Joop

Niet wéér een sukkel als minister van Landbouw

  •  
11-10-2017
  •  
leestijd 7 minuten
  •  
74 keer bekeken
  •  
26987732670_7cca5a83f0_z

© cc-foto: EU2016 NL

De afgelopen twintig jaar was er geen beleid, geen visie, geen ondernemerschap en geen enkele vorm van sturing. Voeg daar nog eens de NVWA aan toe en dan heb je een giftige mix van stilstand, desinteresse en onmacht. Een overzicht van de recente geschiedenis:
Ik heb sinds de varkenspestepidemie in 1997, toen 10 miljoen Nederlandse varkens werden geruimd, aardig wat ministers en staatssecretarissen van Landbouw mee mogen maken. De eerste was VVD-er Jozias van Aartsen, die notabene nog tijdens de varkenspest onze systemen voor de intensieve varkenshouderij aan China trachtte te verkopen. Zonder veel succes; de Chinezen hadden al snel door hoe ze zelf varkensstallen konden bouwen en varkens konden fokken. In 1997 heeft Van Aartsen de Wet herstructurering van de varkenshouderij ingevoerd, een wet die een drastische reductie van de varkensstapel beoogde. Uiteindelijk is die wet steeds verder afgezwakt en tenslotte in schoonheid gestorven. Het was in ieder geval een poging.
24463821290_88dc55e13f_z
In een volgend kabinet was Tjeerd de Groot politiek adviseur van minister Laurens Brinkhorst. Hij was een groot fan van de oprichter van stichting Varkens in Nood, de schrijver J.J. Voskuil. Tjeerd had een afspraak willen maken tussen zijn baas en Voskuil, maar die laatste weigerde, want zoals hij zei: ‘Die Brinkhorst praat mij zo onder tafel, die weet alles.’ Die avond belde Han Voskuil mij: ‘Lousje vindt dat ik toch moet gaan.’ Lousje is de vrouw van Voskuil. En dus ging Voskuil met de staart tussen de benen naar Den Haag. Later vroeg ik hem hoe het was geweest. ‘Hij wist niets, ik moest hem alles vertellen.’
Tjeerd de Groot was in ieder geval wel tevreden: na afloop van het gesprek heeft Voskuil Tjeerds zeven delen van Het Bureau gesigneerd. Een paar dagen nadien kreeg Brinkhorst met de Voskuiliaanse opmerking ‘de varkensboeren moeten zich schamen’  ruime aandacht  in de media en woedende reacties van de varkensboeren. Dat was dan ook zijn laatste heldendaad, want daarna was het toch vooral de D66-mentaliteit om alles aan de markt over te laten, die de overhand kreeg.
Hierna was het de beurt aan CDA-ministers Cees Veerman en Gerda Verburg. Veerman maakte aan het begin van zijn ministerschap een grand tour door Nederland. Burger, boer en buitenlui kwamen in hun zondagse kleren naar de bijeenkomsten in de provincie om de minister van hun standpunten te overtuigen. Het was allemaal verspilde moeite, want Veerman zijn beleid kwam neer op drie pijlers: ‘We moeten niet voorop lopen in Europa, er zijn al genoeg wetten en de markt moet zijn werk doen.’
In die tijd (2003) had ik een vergadering met de vleesinkopers van de gezamenlijke supermarkten. Zij waren het met mij eens dat het dierenwelzijn een flink stuk omhoog mocht, ook al zou dat de vleesprijs verhogen. Dit alles onder één voorwaarde: de overheid moest dit zodanig regelen dat free riders de concurrentie niet zouden verstoren. Veerman reageerde dat hij absoluut geen zin had dit schot voor open doel te benutten: ‘Er zijn al genoeg wetten en de markt moet zijn werk doen.’
Klokkenluider vervolgd
26632563643_14a5dea4b4_z

