Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Johan Vollenbroek: ‘Boeren hebben een punt, Schiphol moet ook halveren’

Luchthaven heeft geen natuurvergunning... ‘Reizigers vertrekken nu van een illegaal opererend Schiphol’
Joop

Mijn ontmoeting met de dalai lama

  •  
25-03-2013
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
de_waal
Beschikken schildpadden ook over empathie, wilde hij van me weten
Een tijd geleden woonde ik op de Emory University in Atlanta, waar ik werk, een bijeenkomst bij over wetenschap en religie. Het betrof een forum rond de dalai lama, dat ging over zijn favoriete onderwerp: compassie. Over compassie beschikken lijkt me een uitstekende aanbeveling voor het leven, en dus was ik blij met de boodschap van onze eerbiedwaardige gast.
Goede daden borrelen ook spontaan op. Een oude chimpanseevrouw, Peony, slijt haar dagen in het primatencentrum van Yerkes samen met andere chimpansees. Op slechte dagen, als haar artritis opspeelt, kost het haar moeite om te lopen en te klimmen, maar andere vrouwen helpen haar. Peony hijst zich hijgend en puffend het klimrek in waarin verschillende chimpansees zich voor een vlooisessie hebben verzameld. Een jongere niet-verwante vrouw komt achter haar staan en plaatst haar handen op Peony’s brede achterwerk. Ze duwt haar met moeite omhoog tot ze zich bij de anderen heeft gevoegd.
We hebben Peony ook zien opstaan om langzaam naar de kraan te lopen, wat nog een hele afstand is. Jongere chimpanseevrouwen rennen vaak voor haar uit, halen een beetje water en keren terug om het aan Peony te geven. We hadden eerst geen idee wat er aan de hand was, want het enige wat we zagen was een vrouw die haar mond dicht bij die van Peony hield. Maar na een tijdje werd het patroon duidelijk: Peony deed haar mond wijd open, waarna de jonge vrouw er een straal water in spuwde.
Dergelijke observaties passen binnen het groeiende vakgebied van de dierenempathie, dat zich niet alleen bezighoudt met primaten, maar ook met hondachtigen, olifanten en zelfs knaagdieren. Zoogdieren houden rekening met elkaars emoties en reageren op de behoeften van anderen. De reden waarom mensen hun huis vullen met harige vleeseters in plaats van met leguanen en schildpadden, om maar eens wat te noemen, is dat zoogdieren iets bieden wat geen reptiel ooit zal geven. Ze tonen affectie, verlangen affectie en reageren op onze gevoelens zoals wij op die van hen.
Tot dat moment had de dalai lama aandachtig zitten luisteren, maar nu schoof hij zijn pet naar achteren om me te onderbreken. Hij wilde meer over schildpadden weten. Dat zijn zijn favoriete dieren, mogelijk omdat ze de wereld op hun rug torsen. De boeddhistische leider vroeg zich af of schildpadden ook over empathie beschikken. Hij zei dat een zeeschildpaddenvrouw die op zoek is naar de beste plek om haar eieren te leggen aan land kruipt, waarmee ze zorg voor haar toekomstige nageslacht toont. De dalai lama vroeg zich af hoe de moeder zich zou gedragen als ze haar kroost ooit zou tegenkomen. Maar als je het mij vraagt komt het hele proces erop neer dat schildpadden zijn geprogrammeerd om de beste broedomgeving te vinden.
Empathie vereist aandacht voor de ander en gevoel voor zijn behoeften. Vermoedelijk begon het allemaal met ouderlijke zorg zoals we die bij zoogdieren aantreffen, hoewel er ook aanwijzingen zijn voor empathie bij vogels. Daar zowel vogels als zoogdieren over enige mate van empathie beschikken gaat die eigenschap waarschijnlijk terug op hun gezamenlijke voorouders, de reptielen. Maar niet zomaar reptielen, want de meeste kennen geen ouderlijke zorg.
De jongen van sommige reptielen roepen echter als ze bang zijn, of in gevaar, zodat moeder hen te hulp komt. Ooit een baby-alligator vastgehouden? Wees voorzichtig, want ze hebben vlijmscherpe tandjes, maar als ze bang zijn laten ze een schor geblaf horen dat hun moeder het water uit doet stuiven. Laat het een lesje zijn voor iedereen die aan reptielengevoelens twijfelt!
Ik vertelde dat alles aan de dalai lama en zei erbij dat we empathie alleen verwachten bij dieren die zich aan elkaar hechten en dat weinig reptielen aan die voorwaarde voldoen. Ik geloof niet dat het hem tevreden stelde. De dalai lama legde me het vuur nog nader aan de schenen door op vlinders over te stappen en te informeren naar hun empathische vermogen, waarop ik het niet kon laten een grapje te maken: ‘Daar hebben ze geen tijd voor, want ze leven maar één dag.’ Het is een fabeltje dat vlinders zo’n kort leven beschoren is, maar wat ze ook voor elkaar voelen, ik betwijfel dat het veel met empathie te maken heeft.
Dat doet niets af aan het grotere idee achter de vraag van de dalai lama, namelijk dat alle dieren doen wat in hun eigen belang en dat van hun kroost is. In die zin is alle leven zorgzaam, zij het niet altijd bewust. Hij begreep dat compassie raakt aan de wortel van waar het in het leven om draait.
Dit stuk is ontleend aan het nieuwe boek van Frans de Waal De bonobo en de tien geboden, Moraal is ouder dan de mens , dat werd uitgegeven door Uitgeverij Atlas Contact.

