Moedig roddelen aan, het redt vrouwenlevens

Zolang vrouwen niet vrij zijn om te praten blijft geweld iets wat pas zichtbaar wordt als het al te laat is.

Laat de weddenschap maar zitten: er komen vanzelf verontwaardigde, contextloze screenshots van de titel op sociale media. Dus op naar de inhoud! Praktisch iedereen heeft de campagne ‘Man, zeg er wat van!’ meegekregen. Het concept is: mannen moeten elkaar aanspreken op grensoverschrijdend gedrag.

Hoewel de intenties goed zijn, is het terecht om sceptisch te zijn over het daadwerkelijke effect van zo’n campagne. Natuurlijk zal een vrouw of meisje minder vaak ‘sperma-emmer’ of iets anders genoemd worden. Toch komt het over als een ‘bescherm jouw meisjes, kerels’-campagne, want: ‘Wat als het jouw dochter was?’

‘Onze vrouwen’
Veel mannen die vrouwen als bezit zien, vinden dat andere mannen niet aan ‘hun vrouwen’ mogen komen. Dit zie je ook in ‘bescherm onze vrouwen tegen buitenlanders’-oproepen. Die vreemdeling mag niet aan iets komen dat ik heb toegeëigend. Dat betekent niet dat zij zelf goed omgaan met ‘hun eigen vrouwen’. Omdat het ‘hun vrouwen’ zijn, ontstaat het idee dat zij met hen mogen doen wat ze willen. Het feit dat veel vrouwen juist vermoord worden door bekenden is hier een schrijnend voorbeeld van.

Juist in conservatieve kringen – waar vrouwen onderdanig moeten zijn en kinderen hun ouders moeten eren – zie je dat ‘roddelen’ vaak wordt gezien als een vorm van ‘kwaadspreken’. In bijbelse context gaat kwaadspreken echter vooral over liegen of bewust iemands reputatie kapotmaken. Toch is er een reden dat het zo wordt uitgelegd: zo blijven misstanden binnenskamers. Zo houd jij jouw bek wel bij misstanden: bij huiselijk geweld, seksueel misbruik door een priester, gesjoemel met kerkfinanciën, etc.

Is roddelen altijd negatief geladen?
Niemand pleit ervoor dat jij 24/7 zeurt over de goedkope haarmousse van Truus, of liegt over dat de buurvrouw is vreemdgegaan. Roddelen is veel meer dan dat. Uit het onderzoek  ‘Gossip and reputation in everyday life’ blijkt dat zo’n 32 procent van de roddels neutraal is, 36 procent negatief en 33 procent positief.

Als jij ergens komt te werken, wil jij weten of de sfeer op de werkvloer goed is. Door mensen daarover uit te horen, ben jij soms technisch al aan het roddelen, omdat bijvoorbeeld iemand die daar heeft gewerkt praat over een bedrijf dat zich nu niet kan verdedigen.

Wanneer iemand vanaf jongs af aan leert dat deze manier van communiceren slecht is – omdat het vizier altijd open moet zijn – wordt het best lastig om te achterhalen of iemand slachtoffer is. Daarmee krijgt iemand ook geen feedback dat dingen niet oké zijn, wat juist in dat soort gevaarlijke situaties essentieel is om uiteindelijk hulp te vragen. Diegene denkt nu dat de angst die hij of zij voelt erbij hoort.

Wat gaat wel werken?
Dat is waarom een ‘bescherm jouw meisjes, kerels’-campagne uiteindelijk femicide niet gaat bestrijden. De mannen die van ‘hun vrouwen’ houden, weten niet hoe gewelddadig hun vrienden zijn als vrouwen niet mogen roddelen. Als jij jouw dochters van de trap smijt, waarom zou je andere mannen daarop aanspreken? Het zijn ‘zijn vrouwen’, dus wie ben jij dan om daar iets over te zeggen? ‘Wat als dit jouw dochter was’ haalt niets uit, want het is zijn dochter.

Dit vraagt om iets heel anders: een gelijke sociaaleconomische positie van vrouwen. Weg met de loonkloof en het pensioengat. Ontsnappen gaat lastig als je geen ‘vluchtgeld’ hebt. Ook moeten de netwerken van vrouwen onderling veel meer versterkt worden. Natuurlijk zal er weleens een vrouw domme shit zeggen, want ieder mens zegt weleens domme shit. Het feit dat je kan toetsen of dagelijks leven in die giftige angst ‘normaal' is, kan al zoveel helpen.

Daarom is het ook opvallend dat dit niet gepromoot wordt vanuit de overheid, want analyserend roddelen is geen heldendaad van een prins op het witte paard. Dat is een collectief dat samen de gemeenschap beschermt. Misschien is een maatschappij die het individu alleen centraal stelt dit element een beetje verleerd. Dat is ergens best gevaarlijk als je ziet dat jonge mannen uit Gen-Z vaker vinden dat ‘gendergelijkheid is doorgeslagen’.

Fundamenteler dan ‘feelgoodcampagnes’
Misschien is dat precies waarom dit soort campagnes zo comfortabel blijven: ze vragen niets fundamenteels. Er worden geen vragen gesteld over of er macht misbruikt wordt als iemand economisch afhankelijk is van een partner.

Je zegt alleen dat je het niet cool vond toen hij vroeg ‘of hij haar wel even uit de natte kleren mocht helpen’, toen hij zijn afgelebberde hand aan haar shirt had afgeveegd. Ja, helaas een keer meegemaakt in een bar, terwijl er een kameraad zat te lachen: ‘Het is niet oké, maar kom op! Hij had wel ballen!’ Hoewel de campagne zou activeren tot actie, blijft het bij het morele gebaar — zeg er wat van — en klaar.

En precies daar zit het probleem. Want zolang vrouwen niet vrij zijn om te praten — onderling, zonder schaamte, zonder dat het wordt weggezet als roddel — blijft geweld iets wat pas zichtbaar wordt als het al te laat is.

Natuurlijk is het goed als mannen elkaar meer aanspreken, maar dat gaat alleen over zichtbare hufterigheid. De dodelijke hufterigheid vindt plaats achter gesloten deuren. Niet de man die ‘er wat van zegt’ redt levens — maar de vrouw die eindelijk gehoord wordt, omdat ze een netwerk krijgt dat luistert. Daarom moeten we ordinair roddelen normaal maken.