© cc-foto: Scaling Up Nutrition

Gerda Verburg gebruikte de eerste honderd dagen van haar ministerschap (2007) om de belangrijkste beleidsthema’s te verkennen. Als verkenner mocht ook ik wat tegen de minister zeggen. Ik ijverde voor forse investeringen in de vervangers van vlees en het uitbouwen van de kennisvoorsprong die Nederland toen nog had. Een meewarige blik viel mij ten deel. Wat een onzin, zag je haar denken. Later kwam de minister in de problemen, toen een intern accountantsrapport van de NVWA en een rapport van EY via Varkens in Nood uitlekten. Verburg ging als een furie te keer. Niet tegen de slachterijen die de volksgezondheid in gevaar brachten, niet tegen de dierenartsen die bedreigd werden en niet tegen de falende en geldverspillende reorganisaties die de NVWA kapot maakten, maar tegen de klokkenluidster die de schokkende rapporten naar buiten bracht.
Uiteindelijk heeft de Rijksrecherche (die kennelijk tijd over had) bandopnamen met verdraaide stem, gemaakt voor een radioprogramma, weten te herleiden tot de klokkenluidster en werd ze (als afschrikwekkend voorbeeld) vervolgd. Verburg was ook de minister die er tientallen doden en honderden zieken en arbeidsongeschikten door Q-koorts voor over had, om een marginale industrie als de geitenhouderij in leven te houden. Wat betreft het beleid van Verburg: zie de drie pijlers van het beleid van Veerman. Voor de opvolger van Verburg, Henk Bleker, zie het beleid van Veerman.
Gehaaide politica
10316553975_8c5e5cacc4_z