Meer over:

opinie, leven

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (21)

JoopSchouten
JoopSchouten25 mrt. 2013 - 17:07

Wijze lessen voor CEO-Zilverruggen en sociaal darwinisten in het bijzonder. Ik ga dit boek kopen.

lembeck
lembeck25 mrt. 2013 - 17:07

Uitspraken van de Dalai Lama. “Als je met een ernstig probleem geconfronteerd bent, denk dan zeer goed na. Is er een oplossing dan heeft het geen zin om je op te winden. Is er geen oplossing dan heeft het geen nut om je op te winden.” “We moeten slechte daden afwijzen. Maar dat betekent niet dat we de dader als mens moeten afwijzen. Met een volgende daad kan de ander zich als een vriend tonen. “ “Zonder innerlijke vrede is wereldvrede onmogelijk.” “Ook al kan een vogel vliegen, hij moet altijd weer landen op aarde.” “Als je toegeeft aan je gevoelens van haat en wrok dan veroorzaak je daar alleen maar ellende mee, voor zowel jezelf als voor anderen. “ “Geduld is de eigenschap die ons in staat stelt te voorkomen dat negatieve gedachten en emoties de macht over ons krijgen. Op een moment van tegenslag beschermt geduld onze gemoedsrust. “ “Wanneer wetenschap aantoont dat bepaald geloof in het boeddhisme onjuist is, dan moet het boeddhisme veranderen.”

JoopSchouten
JoopSchouten25 mrt. 2013 - 17:07

Al het leven is gericht op overleven met een eigen pakket aan hulpmiddelen. Wij zijn groepsdieren en zullen sterven als samenwerking ontbreekt of als men ongewild geïsoleerd raakt. Het huidige individualisme frustreert overleg, wederzijds respect en samenwerking. Strijd is overal aanwezig. Bonobo's zijn voor ons een prachtig voorbeeld om van te leren.

Candide2
Candide225 mrt. 2013 - 17:07

Mijn complimenten voor het baanbrekende wetenschappelijk werk van Frans de Waal. Het bevestigt mijn standpunt dat wij mensen helemaal geen opperwezens nodig hebben om volwaardig mens te zijn.

JoopSchouten
JoopSchouten25 mrt. 2013 - 17:07

Onze neven de bonobo's snappen het. http://www.youtube.com/watch?v=01-2pNCZiNk Neuken is lekkerder.

[verwijderd]
[verwijderd]25 mrt. 2013 - 17:07

Ik denk toch eerder dat schildpadden het favoriete dier van de dalai lama zijn omdat hij zelf ook nogal traag is. Volgende keer zou ik toch proberen wat minder onder de indruk te zijn en door die maskerade van empathie heen te kijken, want meer dan window dressing is het niet. Analyseer dan voor de grap eens hoe de dalai lama aan zijn "hoogwaardige" positie is gekomen en vergelijk bij welke apensoort de procedure daar het meest mee overeen komt. Ik vermoed dat geen enkele apensoort zo gek is.

