Na de regime change: Syrië is hopeloos verdeeld

Het dominante narratief na de westerse regime change presenteert Syrië als een geopolitiek schaakbord. Turkije tegenover Israël. Grootmachten die om invloed strijden. Lokale actoren als pionnen. In dat narratief verschuiven oorzaak en verantwoordelijkheid naar buiten. Externe machten, zoals Israël, zouden de nationale eenheid breken.

De Syrische fragmentatie heeft echter een interne oorzaak. Ze ligt in de machtsstructuur. Ze ligt in de ideologische aard van het bestuur. Ze ligt in de manier waarop “eenheid” wordt afgedwongen via religieuze uniformering en vijandconstructie.

Syrië is verdeeld omdat het bestuur geen vrijwillige en inclusieve staatsvorming nastreeft. Minderheden krijgen een keuze zonder uitweg: volledige assimilatie, gedwongen assimilatie of vertrek.

Externe machten bepalen wel degelijk de marges, middelen en escalatiedrempels. Maar de verklarende kern blijft interne ideologische staatsvorming. Geopolitiek is het kader waarbinnen fragmentatie wordt beheerd en benut.

Die interne staatsvorming blijkt uit de manier waarop het nieuwe machtscentrum gezag definieert en afdwingt. De westerse regime change bracht geen breed gedragen democratische orde. Syrië wordt bestuurd door een ongekozen coupregime. Het presenteert zich als centrale autoriteit, maar vertegenwoordigt de pluraliteit van Syrische volkeren niet.

Het coupregime bouwt geen gedeelde politieke orde waarin gemeenschappen zich vrijwillig herkennen. Het dwingt eenheidsvorming af via ideologische en religieuze discipline. Deze “eenheid” is geen door burgers gedragen project. Het is een loyaliteitsproject dat met macht wordt afgedwongen. Afwijking geldt als bedreiging.

Zodra religieuze normering een bestuurlijk criterium wordt, wordt deze logica institutioneel. De primaire oorzaak van verdeeldheid is de soennitische shariaregering zelf, niet buitenlandse inmenging.

Omvolking richting een hegemonie van een soennitische, shariagezinde bevolking is de rode lijn van het coupregime. Centralisatie heft fragmentatie niet op wanneer die rust op religieuze normering die pluralisme uitsluit. Een centrale staat kan verbinden. Een religieus exclusieve staat verplettert diversiteit en wekt verzet.

Sharia als staatsmodel creëert een hiërarchie van burgerschap. De staat garandeert geen gelijke rechten. De staat organiseert ongelijkheid als structurele orde.

De hegemonie van het coupregime rust zeker niet op Arabisch nationalisme. Arabisch functioneert als religieus instrument. Het is de taal van Allah en onderdeel van de ideologie van politieke islam. Politieke islam is het ideologische cement. Loyaliteit wordt afgedwongen via religieuze conformiteit. Afwijking wordt daardoor niet alleen politiek, maar ook theologisch gedefinieerd.

Autonomie-eisen van Koerden, Alawieten en Druzen zijn defensieve reacties. Minderheden staan onder structurele druk om zich te onderwerpen aan een dominante ideologische identiteit. De opties blijven: vrijwillige assimilatie, gedwongen assimilatie of uitsluiting. Autonomie is daarom geen luxe en geen vrijblijvende voorkeur.

Met autonomie bedoel ik autonoom bestuur binnen Syrië, in een federatief verband. Het gaat om bestuurlijke, juridische en veiligheidswaarborgen. Alleen zo kunnen minderheden hun continuïteit binnen één staatskader organiseren.

Autonomie is zelfbescherming. Het borgt culturele continuïteit, religieuze vrijheid en fysieke veiligheid. De autonomie-wens ontstaat door interne druk en door het ontbreken van garanties in het centrale staatsmodel.

Het coupregime functioneert als een onderdrukkend, discriminerend en patriarchaal systeem. Gendergelijkheid is volledig ingeperkt door politieke-islamregels. Vrouwenrechten, persoonlijke autonomie en gelijkwaardigheid zijn niet juridisch beschermd. Ze zijn conditioneel en beperkt.

De patriarchale ordening is geen bijproduct. Het is onderdeel van het staatsmodel. Sociale hiërarchie wordt religieus gelegitimeerd en institutioneel verankerd.