© cc-foto: Roel Wijnants

In 2012 werd Sharon Dijksma staatssecretaris van Landbouw. Sharon zocht nog een baan en de PvdA-top dacht: ach, Sharon komt uit Enschede dus die komt zo’n beetje van het platteland en zal dus ook wel verstand hebben van landbouw. Dat landbouw een miljardenbusiness is – met honderden miljoenen dieren, een boerenstand die veel van alles produceert maar geen winst – en dus best wel complex is, dat maakt niet zoveel uit voor een dame met politieke ambities. Maar landbouw verveelde kennelijk, want al snel solliciteerde ze naar de positie van burgemeester van Enschede. En niet veel later werd ze staatssecretaris van Infrastructuur.
In het begin van het laatste kabinet steunde de PvdA nog bijna zeventig procent van de diervriendelijke moties, maar al snel ging staatssecretaris Dijksma door met het beleid van Veerman en werd het met ongeveer tien procent nog minder dan het CDA. Nauwgezet las ze de door haar ambtenaren opgestelde teksten door (van het type: vraagsteller het bos in sturen) en als er doorgevraagd werd of een kritisch Tweede Kamerlid kwam met (onwelgevallige) feiten of rapporten, dan vertelde ze gewoon precies hetzelfde, maar dan in andere woorden. In de media werd ze een gehaaide politica genoemd.
Zeker! Geen idee hebben welk beleid je zou moeten voeren en nauwelijks kaas gegeten van de onderwerpen en hier dan toch mee wegkomen. Onder Dijksma zet het kiezersbedrog van de PvdA vol in. Sinds circa 1995 stond In de verkiezingsprogramma’s van de partij dat de plezierjacht op eenden en hazen verboden zou worden, maar onder Dijksma werd deze jacht alsnog gedoogd. Vertelde het PvdA-kamerlid Tjeerd van Dekken bij het begin van de regeringsperiode mij nog uiterst serieus dat alle productiedieren naar buiten moesten kunnen (wel een gedoe als je een stal hebt met 50.000 kippen), maar alras werd de PvdA onder Dijksma even dieronvriendelijk als de VVD en stemde ze tegen vrijwel iedere motie om dieren een beter leven te geven.
Naïeve staatssecretaris
Nadat Dijksma een beter baantje als staatssecretaris van Infrastructuur had gevonden, werd Martijn van Dam tot staatssecretaris benoemd. Net als zijn voorgangers was Van Dam van mening dat de overheid eigenlijk geen mening hoeft te hebben en dat voorlichting de mensen (consument) vanzelf wel in de goede richting stuurt. Zo ontstond het idee om in de stallen camera’s op te hangen zodat de consument kon zien waar zijn vlees vandaan kwam. Een oud en volkomen onhaalbaar idee, want vlees in de supermarkt is nauwelijks te traceren en bovendien is het nutteloos. Voor de consument zie de stallen zien er allemaal eender uit. Maar de ambtenarij vond het een goed idee, er werd een consultant (waarschijnlijk een ex-ambtenaar) aangezocht om het proces te begeleiden en de naïeve staatssecretaris werd door de ambtelijke top het bos ingestuurd.
Later vertelde de staatssecretaris in de Volkskrant dat het project helaas mislukt was. Die mislukking was iedereen van meet af aan duidelijk, alleen Van Dam niet. De uiteindelijke koers was, hoe raadt u het, die van Veerman, met een sausje VVD. Dit citeerde de Volkskrant uit de mond van Van Dam: ‘Als Nederland toe wil naar een gezond en duurzaam voedingspatroon, dan moet dat gebeuren in samenspraak met bedrijven, burgers en maatschappelijke organisaties. De regering is niet van plan die ontwikkeling af te dwingen door concrete maatregelen te nemen zoals het duurder maken van milieuonvriendelijke producten. De overheid voelt niets voor de invoering van een heffing op dierlijke producten (vlees, kaas, zuivel), wat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) deze week voorstelde.’
Kortom, de afgelopen twintig jaar was er geen beleid, geen visie, geen ondernemerschap en geen enkele vorm van sturing. Ministers en staatssecretarissen waren, zeker recent, sprekende poppen die braaf de teksten van hun ambtenaren voorlazen. Ambtenaren zijn geen ondernemers en nemen (op een enkele uitzondering na) geen initiatief of verantwoordelijkheid en zo is de cirkel rond en gebeurt er niets. Voeg daar nog eens de NVWA aan toe en dan heb je een giftige mix van stilstand, desinteresse en onmacht. Voeg daar de ‘Groene Lobby’ aan toe en dan heb je nog meer conservatisme.
In de afgelopen twintig jaar is het leven voor de dieren in de vee-industrie nauwelijks verbeterd, is de natuur in Nederland op grote schaal kapot gemaakt (verdwenen vogels, bijen, bloemen, bomen) en wordt er nog altijd geen cent verdiend door de veeboeren. Wel is de prijs van vlees nog verder gedaald. Kip kost nu 1/7e van de prijs in de jaren zestig.
De afgelopen twintig jaar kenmerkten zich door onnozelheid en bewindslieden zonder visie, durf en intelligentie. Hoog tijd voor een  game change  op landbouw.

Meer over:

opinie, landbouw,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (13)

Klaas Vaak2
Klaas Vaak212 okt. 2017 - 21:50

Kom, kom, heb wat vertrouwen in de toekomst....

FransAkkermans1947
FransAkkermans194712 okt. 2017 - 17:34

Er is een tijd geweest dat ze bij de PvdA wel mensen hadden die van landbouw verstand hadden, naar boeren luisterden en kritisch nadachten over het te voeren landbouwbeleid. Arend Voortman was denk ik de laatste de Mohikanen. Hij verschilde regelmatig van mening met Joop den Uyl die, zoals de meeste sociaal-democraten geen hoge pet op had van boeren die electoraal van geen belang werden geacht. Sindsdien heeft de partij steeds meer de oren laten hangen naar de diervriendelijke maar boervijandige criticasters als Hans Baaij. Die mag hier komen klagen over het beleid van die sukkels maar hij is maar wat trots op zijn prestaties. Ik citeer het volgende uit zijn profiel op Joop. "Met deze stichtingen behaalde hij successen: campagnes met prominenten als Jan Terlouw, Youp van ’t Hek, Robert Long en Dimitri Verhulst, het einde aan castratie voor meer voor 20 miljoen biggen per jaar, humanere slacht van miljarden kippen via Europese wetgeving, baanbrekende rechtszaken tegen fokkers van rashonden met erfelijke aandoeningen, verbeteringen bij veetransporten en veemarkten, en het uitbrengen van de innovatieve SuperWijzer App."

