Joop

Na de euforie

  •  
15-02-2011
  •  
leestijd 2 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
Er was geen revolutie in Egypte, want de structuur van de samenleving is niet veranderd
Het was ontroerend hoe de mensen in Egypte op het Tahrirplein en elders feest vierden na het vertrek van president Mubarak. We waren via de televisie steeds live getuige van de gebeurtenissen; wellicht hebben de kijkers ook nog een traantje weggepinkt.
Maar wat is er nu eigenlijk structureel veranderd in Egypte? Afgezien van het vertrek van Mubarak weinig. De ware machthebber is het leger dat sinds 1952 aan de macht is en sindsdien steeds een sterke man naar voren schoof als Sadat en Mubarak. Ook nu de laatste weg is, is aan die basissituatie niets veranderd.
Het leger bezit een sterke – in feite de enige – echte machtspositie in de samenleving. En er is nog geen enkele indicatie dat het nu afstand wil doen van de macht. De militairen hebben het dan ook slim gespeeld. Ze leken de afgelopen weken op de hand van het volk en onthielden zich van geweld tegen de burgers. De belangen van leger en volk lopen sterk uiteen. Egypte kent geen ontwikkeld systeem van politieke partijen, geen democratische traditie, geen rechtsstatelijke traditie en er bestaat niet zoiets als een georganiseerd maatschappelijk middenveld. Ook zijn de verschillen in inkomen tussen arm en rijk zeer groot.
De vraag is wat democratie Egypte zou brengen. Ik denk vooral narigheid. De structurele problemen van het land zijn nauwelijks op te lossen. Er is een omvangrijke bevolking, met veel jongeren waarvoor geen werk is. Er is wel enige economische groei, maar die is onvoldoende om al deze jongeren aan werk te helpen. Het is een recept voor aanhoudende ontevredenheid. In een prille democratie zou het leger bij onrust en verwarring waarschijnlijk al snel weer naar de macht grijpen.
Zo bezien was er geen revolutie in Egypte, want de structuur van de samenleving is niet veranderd. Het leger heeft de macht nog altijd stevig in handen, de regering die nota bene onder Mubarak is gevormd heeft het dagelijks bestuur op zich genomen en het parlement is ontbonden. Intussen is de energie van de betogers weggelekt en is het Tahrirplein weer open voor verkeer.
Of andere regimes dan die in Tunesie en Egypte werkelijk ernstig in de problemen zullen komen, moeten we nog maar afwachten. Van de euforische verwachting dat – alles nu anders wordt – blijkt meestal niet veel te kloppen.
Dit artikel is eerder verschenen op het weblog Maarten!

Meer over:

opinie, wereld,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (29)

gsmwebfaal
gsmwebfaal15 feb. 2011 - 14:38

Misschien kan Van Rossem, die net als ik historicus is, even voorbeelden aandragen van revoluties die in twee weken tijd de hele structuur van een maatschappij fundamenteel veranderden. Naar mijn mening bestaan die namelijk niet. Je kunt de elite onthoofden of een Maagdenhuis bezetten, maar échte verandering duurt altijd jaren, zo niet decennia.

objectivist
objectivist15 feb. 2011 - 14:38

Tja, de Franse revolutie leidde ook niet tot een democratie een week na afloop. En de industriele revolutie viel ook niet op een maandag. Toch waren het revoluties. Waarom discussieren over de exacte definitie? De politieke verhoudingen zijn veranderd.

Magikeven!ikheetMostafa
Magikeven!ikheetMostafa15 feb. 2011 - 14:38

De structuur heeft ook een begin. Na 30 jaar leven tegelijk onder een binnenlandse dictatuur (Mubarak) gesteunt door een buitenlands dictators-wuwers (somige Westerse landen, inclusief Ameriak), vind ik dat de structuur in Egypte, na de fysiek overwinning van de beule, hebben de Egyptenaren juist de snelweg naar de vrijheid en democratie.De Egyptenaren zijn nu vrij en zeggen zij nu wat zij willen en dat was hun eerste wat zij eisten. De vrijheid. De strustuur is wel veranderd, maar niet helemaal. Natuurlijk niet maar wie denkt dat Egypte in één klap van A naar B kan worden, denkt niet na. Na de de Tweede oorlog veranderde Nederland niet van A naar B binnen een paar seconden.

matrix2
matrix215 feb. 2011 - 14:38

De betogers zijn flink in het ootje genomen. De eis was het aftreden van Mubarak die slechts een pion van het leger was. Het leger heeft de betogers aangemoedigd om politieke partijen op te richten... Verdeel en heers...