De nadruk op buitenlandse inmenging is ook een strategie om een extern vijandbeeld te bouwen. Daarmee wordt nationale eenheid geconsolideerd, of in elk geval interne eenheid binnen het coupregime. Legitimiteit wordt vervangen door een veiligheidsdiscours. Loyaliteit gaat boven rechten. Gehoorzaamheid gaat boven burgerschap. Interne kritiek wordt hergedefinieerd als ondermijning.

Israël is in het Midden-Oosten het meest bruikbare externe vijandbeeld. Het mobiliseert snel en vraagt weinig uitleg. Het legitimeert repressie en ideologische uniformering. Minderheidsclaims en autonomie-eisen worden geframed als externe manipulatie of collaboratie.

Turkije opereert in Syrië binnen de strategische lijn van de VS/NAVO. Daarbinnen fungeert het als dominante actor richting het coupregime in Damascus. De Turkse invloed is politiek, militair en ideologisch. Tegelijk voert Turkije een neo-Ottomaanse en revisionistische agenda. Binnen de NAVO-architectuur beweegt Turkije op systeemniveau mee, terwijl het regionaal stuurt op uitkomsten die de Turkse machtssfeer vergroten.

Het nieuwe soennitische shariaregime functioneert onder Turkse regie. Syrië wordt een experimenteel model voor het bestuursmodel dat het Erdogan-regime uiteindelijk in Turkije wil invoeren.

De Turkse regering wil Koerdische bewegingen ontmantelen, politiek en militair elimineren, en gedwongen assimilatie militair afdwingen. Dit beleid wordt grensoverschrijdend toegepast in Syrië. Turkije geeft volledige politieke en militaire steun aan het dictatoriale regime en stuurt aan op verdere vernietiging van Koerden en verdrijving van Alewieten. Dit maakt deel uit van een bewuste herordening van macht, demografie en ideologische controle.

Turkije wil voormalige Ottomaanse gebieden heroveren. Staten die na de val van het Ottomaanse Rijk zijn gevormd, zijn voor de huidige Turkse regering een doorn in het oog. Turkije is intrinsiek bereid deze staten, inclusief Israël, te ontmantelen. Het doel is de plaats van het oude rijk opnieuw in te nemen.

Turkije en Israël hebben een dubbele relatie. Ze zijn structureel ingebed in dezelfde westerse veiligheidsarchitectuur. Tegelijk concurreren ze om invloed, positionering en speelruimte in het Midden-Oosten. Dat leidt niet tot open oorlog, maar tot gecontroleerde rivaliteit: scherpe frictie waar belangen botsen, en begrensde escalatie omdat de strategische paraplu dezelfde blijft.

Turkije is een NAVO-staat met institutionele, militaire en operationele koppelingen aan de VS en NAVO. Israël is geen NAVO-lid, maar is diep geïntegreerd in de Amerikaanse veiligheidsarchitectuur via strategische samenwerking, militaire steun, inlichtingenuitwisseling en gezamenlijke capaciteiten. Dit vormt één overkoepelend kader dat de marges van handelen bepaalt.

Binnen dit kader geldt een harde grens. Langdurige directe oorlog tussen Turkije en Israël schaadt Amerikaanse en westerse belangen en ondermijnt de bredere veiligheidsordening. Confrontatie verschuift daarom naar indirecte middelen: diplomatieke druk, informatieoorlog, proxy-dynamieken en gecontroleerde escalatie onder de drempel.

De relatie werkt op twee niveaus. Op systeemniveau bestaat structurele compatibiliteit. Beide staten opereren binnen een door de VS bewaakte strategische ruimte. Dat beperkt escalatie en maakt feitelijke coördinatie mogelijk, ook wanneer het publieke discours scherp is. Op regionaal niveau is er competitie om uitkomsten. Beide streven maximale invloed na in dezelfde regio, met deels tegengestelde belangen. Dat produceert rivaliteit, frictie en tegenwerking.

Deze dubbele logica verklaart scherpe retoriek zonder directe oorlog. Retoriek dient druk, afschrikking en binnenlandse consolidatie. Het systeemniveau kanaliseert escalatie.

Turkije wil in Syrië invloed om grenzen, Koerdische dynamiek en post-oorlogse staatsvorming te sturen. Israël wil maximale manoeuvreerruimte om bedreigingen te neutraliseren en invloedssferen te vormen aan de noordrand. Beide sturen op uitkomsten die strategische diepte vergroten.