3 Reacties
Pater
Pater13 okt. 2017 - 2:31

". Sindsdien heeft de partij steeds meer de oren laten hangen naar de diervriendelijke maar boervijandige criticasters als Hans Baaij." Nou, dan hadden de stassen S Dijksma en M van Dam het beleid van hun partij zeker helemaal verkeerd begrepen ...

FransAkkermans1947
FransAkkermans194713 okt. 2017 - 11:51

@Pater Zou best eens kunnen. De verantwoordelijkheid van een bewindspersoon verschilt natuurlijk met die van een parlementariër/woordvoerder en de boodschappen zijn dan ook niet eensluidend: "Natuurvriendelijk boeren moet de norm worden, niet de uitzondering. We moeten af van het traditionele beeld van landbouw, waarin natuur en biodiversiteit op de tweede plaats komen. Natuurbescherming moet een vast onderdeel worden van de bedrijfsvoering bij de boeren in Nederland. Alleen als de boeren meehelpen de natuur te beschermen, is onze natuurbescherming effectief en kunnen we de natuur redden. (https://www.pvda.nl/nieuws/landbouw-moet-duurzamer-om-natuur-te-redden/) "

Pater
Pater16 okt. 2017 - 3:30

@Frans " De verantwoordelijkheid van een bewindspersoon verschilt natuurlijk met die van een parlementariër/woordvoerder en de boodschappen zijn dan ook niet eensluidend' Het understatement van het jaar. Dat is ook een reden waarom de kiezers de PvdA niet meer pruimden: verschil tussen woord en daad werd te groot. Enorme opgave om dat de komende jaren anders aan te pakken. Overigens zou ik zelf liever een bioboer dan een stadse beleidskenner als minister willen: de visie hoeft niet eens sterk te verschillen, maar de beleving wel. Ik herken de kritiek op Den Uyl. Wat weer jammer is: Mansholt kende de materie van haver tot gort, en tegen de tijd dat hij inzag dat industrialisatie en schaalvergroting, om de arbeidfers goedkoop aan hun eten te laten komen, de verkeerde weg was was het te laat.

BarendDeVries
BarendDeVries12 okt. 2017 - 10:26

Echt spannend zou het zijn om groen of diervriendelijk beleid voor landbouw in actie te zien. PvdD kan helaas geen minister leveren, want te weinig stemmen. Groenlinks had de gamechanger kunnen zijn, maar vond het dan toch niet de moeite waard om verantwoordelijkheid te nemen.

rbakels
rbakels12 okt. 2017 - 8:20

Ministers zijn er om de Kamer tevreden te houden. Omdat die zich voornamelijk bezig houdt met muggenziften moet je van een Minister geen beleid verwachte, want die kijkt wel uit om de Kamer aanleiding te geven tot gezeur. Onlangs is naar buiten gekomen dat topambtenaren als eerste prioriteit krijgen te zorgen dat hun Minister niet in moeilijkheden komt. Creatief beleid? Welnee, dat is alleen maar riskant. Bewindslieden als Henk Kamp en Sharon Dijksma hebben geen benul van de materie waar ze mee bezig zijn, maar het zijn ervaren apparatsjiks die precies weten hoe je de Kamer te vriend houdt. Zijn er dan geen werkelijk kritische Kamerleden, die net muggenziften maar trefzeker de vinger op de zere plek leggen, en liefst nog met creatieve oplossingen komen? Welnee, de politiek trekt "politieke dieren" aan die genieten van het "spel" en - alweer - uitkijken iets wezenlijks te zeggen. Toen een keer een echte ondernemer op EZ zat, Hans Weijers, wist hij niet hoe snel hij voor zijn fatsoen weer kon vertrekken. Hij klaagde dat er wel erg veel "politiek met een kleine 'p' is). Hij zat één termijn uit, en werd toen bestuursvoorzitter van AKZO, een échte topbaan. Om een lang verhaal kort te maken: het CDA is nu op zoek naar een sukkel, want risicobeperking is de hoogste prioriteit.