Braller
Braller15 feb. 2011 - 14:38

Tenzij de omwenteling als het ware de politieke bevestiging is van een materiële omwenteling die al heeft plaatsgevonden (veranderde sociaal-economische verhoudingen), is elke omwenteling natuurlijk nog maar een begin, en vaak een uiterst twijfelachtig begin. De Franse Revolutie heeft er nog een tijdje over gedaan terwijl het kapitalisme feitelijk het feodalisme al had vervangen. In Rusland was het kapitalisme nog amper van de grond gekomen en waren de sociaal-economische verhoudingen totaal anders dan de politieke na de Revolutie. Dit conflict kwam al snel in het centrum van de aandacht te staan en liet zien dat de sociaal-economische verhoudingen geen goede grondslag voor een politieke koers richting socialisme waren. De revolutionairen moesten dan ook concessie na concessie doen, en uiteindelijk liep de revolutie dood. Van Rossum heeft dus gelijk met zijn sceptische visie op de toekomst van landen als Egypte en Tunesië: er zullen fundamentele veranderingen in de sociaal-economische verhoudingen nodig zijn. Het feit dat men zich op dit terrein begint te roeren (denk aan de stakingen en economische eisen), geeft aan dat de werkelijke revolutie nog in de kinderschoenen staat. Deze revolutie zou echter onmogelijk zijn geweest als men niet e.e.a. geforceerd had in het hele land. Maar de weg is nog lang en onzeker en voert beslist niet linea recta naar het aardse paradijs. Desalniettemin is er in psychologisch en cultureel opzicht wel al veel tot stand gebracht. Maar het eindresultaat is nog zeer ongewis, daarin heeft Van Rossum natuurlijk gelijk.

JoopSchouten
JoopSchouten15 feb. 2011 - 14:38

Het is een relaxed volk. Veruit de meeste Egyptenaren snappen dat chaos en dictatuur niet werken. Ze zullen eigen partijen moeten opzetten. Positief blijven en er voor moeten zorgen dat de grondwet veranderd in het voordeel van allen. En anders gaan ze gewoon weer de straat op... De huidige eigenaren/militairen van grond, vastgoed en fabrieken zullen gescreened moeten worden op capabiliteit. Lonen zullen 'acceptabel' genivelleerd moeten worden (...). Het is een relaxed volk. Als ze onderling blijven communiceren op gelijk niveau moet het lukken. Het leger kijkt toe.

Sedmorteza
Sedmorteza15 feb. 2011 - 14:38

van Rossem heeft gelijk als hij zegt dat in Egypte geen revolutie heeft plaats gevonden. wat gegeurd is, is het volgende. De machthebbers (het leger) onder druk van de belanghebbenden (het westen vooral de VS maar ook andere landen) hebben ervoor gekozen om de opstand niet gewelddadig de kop indrukken maar wel zoveel mogelijk tolereren. De reactie van het regime(het systeem) op de demonstraties is bepalend geweest voor de (de)escalatie. de opstand die een revolutie tot stand moest brengen heeft gefungeerd als een uitlaatklep voor de aanwezige woede. de woede is grotendeels afgekoeld en men gaat over tot de orde van de dag. Of de nog lopende protesten en demonstraties iets van betekenis kunnen zijn zal afhangen aan in hoeverre ze georganiseerd zijn. conclusie is dat het volk haar woede kenbaar gemaakt. heeft de kop van Mubarak als cadeau gekregen en het systeem blijft overeind. een geslaagde Antirevolutie engineering. in een tijd waarin bij een snelle maatschappelijke verandering (waar geen georganiseerde oppositie is) meestal fanatici aan de macht komen met veel meer ellende voor mensen. Het is maar goed dat in Egypte geen machtsvacuüm ontstond maar is de wens van het volk gedeeltelijk gehonoreerd. Dit voorbeeld kan leiden tot een bewust zijn bij volkeren en hun heersende elite in het Midden-Oosten dat de opstand en woede van een volk hoeft niet naar een revolutie leiden maar tot een kleine structuur verandering en de machtsverdeling. Mits door de machtshebbers en belanghebbenden op tijd wordt onderkend en aangepakt door de antirevolutie engineering. Is dit de lot van het Midden-Oosten om op deze manier toch tot een eigen soort democratie te komen?