De competitie draait om militaire vrijheid van handelen, bufferzones en grensregio’s, de positie van minderheden en lokale partners, en escalatiepaden richting Libanon, Irak en Jordanië.

Minderheden zijn politieke hefboom in een gefragmenteerd Syrië. Turkije bestrijdt Koerdische autonomie en zelforganisatie als strategische rode lijn. Israël onderhoudt relaties met groepen die passen in de eigen veiligheidslogica, waaronder Druzen nabij Israëls strategische diepte. Concurrentie ontstaat wanneer beide staten dezelfde lokale ruimte willen sturen via verschillende netwerken, zonder directe militaire confrontatie.

De rivaliteit werkt via diplomatieke framing en delegitimering van elkaars lokale partners, inlichtingen- en invloedscampagnes, steun aan lokale veiligheidsarrangementen, en druk via Washington en westerse beleidskanalen. Dit produceert conflict op afstand en houdt het binnen de marges van het grotere veiligheidskader.

Deze arena’s opereren niet in een vacuüm. Ze liggen binnen een door de VS/NAVO bewaakt escalatiekader dat de drempel naar open oorlog structureel verhoogt.

Publieke escalatie dient externe druk en interne consolidatie. Tegelijk blijft escalatie begrensd. Open oorlog veroorzaakt oncontroleerbare kettingreacties, botst met Amerikaanse escalatiebeheersing en creëert breuklijnen in de westerse veiligheidsordening.

De uitkomst is een patroon van felle frictie, beperkte escalatie, indirecte confrontatie en terugkeer naar beheersing zodra de drempel van systeemschade wordt benaderd.

Israël functioneert als voorpost van een westers koloniaal project in het Midden-Oosten. Het positioneert zich als dominante militaire macht en stuurt processen van verdeeldheid om regionale controle te behouden. Deze strategie is gericht op hegemoniebehoud via fragmentatie en op territoriale expansie.

In Syrië reikt Israëls invloed niet verder dan selectieve bescherming van Druzen vanuit strategische overwegingen. Dit beperkte profiel sluit een bredere expansielogica niet uit. De expansieclaim verwijst naar de regionale strategie als geheel, niet naar één dossier.

De Koerden onderhouden strategische diplomatieke relaties met Israël, maar handelen uitsluitend in lijn met de VS. Deze relaties vormen geen autonome geopolitieke as. Ze functioneren binnen de door Washington bepaalde veiligheidsarchitectuur.

Mondiale orde

De regionale situatie in Soedan, Saudi-Arabië, Gaza, Iran en, breder, Afrika en Eurazië wordt gestuurd door één overkoepelende logica: een westerse neoliberale neokoloniale orde. Die organiseert wereldeconomie, handelsroutes, grondstoffenstromen, financiële afhankelijkheden en politieke loyaliteiten. Zij functioneert via militaire macht, financiële instrumenten, sanctieregimes, schuldmechanismen, diplomatieke druk en informatie- en narratiefcontrole.

Het kernmechanisme is controle over toegang tot markten, valuta, betalingssystemen, investeringen en institutionele legitimiteit. Staten die zich voegen, krijgen ruimte, financiering en diplomatieke bescherming. Staten die deze orde betwisten, krijgen destabilisatie, isolatie, economische afknijping en druk richting regime change.

China en Rusland versterken, net als het Westen, wereldwijd hun politieke, strategische, economische en militaire macht. Ook daar is het belang van lokale bevolkingen niet leidend. Het gaat primair om macht, invloed en strategische uitkomsten.

China, Iran en Rusland vormen een anti-dollarhegemonie-as. Deze as ondermijnt de westerse monetaire en institutionele dominantie door parallelle infrastructuur te bouwen of te versterken.

Alternatieve handels- en betalingsroutes verminderen dollarafhankelijkheid. Energie- en grondstoffenafspraken omzeilen westerse prijs- en sanctiemacht. Diplomatieke blokvorming en veiligheidsarrangementen ontstaan buiten westerse kaders. Politieke steun gaat naar bewegingen en staten die antiwesterse koloniale projecten zijn of westerse dominantie afwijzen.

