Na WorldPride begint de echte test: kom je veilig thuis?

Onlangs werd ik tijdens de Vierdaagsefeesten in Nijmegen uitgescholden en geïntimideerd door twee mannen. Niet bij een demonstratie of op een Pridepodium, maar gewoon op straat. In de openbare ruimte, waar iedereen zich vrij zou moeten kunnen bewegen.

Voor veel lhbti+ mensen is dat nog altijd niet vanzelfsprekend. We zijn voortdurend aan het inschatten: kan ik hier mezelf zijn? Zeg ik iets terug? Of kan ik beter doorlopen?

In de dagen daarna was ik meerdere keren in Amsterdam voor WorldPride. Ik liep mee met de Pride Walk en de WorldPride March, sprak Europese politici en activisten over het werk van COC Midden-Gelderland, bezocht de concerten op het Museumplein en voer mee tijdens de Canal Parade.

Mensen uit de hele wereld kwamen daar samen. De sfeer was uitbundig, maar ook strijdbaar. Zeker na de aanslag op de Pride in Berlijn voelde onze zichtbaarheid niet alleen feestelijk, maar vooral noodzakelijk.

Toen de podia werden afgebroken en de vlaggen van de gevels verdwenen, bleek dat tijdens WorldPride meer dan 520 discriminatiemeldingen waren binnengekomen bij RITA. Vele daarvan gingen juist over wat buiten de evenementen gebeurde: op straat, in het openbaar vervoer of onderweg naar huis. Mensen werden nageroepen omdat ze hand in hand liepen, kregen opmerkingen over hun kleding of kozen uit angst een andere route.

Die 520 meldingen zijn niet hetzelfde als 520 aangiften of geweldsmisdrijven. WorldPride duurde twee weken, trok veel bezoekers en er werd extra aandacht gevraagd voor het doen van meldingen. Vergelijken met eerdere Prides is daarom lastig.

Maar achter iedere melding zit iemand die zich op dat moment minder vrij voelde. Door een scheldwoord, een dreigende houding of de angst dat het misschien niet bij woorden zou blijven.

Tolerantie met voorwaarden
Nederland ziet zichzelf graag als tolerant land. Uit onderzoek van het Hart van Nederland Panel blijkt dat 63 procent van de Nederlanders positief staat tegenover homoseksualiteit en biseksualiteit. Tegelijkertijd denkt een kwart dat homoseksuele mensen zich in hun eigen woonomgeving niet even vrij kunnen uiten als heteroseksuelen.

Onder lhbti+ mensen zelf is het beeld somberder. Uit een peiling van RTL Nieuws blijkt dat zeven op de tien de acceptatie de afgelopen drie jaar hebben zien afnemen.  Tweederde heeft ongewenst gedrag meegemaakt en zes op de tien voelt zich op sommige plekken niet veilig.

Dat is niet per se tegenstrijdig. Het laat vooral zien hoeveel ruimte er kan zitten tussen zeggen dat je tolerant bent en hoe veilig anderen zich daadwerkelijk voelen.

Je kunt homoseksualiteit accepteren en toch wegkijken wanneer twee mannen in de trein worden uitgescholden. Je kunt voor gelijke rechten zijn, maar ongemakkelijk worden van iemand die zichtbaar niet aan de gebruikelijke gendernormen voldoet. Je kunt zeggen dat iedereen zichzelf mag zijn, zolang dat maar niet te nadrukkelijk gebeurt. Niet in jouw straat, niet op de school van je kinderen en liever ook niet hand in hand.

Dat is tolerantie met voorwaarden.

Veilige eilanden zijn niet genoeg
Tijdens WorldPride waren er extra veiligheidsmaatregelen en Safer Spaces waar mensen na discriminatie of intimidatie terechtkonden. Goed dat die er waren. Maar het is wrang dat ze nodig zijn. Binnen de hekken kunnen lhbti+ mensen even vrij ademhalen. Daarbuiten begint het rekenen opnieuw: wat trek ik aan, kan ik mijn partner hier een kus geven en hoe kom ik straks veilig thuis?

Zo bouwen we veilige eilanden in een openbare ruimte die voor veel mensen onveilig blijft. Ondertussen vragen we lhbti+ mensen apps te downloaden, meldpunten te onthouden en vooraf over een veilige route na te denken. Daarmee komt de verantwoordelijkheid opnieuw deels terecht bij degene die wordt lastiggevallen.

Vrijheid zou geen routeplanner nodig moeten hebben.

Premier Rob Jetten kondigde tijdens de WorldPride-conferentie aan dat het kabinet de komende drie jaar jaarlijks 7,5 miljoen euro investeert in de veiligheid van de lhbti+ gemeenschap. Dat is goed nieuws. Maar juist de alledaagse openbare ruimte verdient daarbij meer aandacht.

Gemeenten kunnen niet volstaan met een regenboogvlag, een jaarlijkse receptie en een foto van het college tijdens Pride. Maak concrete veiligheidsplannen. Train medewerkers in het openbaar vervoer, de horeca, het jongerenwerk en de handhaving om intimidatie te herkennen en erop te reageren. Zorg dat meldingen worden opgevolgd en geef lokale lhbti+ organisaties structurele steun.

Dat geld moet niet alleen naar grote steden en landelijke instellingen gaan. In plaatsen als Ede en Doetinchem, en zeker in de dorpen daaromheen, zijn minder ontmoetingsplekken en is hulp vaak verder weg. Juist daar kunnen lokale organisaties voorkomen dat iemand alleen met een bedreigende ervaring blijft rondlopen.

Ook loopt niet iedereen hetzelfde risico. Wie trans is, zichtbaar gendernormen doorbreekt, van kleur is of een beperking heeft, kan verschillende vormen van uitsluiting tegelijk meemaken. Veiligheidsbeleid dat vooral uitgaat van de mondige, stedelijke homoman mist juist de mensen voor wie de drempel het hoogst is.

We mogen deze onveiligheid bovendien niet gebruiken om andere bevolkingsgroepen verdacht te maken. Haat tegen lhbti+ mensen laat zich niet afschuiven op één religie, afkomst of wijk. Wie discriminatie bestrijdt door racisme aan te wakkeren, maakt niemand veiliger. Die kiest alleen een ander doelwit.

De echte erfenis
Het thema van WorldPride was Unity. Die verbondenheid was zichtbaar tijdens de mars, op de boten en rond de podia. Maar wat die verbondenheid werkelijk waard is blijkt pas nu het feest voorbij is. Praten politici in november nog over lhbti+ veiligheid? Krijgen lokale organisaties structurele steun? Wordt een melding in de trein serieus genomen? En durft een jongen in een Gelders dorp zijn vriend een kus te geven zonder eerst om zich heen te kijken?

Het succes van Pride laat zich niet alleen meten in bezoekersaantallen, vlaggen of televisieminuten. De echte test begint wanneer de muziek stopt, de glitters worden aangeveegd en iedereen naar huis gaat.

Vrijheid is niet dat je alleen tijdens Pride zichtbaar mag zijn, achter hekken en onder extra toezicht. Vrijheid is dat je op een gewone dinsdag hand in hand naar huis kunt lopen.