FritsGuevara
FritsGuevara15 feb. 2011 - 14:38

Geen idee of mijn reactie is gepost, mijn poot schoot uit toen ik het nog aan het typen was. In elk geval komt het er op neer dat tot dusverre in Egypte inderdaad geen revolutie heeft plaatsgevonden, maar dat de situatie in Egypte wel vanaf het begin in 1 adem is genoemd als onderdeel van de "domino-revolutie" in grote delen van het Midden-Oosten. Wat mij opvalt bij die veranderingen en onrust is dat een voor een allerlei niet-Islamitische zaken worden afgeworpen (of althans geprobeerd). In Libië is dat het socialisme van Khadaffi, in Syrië de Ba'ath partij, in Egypte Moebarak die de indruk wekte pro-Amerikaans te zijn. Verder lijkt het in Tunesië vooral te gaan om corruptie van een overheid, ook iets wat in de ogen van een Moslim verwerpelijk wordt gevonden. De Islam is verder ook een godsdienst die voor een deel van de onvrede maatregelen in huis heeft om die geheel op eigen wijze op te lossen. Voor de sociaal-economische problematiek is er niet een draaiboek voor hoe je een planeconomie opstelt zoals bij communisten en socialisten, maar wel is het zo dat als de Islamitische wereld zich ontdoet van zijn corruptie en duidelijk 1 lijn trekt qua Islam, dat je dan in theorie de kloeke mannen daar een kans geeft, de hebzucht hatende, en dat zijn ook degenen op wie je prima kunt bouwen. Voor een economie is dat goed om allerlei redenen, zoals stabiliteit en eerlijke handel. Indirect zou de revolutie dus ook kunnen bijdragen aan een gezondere economie die de sociaal-economische aspecten van de onvrede eventueel zou kunnen verhelpen. En voor de rest hoop ik dat Allah met ze zal zijn.

FritsGuevara
FritsGuevara15 feb. 2011 - 14:38

De revolutie is nog steeds niet voltooid daar. Ik kan me dit artikel nog herinneren van maanden terug. Ik moet er altijd aan denken als ik weer de zoveelste ellende in Egypte verneem, het is net als die uitspraak over 911, dat "die twee torentjes" maar wat werden gebagatelliseerd door Maarten van Rossem. En hier heet het weer dat er geen revolutie aan de gang zou zijn. 911 heeft geleid tot oorlog na oorlog, omdat Amerika er zo paranoïde als wat van is geworden, met vér strekkende gevolgen over de situatie in het Midden-Oosten, en de vrijheid van de burgers thuis. Deze revolutie in Egypte is onderdeel van een serie revoluties waarin allerlei westerse invloeden (zoals Ba'ath socialisme, of het socialisme a la Khadaffi) of pro-westerse neigingen (Egypte's bevriendheid met de VS) plaatsmaken voor een hoger Islam-gehalte, met dus ook de nodige maatschappelijke gevolgen, want ik moet nog maar zien of christenen daar dezelfde rechten of welzijn zullen genieten als eerder. Het is bij heel wat Moslimlanden zo, waar best langere tijd overheen kan gaan, dat daar vroeg of laat iedereen met een hoofddoekje rondloopt, dat hebben mijn ouders ook gezien die woonden in de jaren 60 in een paar Oost-Aziatische Moslimlanden, waar iedereen nog relatief vrij was. Inmiddels heeft de radicalisering daar zo enorm huisgehouden dat toen ze daar eind jaren 90 teruggingen op vakantie, dat ze steil achteroversloegen van het feit dat alle vrouwen daar nu met sluiers rondliepen. Ze herkenden het nog amper terug. Maatschappelijke veranderingen komen er dus áltijd, als de Islam het voor het zeggen krijgt. En dus een revolutie.

