Moet de overheid ons redden uit de klauwen van Meta?

De linkse kandidaat Lula beweert dat Meta, het bedrijf achter Whatsapp, Instagram en Facebook, zijn verkiezingscampagne voor het presidentschap van Brazilië saboteert. Posts van zijn team werden geweigerd en berichten die wel geplaatst werden bereikten aanzienlijk minder mensen. Meta ontkent de inmenging. Ik merk dat de automatische neiging bestaat om dit soort klachten af te doen als het gejammer van iemand die de nek-aan-nek race. dreigt te verliezen. Zijn tegenstander, de extreemrechtse nepobaby Flavio Bolsonaro boekte in de eerste ronde immers een angstaanjagende overwinning. Maar na het zien van de film The Social Reckoning, die deze week in première ging, zou ik een dergelijke Pavlov-reactie maar achterwege laten.

The Social Reckoning laat er geen misverstand over bestaan: Meta exploiteert een extremistenmachine die gebruikers radicaliseert om zo het eigen verdienmodel te redden. Lula wil de macht van Big Tech beperken, Bolsonaro staat voor het tegenovergestelde. Je kunt wel bedenken wie van de twee de aandeelhouders van Meta als president willen hebben.

PRO-Kamerlid Barbara Kathmann schrijft op Instagram:

De online wereld is van ons en we moeten het niet langer pikken dat die wereld ongezond en onveilig wordt gemaakt gewoonweg, omdat een handjevol steenrijke mannen daar nog meer geld aan kunnen verdienen. De manipulerende, verslavende en polariserende algoritmes die via online platformen op ons af worden gevuurd ondermijnen alles wat van waarde is. Er staat te veel op het spel. We moeten rigoreuzer ingrijpen in de verdienmodellen achter deze bedrijven. Het goede nieuws is, dat kan! We kunnen uren bakkeleien over de maakbaarheid van het leven, maar voor technologie is het knip en klaar. Technologie is volledig maakbaar. Wat we niet willen, kunnen we gewoon verbieden! Wat ons helpt en leuk is, kunnen we groot maken. Daar blijf ik voor knokken in Den Haag.

Ja, dat schrijft ze op Instagram, waar anders? Het is geen ironisch protest. Meta beheerst immers de informatiestromen die voorheen door een vrije pluriforme pers werden verzorgd. Die mediarijkdom is kapotgemaakt doordat Meta (en Google) de advertentiemarkt praktisch hebben gemonopoliseerd en de lezers en kijkers ongemerkt gevangen houden in hun apps.

Wacht even als je al onderweg bent naar het commentvenster om ‘dan stop je er toch mee’ te tikken, of woorden van gelijke strekking. Denken dat je deze aantasting van de democratie kunt tegengaan door er zelf geen gebruik van te maken geeft blijk van dezelfde zelfoverschatting als menen dat je de tabaksindustrie in je eentje kunt verslaan door te stoppen met roken. Alleen de overheid is in staat dergelijke kapitaalkrachtige macht te breken. Sterker, nog daar bestaat de overheid voor.

Ergens in de film merkt een Meta-topman op dat het bedrijf veel machtiger is dan overheden, dat ze streven naar een wereld waar bedrijven de dienst uitmaken en die eigenlijk al gevestigd hebben. Dat is geheel in lijn met de libertaire ideologie die door de opkomst van internet het collectieve denken is gaan beheersen. Dat veel mensen geen idee hebben wat libertarisme is of er zelfs nog nooit van gehoord hebben, doet daar niks aan af. De meeste mensen huldigen ook neoliberale opvattingen zonder dat ze zich daar bewust van zijn. Zoals het gezegde luidt: vissen weten niet dat ze in water zwemmen.

Helaas is The Social Reckoning niet zo’n goed gemaakte film, ook omdat de film te veel aan de kaak wil stellen, van vaccindesinformatie tot klik-gedrag. Op een gegeven moment komt Frank Capra ter sprake, de legendarische Amerikaanse regisseur die politieke misstanden aan de kaak stelde. Ik kon alleen maar denken ‘leefde hij nog maar’ want Capra had wel raad geweten met gewetenloze kapitalisten als Zuckerberg. De film is ook al geen All The Presidents Men, waar trouwens wel naar verwezen wordt. Ik begon te denken dat maker Aaron Sorkin zijn tekortschieten voorvoelde en dat zo wilde bezweren. Ik tik de vorige zin en realiseer me dat Sander Schimmelpenninck dat veel beter zou kunnen verwoorden.

De film wekt in ieder geval niet de blijvende woede op waar Kathmann en ikzelf naar smachten. Haar post krijgt minder likes (61 als ik dit tik) en views (2627) dan eerdere oproepen van haar. Zou Meta…? Dat klinkt natuurlijk te complotterig in een democratisch land maar iedereen die wel eens iets post om de Palestijnen te steunen en zichzelf vervolgens in een zwart gat ziet verdwijnen, weet dat het zomaar kan gebeuren.

Dat laatste zou ook woede los moeten maken maar helaas. Dergelijke brandstof lijkt geheel op te gaan aan verontwaardiging over misstanden als 'pepernoten in september'. Dat is het soort volkswoede dat wordt aangejaagd sinds sociale media het informatiedieet beheersen. Kabaal om niks.

Ik vrees dat er een nog veel andere verklaring is voor het uitblijven van reactie: het gebrek aan vertrouwen in de overheid. Als je daar geen vertrouwen in hebt, ga je ook niet van de overheid eisen dat ze optreedt. Het is volgens mij een vaak ober het hoofd geziene verklaring voor waarom linkse politiek het zo moeilijk heeft. Die politiek heeft immers een rechtvaardige sociale overheid nodig.

In de Verenigde Staten is de overheid na het succes van Democratische regeringen door rechts systematisch tot schrikbeeld gemaakt. Zoals Reagan het zei in 1986: “De negen meest angstaanjagende woorden in de Engelse taal luiden: 'Ik ben van de overheid en kom u helpen.'" In Nederland heeft Rutte, groot fan Reagan, die visie erin geramd, zij het in wat vriendelijker woorden. De boodschap was hetzelfde: de overheid moet zo klein en teruggetrokken mogelijk zijn want slecht.

In The Social Reckoning is de overheid ook alleen als dreiging aanwezig, geen moment als redder. Dat laat je als kijker achter met het gevoel dat je op jezelf aangewezen bent. Precies wat Zuckerberg en de zijnen graag willen.