors overschrijden. Een ongeschreven morele plicht van rijkere EU-lidstaten is tot nu toe altijd geweest om armere lidstaten te ondersteunen om de stabiliteit en continuïteit van de EU te borgen.

Sinds de inval van Rusland in Oekraïne en de veranderende houding van de VS ten opzichte van Europa is de EU genoodzaakt om als één gesloten front haar eigen veiligheid en welvaart veilig te stellen. En om die doelstellingen te realiseren heeft de EU veel geld nodig. Dat wel goed besteed moet worden aan veiligheid en de nieuwe uitdagingen van de EU om Europa veilig te houden met minder economische en militaire afhankelijkheid van de VS.

Dat is het standpunt dat minister Heinen recent heeft verwoord tijdens onderhandelingen over de EU-begroting voor de periode 2028-2034, waar een aangepast voorstel is besproken van totaal 1987 miljard euro. Als compromis van een voorstel door het EU-parlement van meer dan 2000 miljard euro.

Veel te veel gevraagd geld volgens minister Heinen. Dat roept de vraag op: hoe lang kan solidariteit voortbestaan wanneer de financiële discipline tussen lidstaten zo sterk uiteenloopt?

Van tijdelijke steun naar permanente geldstromen
De Europese subsidiefondsen zijn ooit opgericht om economische achterstanden te verkleinen. Regio's die achterbleven kregen een extra impuls om mee te groeien met de rest van Europa. Na tientallen jaren rijst de vraag, mede ingegeven door aan het licht gekomen talrijke EU-subsidiefraudezaken, of die subsidies hun oorspronkelijke doel niet voorbij zijn geschoten. Solidariteit mag geen synoniem worden voor permanente afhankelijkheid.

Wie de regels naleeft, betaalt steeds vaker de rekening
Het kabinet-Jetten heeft in de eerste 100 dagen van zijn bestaan één ding wel duidelijk gemaakt: ook geld is bijzonder schaars geworden voor de overheid. Ondanks een nog groeiende economie. Aan bezuinigingen bevalt niet te ontkomen. Waarop bezuinigd moet worden is nog wel onderhandelbaar.

Een EU-ervaringsregel is dat landen die hun financiën relatief goed beheren, steeds vaker wordt gevraagd om extra bij te dragen wanneer andere lidstaten in de problemen komen.

Dat hebben we gezien in de eurocrisis, tijdens de onderhandelingen over EU-herstelfondsen na corona en nu in 2026 bij de onderhandelingen over de nieuwe EU-meerjarenbegroting. Hetzelfde patroon ontvouwt zich ook nu weer. EU-lidstaten die jarenlang politiek moeilijke keuzes hebben gemaakt om hun begrotingen op orde te houden, krijgen de vraag voorgelegd om meer geld beschikbaar te stellen.

Een hogere begroting is geen garantie voor een beter functionerende EU
Het Europees Parlement pleit voor een begroting van ongekende omvang (ruim 2000 miljard euro). Ondertussen proberen nettobetalers als Nederland, Duitsland, Zweden, Denemarken en Oostenrijk de groei van de uitgaven in de EU te beperken.

De EU staat voor grote uitdagingen. Investeringen in innovatie, energietransitie, significant hogere uitgaven defensie en investeren in AI en economische concurrentiekracht zijn onvermijdelijk en noodzakelijk. Juist daarom is het raadzaam om de effectiviteit van bestaande subsidieprogramma’s en fondsen eens heel kritisch tegen het licht te houden.

De uitkomst van zo’n effectiviteitsdoorlichting zal vermoedelijk veel geld kunnen besparen. Met alle doelstellingen die de EU moet zien te realiseren om Europa veilig en welvarend te kunnen houden.

Geen solidariteit zonder wederkerigheid
EU-lidstaten die Europese steun ontvangen, mogen erop worden aangesproken dat die steun gepaard gaat met: verantwoordelijkheid nemen, hervormingen daadwerkelijk doorvoeren en strikte naleving van de gezamenlijke EU-afspraken borgen. Dat moeten de harde voorwaarden zijn om solidariteit van EU-lidstaten onderling te kunnen behouden.

De waarschuwing die Nederland tijdens de eurocrisis in de EU gaf, klinkt in 2026 actueler dan ooit. Europese samenwerking kan alleen succesvol zijn wanneer rechten en plichten ongeacht of het rijkere of armere lidstaten zijn, in evenwicht blijven. Anders dreigt de Europese begroting te verworden tot een permanente overdracht van geld van lidstaten die de regels wel strikt naleven naar lidstaten die daar lak aan hebben.

Dat is financieel onhoudbaar en tast ook het politieke draagvlak voor de EU zelf aan. Terwijl met de huidige geopolitieke ontwikkelingen de noodzaak van een stabiel en eensgezind Europa nog nooit zo groot is geweest.