Gelijkhebber
Gelijkhebber15 feb. 2011 - 14:38

Zeer goede analyse van Van Rossem. Hij 'vergeet' echter een kant van de zaak te belichten en dat is de Moslimbroederschap. Dat deze partij een eigen agenda heeft voor Egypte is wel duidelijk. Zie de VK van gisteren: http://opinie.volkskrant.nl/artikel/show/id/7850/Broeders_willen_geen_vrijheid_maar_sharia

3 Reacties
Klaas2
Klaas215 feb. 2011 - 14:38

---[Hij 'vergeet' echter een kant van de zaak te belichten en dat is de Moslimbroederschap. Dat deze partij een eigen agenda heeft voor Egypte is wel duidelijk.]--- Naar ik begrijp heeft de Moslimbroederschap minder dan 20% aanhang. Daarnaast heb ik niet vernomen dat ze politieke aspiraties hebben. Dus misschien valt het mee, maar we zullen het moeten zien, dat klopt.

GijsUtrecht
GijsUtrecht15 feb. 2011 - 14:38

Thanks voor de link....,daar word je inderdaad niet zo vrolijk van...

Fransss en Vrij
Fransss en Vrij15 feb. 2011 - 14:38

Hier een analyse van dat VK artikel http://www.drogredenen.nl/2011/02/onverantwoorde-hoogleraren-1422011.html

Sylvia Stuurman
Sylvia Stuurman15 feb. 2011 - 14:38

Het leger heeft beloofd dat de grondwet binnen tien dagen veranderd wordt. Nu zit die zo in elkaar dat alleen de partij van Mubarak mee kan doen aan de verkiezingen, dus een verandering van de grondwet is nodig voor eerlijke verkiezingen. Het leger heeft ook beloofd dat er een referendum over die grondwet komt. Pas als er echte verkiezingen zijn geweest kan er gewerkt worden aan een andere structuur van het land.

1 Reactie
JanVG2
JanVG215 feb. 2011 - 14:38

Het leger is sinds Nasr de dominante figuur in elke regering geweest - en heeft de vorige grondwet dan ook zelf geschreven. Mubarak werd president OMDAT hij een generaal in het leger was. Mubarak is nu weg, de burgerministers zijn grotendeels weg, maar alle militaire minsters (wat altijd de meerderheid was) zijn blijven zitten. De nieuwe `sterke man' staat bekend in de hier zo vaak als `waar zonder dat we het eerst nog moeten onderzoeken' geprezen wikileaks als de poedel van Mubarak. Suleiman is nog steeds de nummer 2, ook uit de inner-inner-circle van Mubarak. Dat zijn de mannen die de nieuwe grondwet gaan schrijven. Het leger heeft de structuur geschapen, het leger (vooral de officieren) hebben baat gehad bij deze structuren, het leger gaat alles doen om zoveel mogelijk van deze structuren te handhaven - en er zijn weinig instituten met voldoende macht om dat te voorkomen. NB: de demonstraties zijn een tijdelijke machtsfactor, die je niet weken en maanden kunt volhouden - het leger heeft het laten uitwoeden en haalt nu al de touwtjes aan .. NB: overigens ook de andere overwegingen van Maarten zijn het overwegen waard. Hoe kan een regering, zeker een democratische regering de socio-economische problemen SNEL oplossen? Onmogelijk! Zoiets is erg gevaarlijk voor een jonge democratie zonder tradities en instituten (zoals onafhankelijke rechtspraak) om de klachten van het volk op te vangen. Mocht - onverwacht - het leger echt zijn positie verliezen, gaat Egypte - zoals Maarten - aanduidt `interessante' tijden tegemoet, met erg veel instabiliteit en gevaar. Wellicht moeten we ze dat toewensen, maar de prijs - ook in mensenlevens - zal hoog zijn. (En nee, zelfs een Marshallplan kan niet die golf van werkeloze jongeren aan een volwaardige baan helpen. Nog afgezien van het feit dat toerisme een belangrijke banenmotor zal moeten zijn - wat stabiliteit vereist!) Egypte - gefeliciteerd, maar ook heel veel sterkte toegewenst. Jullie zullen het nodig hebben!

