Nederland stort zijn economie in de afgrond in de Straat van Hormuz

Nu de oorlog met Iran geen korte, beslissende campagne blijkt maar een slepend conflict wordt, kiezen steeds meer landen voor pragmatisme. In plaats van zich vast te klampen aan bondgenootschappen met de Verenigde Staten en Israël, zoeken zij direct contact met Teheran om hun economische belangen veilig te stellen. Toegang tot de Straat van Hormuz, een van de belangrijkste energieroutes ter wereld, is daarbij cruciaal. 

Maar Nederland lijkt een andere koers te varen. In lijn met het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk schaart Den Haag zich nadrukkelijker achter de VS en Israël. Daarmee positioneert het zich, al dan niet bewust, in het kamp dat Iran als vijandig beschouwt. Het gevolg: waar landen als Turkije, Irak, China, India en Pakistan uitzonderingen bedingen voor veilige doorgang via de Straat Hormuz, blijft Nederland buitenspel staan. Er zijn zelfs geluiden dat Japan diplomatieke toenadering zoekt tot Iran voor doen vrije doorgang van eigen (olie)schepen.

Van de-escalatie naar “begrip” onder VVD-druk
Het Nederlandse beleid begon nog met een oproep tot de-escalatie. Premier Jetten benadrukte dat verdere escalatie moest worden voorkomen. Maar die lijn bleek van korte duur. Onder druk van de VVD verschoof de toon al snel naar het tonen van “begrip” voor de militaire acties.

Die draai legt een fundamenteel probleem bloot. Nederland zegt dat het internationaal recht is geschonden, maar volgens onze minister van Buitenlandse Zaken hanteert Nederland tegelijk een ander, politiek gekleurd kader waarin dezelfde schendingen plotseling acceptabel worden. Dat maakt het Nederlandse standpunt niet alleen inconsistent, maar ook moeilijk serieus te nemen. 

Begrip voor een genocidepleger
Die “begrip”-lijn wordt nog problematischer door de context van de oorlog zelf. Nederland toont begrip voor een conflict dat is geïnitieerd door de Israëlische premier Netanyahu, die door het Internationaal Strafhof wordt vervolgd wegens genocide en door de president Trump die steeds de EU-belangen ondermijnt.

Door zich achter deze oorlog te scharen, wekt Nederland de indruk dat morele en juridische principes ondergeschikt zijn aan geopolitieke loyaliteit. Het land dat zich graag profileert als hoeder van de internationale rechtsorde, legitimeert zo impliciet het handelen van een leider die juist door diezelfde rechtsorde wordt aangeklaagd.

Nederland kiest partij en betaalt de prijs
Iran heeft duidelijk gemaakt dat de Straat van Hormuz niet volledig gesloten is, maar wel voor landen die het als vijandig beschouwt. Dat onderscheid is inmiddels zichtbaar in de praktijk. Verschillende landen hebben via directe onderhandelingen toegang weten te behouden.

Nederland daarentegen kiest nadrukkelijk partij. Met de inzet van een fregat in de Middellandse Zee en deelname aan een mogelijke “coalition of the willing” om Hormuz te openen, schaart het zich volgens Iran in het kamp van de agressors. Dat is geen symbolische stap, maar een keuze met concrete economische gevolgen.

De illusie van militaire oplossingen
Het idee dat een militaire coalitie de Straat van Hormuz duurzaam kan openhouden, is weinig realistisch. Een escalatie zal niet alleen Iran treffen, maar ook de energie-infrastructuur van Arabische landen aan de Perzische Golf. Bovendien ligt betrokkenheid van andere actoren, zoals de Houthi’s in Jemen, voor de hand.

Het resultaat: verdere ontwrichting van de energiemarkt en langdurige onzekerheid over leveringen. In zo’n scenario is Nederland door zijn volgzame strategie niet alleen politiek, maar ook economisch kwetsbaar.

De stille gok op Groningen
Op de achtergrond lijkt Nederland een riskante aanname te maken: dat in geval van nood de gaswinning in Groningen kan worden opgevoerd. Dat wordt niet openlijk gezegd maar de nood breekt de wet. Die gedachte fungeert impliciet als een soort vangnet voor het huidige beleid.

Maar dat vangnet is broos. De maatschappelijke weerstand tegen gaswinning in Groningen is groot en de politieke ruimte beperkt. Rekeningen op deze optie is daarom geen realistische strategie, maar eerder wensdenken dat de risico’s van het huidige beleid maskeert.

Europa begint te schuiven
Binnen Europa groeit intussen de twijfel. Naast Spanje en Zwitserland begint Duitsland, traditioneel een stevige bondgenoot van Israël, openlijk vraagtekens te zetten bij een oorlog zonder duidelijke doelen of eindstrategie.

Het is dan ook aannemelijk dat meer EU-landen zullen kiezen voor directe gesprekken met Teheran om hun energiebelangen veilig te stellen. Italië schijnt achter de schermen dergelijke pogingen gewaagd te hebben. Nederland dreigt in dat proces achter te blijven, vastgepind op een traditionele koers die na de presidentsoverwinning van Trump steeds minder wordt gedeeld. 

Een strategische misrekening
Zelfs als de VS met bondgenoten de Straat van Hormuz militair weten te openen, blijft de vraag wat er nog te winnen valt. De schade aan olie- en gasinfrastructuur in de Perzische Golf regio kan enorm zijn, met langdurige verstoringen tot gevolg.

Tegelijkertijd zullen Iran en Arabische landen zich voor herstel richten op partners als Rusland, China en India. Daarmee verschuiven de machtsverhoudingen verder en raakt Nederland juist verder op achterstand.

De rekening wordt betaald door het Iraanse volk
Wat in deze geopolitieke machtsstrijd vaak onderbelicht blijft, is wie uiteindelijk de hoogste prijs betaalt. Niet de strategen in Washington, Teheran of Den Haag, maar het Iraanse volk zelf.

Een langdurig conflict en externe druk zullen het regime in Teheran eerder versterken dan verzwakken. Nationale gardisten en machtsstructuren krijgen meer grip, zeker als pogingen tot regimeverandering mislukken. De vermeende “bevrijders” van vandaag dreigen zo de architecten te worden van een nog harder en gesloten systeem.

Voor de Iraanse bevolking betekent dat geen bevrijding, maar jaren langer leven onder een verstevigd regime, gevangen tussen internationale machtspolitiek en binnenlandse repressie.