3 Reacties
nikita72
nikita7225 mrt. 2013 - 17:07

Piet de Geus, De Dalai Lama is bij mijn weten aan zijn functie gekomen door geboorte. Officiëel doordat monniken op jonge leeftijd vaststelden dat hij een reïncarnatie was, maar ik weet niet of familie-betrekkingen hierbij geholpen hebben. Dit is voor mij geen reden om aan zijn empathie te twijfelen. Maar hier zou, net als bij de kapucijnaapjes, kunnen gelden: Wie in een machtige positie is, kan makkelijker uitdelen.

Candide2
Candide225 mrt. 2013 - 17:07

'Ik vermoed dat geen enkele apensoort zo gek is.' Klopt, maar wij Nederlanders wel. Ene Willem-Alexander was bij zijn geboorte al kroonprins en voorbestemd om koning te worden. Het arme schaap. In Tibet zouden ze tenminste nog enige moeite gedaan hebben om een reïncarnatie van Willem de Zwijger te vinden. Piet, jij en ik weten dat GW natuurlijk niet de reïncarnatie is van Willem de Zwijger. Deze W.Z. was op religieus gebied zeer tolerant in tegenstelling tot GW. W.d.Z. had het geregeld aan de stok met gereformeerde scherpslijpers bijvoorbeeld. Alex is geen directe afstammeling van W.d.Z.

robvaniren
robvaniren25 mrt. 2013 - 17:07

'aan zijn "hoogwaardige" positie is gekomen' door een gewetenloze politiek begrijp ik Piet?

[verwijderd]
[verwijderd]25 mrt. 2013 - 17:07

De vorige Dalai Lama was niet in het minst representatief voor het Tibetaanse monnikkenschrikbewind. Ik keur de Chinese bezetting van Tibet af, maar of de gewone Tibetaan daar zoveel slechter van is geworden ?

1 Reactie
Candide2
Candide225 mrt. 2013 - 17:07

'Ik keur de Chinese bezetting van Tibet af, maar of de gewone Tibetaan daar zoveel slechter van is geworden ?' U vraagt naar de bekende weg. Vergelijk het maar met de Duitse bezetting hier en een graadje erger.

[verwijderd]
[verwijderd]25 mrt. 2013 - 17:07

Empathie is de moraal van de zwakke. Lees Nietsche er maar op na. Dat bewijst ook de Dalai Lama. Zijn volk wordt volledig terzijde geschoven door hordes Chinese immigranten. Empatisch gadegeslagen door His Holiness. Dus wat moeten wij leren uit uw onderzoek?

4 Reacties
JoopSchouten
JoopSchouten25 mrt. 2013 - 17:07

Dat het normaal is dat mensen elkaar helpen en het niet normaal is dat mensen tegen elkaar worden opgezet.

schleborsjki
schleborsjki25 mrt. 2013 - 17:07

Dat Henk een gevoelsarme zak aardappelen is?

Candide2
Candide225 mrt. 2013 - 17:07

Dat u de waarschijnlijk de nedergedaalde Messias bent :-)

Tom Meijer
Tom Meijer25 mrt. 2013 - 17:07

"Empathie is de moraal van de zwakke" Wat ik van U begrijp is dat U niet begrijpt wat empathie eigenlijk is.

JoopSchouten
JoopSchouten25 mrt. 2013 - 17:07

'De natuur bedriegt ons nooit: wij zijn het altijd zelf die ons bedriegen.' Jean-Jacques Rousseau

4 Reacties
robvaniren
robvaniren25 mrt. 2013 - 17:07

Die Rousseau was een fantast, bedrog komt in de dierenwereld veelvuldig voor. Het is maar waar je in WIL geloven..

Reinaert de Vos
Reinaert de Vos25 mrt. 2013 - 17:07

Wij zijn ook natuur.

Jansen & Jansen
Jansen & Jansen25 mrt. 2013 - 17:07

['De natuur bedriegt ons nooit: wij zijn het altijd zelf die ons bedriegen.'] Daarom mogen sommige boedhistische monninken die religieus vegetarisch zijn wel vlees eten dat aan hen geschonken wordt, zolang ze het beest maar niet dood gemaakt hebben zien worden. Een religie als alle andere, hypocriet.

Tom Meijer
Tom Meijer25 mrt. 2013 - 17:07

"Jean-Jacques Rousseau " Rousseau, verantwoordelijk voor de dramatische terugval in de Verlichting. Zonder zijn leugens en intriges had de 'Radicale Verlichting' hoogstwaarschijnlijk de overhand gekregen boven dat wat we Verlichting zijn gaan noemen.