[verwijderd]
[verwijderd]15 feb. 2011 - 14:38

We kunnen alleen maar hopen dat dit een eerste stap is op de lange weg naar een democratischer Arabische wereld. Het leger bestaat ook uit Egyptenaren, die baat hebben bij een beter Egypte. Het Leger heeft belang bij stabiliteit, dat is wel duidelijk. Die stabiliteit kan op de lange termijn alleen gewaarborgd worden door nu de teugels te laten vieren en het land zich te laten ontwikkelen tot een 21e eeuwse democratie. Hoe die er precies uit ziet, dat zal de tijd ons leren.

1 Reactie
hlok1
hlok115 feb. 2011 - 14:38

democratie met de moslim broederschap, dat geloof je toch zelf niet?

[verwijderd]
[verwijderd]15 feb. 2011 - 14:38

http://www.thedailynewsegypt.com/egypt/coalition-of-the-youth-of-the-revolution-to-meet-armed-forces-council-wednesday.html CAIRO: Ten representatives of youth movements that organized the protests in Egypt which started on Jan. 25 and toppled the regime 18 days later will meet with the Supreme Council of the Armed Forces on Wednesday. The newly-formed Coalition of the Youth of the Revolution, includes 10 men and women who will convey the demands of the youth to the army council. “We will be organizing post-revolution events as well as negotiating the demands of the youth with the Supreme Council of the Armed Forces,” Khaled El-Sayed, a member of the coalition, told Daily News Egypt. On Wednesday “we will discuss demands such as canceling the emergency law, releasing political detainees, the political parties law, and putting on trial corrupt officials and those responsible for the violence against the demonstrators during the revolution,” explained El-Sayed, adding that they will also discuss other proposed demands. They are also organizing a million man march to take place on Friday in Tahrir Square, calling it the “Friday of Victory and Memory of the Martyrs.

1 Reactie
FrenkMahon
FrenkMahon15 feb. 2011 - 14:38

Ik krijg via twitter binnen dat Mubarak is overleden, kun jij dit bevestigen?

WillemVanEgmond
WillemVanEgmond15 feb. 2011 - 14:38

geboortebeperking. misschien een idee.

1 Reactie
keroman
keroman15 feb. 2011 - 14:38

Precies! De Egyptische bevolking is, net als in veel landen op het Afrikaanse continent en in het MO in de afgelopen decennia geëxplodeerd. Wellicht dat hierin de werkelijke oorzaak van veel ellende (werkloosheid, voedselschaarste/hoge voedselprijzen, conflicten over water en landbouwgronden en dus gewapende conflicten) ligt?

JohnnySack
JohnnySack15 feb. 2011 - 14:38

Toen de revolutie nog in volle gang was en er mensen reageerden die wat meer kanttekeningen plaatsten bij de euforie werden die door het Joop blok, zoals ik ze maar noem, bekritiseerd. Nu Maarten van Rossum hetzelfde zegt zie ik die reacties niet. Vreemd.

2 Reacties
Klaas2
Klaas215 feb. 2011 - 14:38

Ik denk dat het desinteresse is. Een revolutie moet je binnen twee weken geregeld hebben, anders raakt het publiek de aandacht kwijt en gaat over naar de volgende hype.

HugoSpanje
HugoSpanje15 feb. 2011 - 14:38

Aardig van u dat u het opmerkt. Rechts om de totempaal rennen genereert niet zelden nu eenmaal zeer bijzondere kwalificaties.

hlok1
hlok115 feb. 2011 - 14:38

Ik vrees dat de moslim-broederschap de macht zal grijpen. Dan zijn de Egyptenaren nog verder van huis. Kijk maar naar Iran.