Deze as organiseert verzet tegen westerse hegemonie als structurele herverdeling van macht. De westerse reactie richt zich op breken, isoleren en fragmenteren van deze as.

Zowel in de neokoloniale inzet van het Westen als in de inzet van de antiwesterse koloniale project-as van Rusland, China en Iran zijn democratie en mensenrechten niet leidend. Het gaat primair om economische en strategische belangen, en uiteindelijk betalen bevolkingen de prijs.

Een progressieve strategie kan daarom geen verlengstuk zijn van het ene of het andere kamp. Welke macht zich misdraagt ten opzichte van universele waarden en internationaal recht, verdient veroordeling, vertaald in progressief verzet. Dus: niet meebewegen met regime-change-narratieven, en niet wegkijken bij mensenrechtenschendingen.

De Nieuwe Koude Oorlog werkt via een geïntegreerde set instrumenten die tegelijk economisch, politiek, sociaal en digitaal zijn. Het doel is instabiliteit produceren, afhankelijkheid vergroten en regimes buiten de westerse orde onder druk zetten richting verandering of capitulatie.

Embargo’s en sancties vergroten armoede, tekorten en interne spanningen. Financieel-institutionele druk werkt via markten, kredietlijnen en internationale instellingen. Moderne informatietechnologie stimuleert en amplificeert onrust en protest. Narratiefsturing breekt legitimiteit af van ongewenste regeringen en bouwt legitimiteit op voor gewenste machtswisselingen. Militaire steun aan gewapende groepen dient als hefboom om de antiwesterse koloniale project-as te breken en territoriale realiteiten te herschrijven.

Deze methode produceert bestuurlijke breuklijnen, fragmentatie en machtswisselingen die aansluiten bij westerse belangen.

Syrië is het voorbeeld waar regime change is gelukt. De staatsstructuur is opengebroken, het land is verdeeld in machtszones, en er is een nieuw machtscentrum ontstaan dat afhankelijk is van externe steun. Dit verklaart westerse steun aan het huidige regime, ondanks de afschuwelijke aard ervan.

In de chronologie van dit artikel duidt regime change op de voorfase die de westerse regime change mogelijk maakte. De fragmentatie in de nafase wordt vervolgens vooral gereproduceerd door de interne ideologische staatsvorming van het nieuwe machtscentrum: nationale eenheid afdwingen via religieuze sharianormering, loyaliteitsdiscipline en uitsluiting van pluraliteit.

Het Westen steunt het huidige regime omdat het resultaat functioneel is voor de westerse orde. Een interne machtsstructuur herordent de regio richting beheersbaarheid. Verzwakte soevereiniteit verhindert een onafhankelijke geopolitieke koers. Territoriale realiteiten verzwakken de antiwesterse koloniale project-as en begrenzen regionale tegenmachten.

Syrië toont het principe: morele afkeuring is ondergeschikt aan geopolitieke functionaliteit.

Het regime-change-narratief is vandaag geïntensiveerd. Het is niet langer alleen een beleidslijn van één regering. Het is niet langer een voorbijgaand “Trumpiaans” moment. Het is onderdeel van een bredere mondiale fascistische dynamiek. Die dynamiek behandelt politieke tegenstanders en niet-onderworpen staten als doelen die moeten worden gebroken.

Venezuela is een doelwit. Iran is een doelwit. Cuba is een doelwit. Colombia is een doelwit. Rusland is een doelwit. China is een doelwit. Verschillende Afrikaanse antiwesterse koloniale projectlanden zijn doelwitten. Andere regio’s functioneren in dezelfde doelwitlogica.

Dit mondiale fascistische regime-change-narratief legitimeert druk. Het legitimeert destabilisatie. Het legitimeert ingrepen. Het presenteert dat als morele plicht. Het presenteert dat als verdediging van “democratie”. In wezen draait het om macht. Het draait om onderwerping. Het draait om controle.

Naïef meegaan in regime-change-discussies geeft dit narratief legitimiteit. Dat gold destijds bij Syrië. Dat geldt nu opnieuw bij andere landen. Pseudo-democratische overwegingen veranderen daar niets aan.

Een progressieve ontwaking vereist een historische breuk met het regime-change-narratief. De inzet ligt bij dialoog. De inzet ligt bij de-escalatie. De inzet ligt bij vrede. Niet bij het herhalen van retoriek die ontwrichting en onderwerping normaliseert.