Naar een nieuwe wereldorde van Chinese snit?

Er is weinig twijfel dat de westers georiënteerde wereldorde zijn langste tijd heeft gehad. Premier Mark Carney van Canada kreeg in Davos een staande ovatie, toen hij stelde: “Laat ik er niet omheen draaien: we bevinden ons midden in een breuk, niet in een overgangsperiode, de wereldorde zoals we die kennen, komt niet meer terug”. In vele commentaren wordt de oorzaak van dat falen toegeschreven aan de persoon Donald J. Trump en zijn entourage. In een recente tv-uitzending constateerde Geert Mak dat het proces dat zich voor onze ogen afspeelt, exact gelijk is aan wat zich voor de oorlog afspeelde na het aantreden van Mussolini en Hitler. En het huidige gedrag van de Europese leiders, inclusief de secretaris-generaal van de NAVO, die de deur platlopen bij Trump om hem gunstig te stemmen, lijkt als twee druppels water op dat van Chamberlain in 1938.      

Wat buiten beschouwing blijft in deze en andere commentaren is dat Trump, evenals indertijd Hitler, via een specifiek democratisch model aan de macht is gekomen en zich daarop baseert. Het draait dus niet zozeer om de persoon Trump maar om het miljoenenleger van “trumpisten”: mensen die welbewust op Trump hebben gestemd, een ongekend vertrouwen in hem hebben en zich nauw met hem verbonden voelen. Dit verschilt nauwelijks van de Duitsers die in 1933 op Hitlers NSDAP stemden en hem aan de macht hielpen. Na Hitler en recent Erdogan, Poetin, Netanyahu, Bolsonaro, Milei, Trump en andere criminelen die op diezelfde manier aan de macht zijn gekomen, wordt het tijd om te erkennen dat dit ongebreidelde meerderheidsmodel van democratie een rampzalig systeem is met een uiterst gering zelfreinigend vermogen. Zeker nu blijkt dat, naast de mensenrechten (denk aan de genocide op Palestijnen of de jacht op ongedocumenteerden in de VS), de hele internationale samenwerking en rechtsorde op de helling worden gezet. António Guterres, secretaris-generaal van de VN, liet weten dat de organisatie financieel dreigt in te storten omdat lidstaten, met de VS voorop, weigeren hun verplichte bijdragen te betalen.

Het systeem wordt op dit moment en niet alleen in de VS gevoed door een sterk vijandsbeeld en door twee grote leugens die door bijna alle commentatoren en helaas ook door bijna alle Nederlandse politieke partijen worden onderschreven. Die vijand is China. De eerste leugen is dat de westerse defensie-uitgaven ten opzichte van China zouden achterblijven. Betrouwbare cijfers van het SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute) evenals van het IISS (International Institute for Strategic Studies), die daar nauwelijks van afwijken, laten een ander beeld zien. In 2024 besteedde China, met 17% van de wereldbevolking, 12% van de mondiale defensie-uitgaven. De NAVO-landen, met 12% van de wereldbevolking, waren goed voor 55,4%, de NAVO zonder de VS besteedde 18,7% en de NAVO-landen samen met Oekraïne, Israël, Japan, Australië, Zuid-Korea en Taiwan maar liefst 65%.

De tweede leugen is dat de Chinese bevolking wordt onderdrukt door de  Chinese machthebbers en daardoor ontevreden zou zijn met het regeringsbeleid. Dit wordt volgens strenge westerse maatstaven in langlopende longitudinale studies onderzocht door twee onderzoekscentra: Ash Center for Democratic Governance van de Harvard University en de Deense Alliance of Democracies (AoD). Beide studies laten er geen twijfel aan bestaan dat de tevredenheid met het beleid van de centrale regering in China bijzonder hoog is. De data van het Ash Center laten bovendien een duidelijke toename zien tot een percentage van 93,1% in 2016. De kwaliteit van de dataverzameling in deze studies is uiteraard onderwerp geweest van veel kritisch onderzoek maar dat heeft de conclusie van een hoge mate van tevredenheid met het centrale regeringsbeleid niet kunnen wegnemen.   

Op weg naar een nieuwe wereldorde ligt een blik op China voor de hand. Kritiek op China kan in velerlei opzichten gerechtvaardigd zijn maar de hoop op een snelle regimewisseling van binnenuit is niet serieus te nemen. Dat China relatief weinig uitgeeft aan defensie, stelt het land in staat fors meer te investeren in economie en technologie. Het Chinese DJI is inmiddels de belangrijkste en meest innovatieve producent van drones. André Kuipers vertelt dat hij niet verbaasd zou zijn als de Chinezen de nieuwe race naar de maan gaan winnen. De Chinese Communistische Partij is met 83 miljoen leden de grootste politieke partij ter wereld. Dat is slechts 6% van de Chinese bevolking maar de CCP stelt eisen aan haar leden. Xi Jinping moest 10 keer solliciteren voor hij als lid werd geaccepteerd. Dat niet iedereen direct kan meebeslissen, hoeft niet per definitie verkeerd uit te pakken en draagt mogelijk bij aan de extreem hoge tevredenheid onder de rest van de Chinese bevolking. Gelet op het criminele karakter van de president en zijn entourage in de VS kan niet anders worden geconcludeerd dan dat een groot deel van het electoraat van een soortgelijk kaliber is, wat in belangrijke mate heeft bijgedragen aan de huidige problemen op het wereldtoneel.

Er zijn kleine maar betekenisvolle aanwijzingen dat de ineenstorting van de westers georiënteerde wereldorde een Chinese wending zou kunnen krijgen. Canada was tot nu toe om allerlei ideologische redenen een verstokte tegenstander van het Chinese regiem maar premier Carney bracht recent een als “historisch” gekwalificeerd vierdaags bezoek aan Peking met als doel het herstellen van de bilaterale relatie en het smeden van een nieuw strategisch partnerschap. Kort daarna bracht ook premier Starmer van Engeland een driedaags bezoek aan de Chinese leider met vergelijkbare bedoelingen. Dat deed hij pas na toestemming te hebben gegeven voor de komst van een Chinese mega-ambassade in hartje Londen. Die toestemming had de Britse overheid jaren voor zich uitgeschoven maar was nu kennelijk niet meer tegen te houden. Het is niet onwaarschijnlijk dat andere NAVO-landen spoedig het voorbeeld van Carney en Starmer zullen volgen.