1 Reactie
JoopSchouten
JoopSchouten15 feb. 2011 - 14:38

Deze vergelijking gaat niet op.

clara51
clara5115 feb. 2011 - 14:38

Vanuit Nederland gezien heeft Van Rossem gelijk: formeel is aan de feitelijke situatie in Egypte niets veranderd. Ik volg al een paar weken, vanaf begin december, via Facebook en twitter zes Egyptische jongeren, op hun spoor gezet door een Palestijnse jongen die ik ken en die in (de aanloop naar) de hectische weken van de Tahrir-opstand als een soort verbindingsman functioneerde en voor zijn volgers de belangrijkste bronnen selecteerde. Drie van hen haalden tijdens de Tahrir-opstand ook de internationale media, inclusief de onze. Wael Ghonim, Mona Seif, Gigi Ibrahim. http://twitter.com/#!/Ghonim http://twitter.com/#!/monasosh http://twitter.com/#!/Gsquare86 Het is fascinerend om hun reacties te volgen. Ook nu. Vooral nu. Zij beseffen heel goed dat Van Rossem gewoon gelijk heeft. Zij beseffen ook heel goed, en hebben dat al die tijd goed geweten, dat er door het aftreden van Mubarak structureel niets veranderd is. Maar wat zij vooral laten zien is dat zij zelf veranderd zijn. Drie van de zes zijn ontzettend ongeduldig en willen dat morgen alles anders is. De andere drie denken strategisch, zetten grote en lange lijnen uit, bouwen netwerken, waarschuwen dat dit een zaak van lange adem gaat worden. En dat het heel moeilijk gaat worden, de narigheid waarover Van Rossem het heeft. Ze ontvouwen hun dromen en zijn vastberaden die waar te maken. Het was in die zin wel degelijk een revolutie. Van de geest. En vanuit mijn Nederlandse positie en mijn groeiende besef dat het laagje democratische beschaving waarop wij hier schaatsen flinterdun is en steeds dunner wordt, kan ik niet anders dan in deze jongeren een soort voorbeeld te zien. Zij brengen voor mij dagelijks de werkelijke waarde onder woorden van dat wat hier in Nederland met de dag meer wordt aangevallen en kennelijk in de ogen van mensen als Geert Wilders vernietigd moet worden. In die zin kan ik iedereen aanraden deze jongeren te blijven volgen. Ze maken mij vooral iets duidelijk over mezelf. Terwijl zij zich spiegelen aan mij. Willen hebben wat ik hier in hun ogen als vanzelfsprekend heb. En dat ook steeds tegen me zeggen. Dat geeft een hoop te denken.

2 Reacties
JoopSchouten
JoopSchouten15 feb. 2011 - 14:38

Goed stuk weer Clara. Bedankt. Heb je dit al gelezen?: Overwinningsmars. Om die omverwerping van het regime te vieren, hebben Egyptische betogers een overwinningsmars gepland in Caïro. De mars moet na het wekelijkse vrijdagmiddaggebed plaatsvinden. 'Morgen is er een miljoenmensenmars om de revolutie en haar eisen te beschermen', twitterde de Egyptische Mohanned donderdag op Facebook. Bron: http://www.volkskrant.nl/vk/nl/4936/VK-Dossier-Onrust-in-het-Midden-Oosten/article/detail/1836116/2011/02/18/Demonstraties-in-steeds-meer-landen-Midden-Oosten.dhtml

GijsUtrecht
GijsUtrecht15 feb. 2011 - 14:38

"Zij brengen voor mij dagelijks de werkelijke waarde onder woorden van dat wat hier in Nederland met de dag meer wordt aangevallen en kennelijk in de ogen van mensen als Geert Wilders vernietigd moet worden." Ik ben toch wel erg benieuwd naar wat u hiermee bedoelt. Verder lijkt het wel alsof u er nu pas achter komt dat er ook in Egypte heel gewone mensen wonen die vrijheid willen.