1 Reactie
mengde
mengde12 okt. 2017 - 10:10

Helder Frits

Tom3
Tom312 okt. 2017 - 7:46

Deze week hoorde op het NOS nieuws de omroepster vol trots vertellen, dat er nu voor het eerst een kippenboer zou zijn die CO 2 neutrale eieren zou produceren. Hoe het jarenlange verkrachten van de mind zijn werk doet. De boer produceert niks, het zijn kippen in een hok die eieren leggen. Food Industry, Clip uit de film Samsara https://www.youtube.com/watch?v=qzzdBtQWTtg

GekkeGerrit2
GekkeGerrit212 okt. 2017 - 6:19

Een soortgelijk verhaal geldt natuurlijk voor vele ministeries en laat duidelijk zien waar het mis gaat, politiek en eigen belang voor het landsbelang en primaire zaken zoals dierenwelzijn. Mensen die totaal geen verstand van zaken hebben en totaal niet betrokken zijn, worden de hoogste baas in een hiërarchie en geven voortdurend brevetten van onvermogen af. Je kan je ook afvragen wat dat voor gevolgen heeft voor het functioneren van ministeries in het algemeen, iedere 4 jaar een andere patjepeeër aan het roer. En zelfs mensen die wel verstand van zaken hebben laten het dan weer op andere zaken liggen of niet Fredje Teven? Onze bewindslieden zijn vaker wel dan niet een drama omdat er totaal niet wordt geselecteerd op kwaliteit en integriteit.

2 Reacties
rbakels
rbakels12 okt. 2017 - 10:26

Er wordt geselecteerd op afbreukbestendigheid. Bijna geen enkel Kamerlid heeft verstand van landbouw, dus hoeft ook de Minister dat niet te hebben. Ik denk dat het in zoverre meevalt dat een Ministerie onder leiding van een Directeur-Generaal doet wat er gedaan moet worden, en er dan ook nog ergens een politicus in een mooie kamer zit die voor de Kamer (en de pers?) de schijn ophoudt de baas te zijn.

GekkeGerrit2
GekkeGerrit212 okt. 2017 - 14:12

Beste Frits, dan kunnen we beter de parlementaire democratie afschaffen als Directeur-Generaals de eigenlijke bestuurders van ons land zijn. Directeur-Generaals zijn de stabiele factor maar ik denk geen visionairs er moeten keuzes gemaakt worden en niet alleen beleid en dan heb je toch een persoon nodig met visie en capaciteiten om het het hele ambtenarenapparaat mee te krijgen. Kijk nu eens wat bezuinigen zonder visie en kennis heeft opgeleverd bij defensie. Als je wilt bezuinigen moeten er ook andere keuzes gemaakt worden en niet alleen snijden. Minder maar kwalitatief beter en minder door de lat overal minder hoog te hogen levert rampzalige resultaten op.

Pater
Pater12 okt. 2017 - 2:49

Dank voor deze rondgang. Laat ik indertijd nou werkelijk gedacht hebben dat Veerman iets verlichter was ... Maar ik heb eerlijk gezegd geen illusies over dit kabinet. De VVD is een partij van de landbouwbelangen geworden, CDA en CU waren het al. Ik ben evengoed wel blij dat landbouw niet meer onder EZ valt, landbouw moet niet uitsluitend geregeerd worden door de economische wetten, het gaat om dieren, om het milieu, om het landschap.