Logo Joop
De opiniesite van BNNVARA met actueel nieuws en uitgesproken meningen.

Met een verzilverbare heffingskorting zijn toeslagen en uitkeringen niet meer nodig

•
Vandaag
•
leestijd 6 minuten
•
331 keer bekeken
•
ANP-575391860

Ons land hangt aan het toeslageninfuus. Meer dan zes miljoen huishoudens zijn ervan afhankelijk. Voorstellen om het stelsel, dat zoveel onheil en onrecht heeft veroorzaakt, te veranderen halen het nog steeds niet in dit zo versnipperd politiek landschap. Dat is zeer spijtig omdat er zoveel te winnen valt.

Om de inkomensverdeling in ons land rechtvaardiger te maken en de armoede te bestrijden heeft ons land een woud aan regelingen opgetuigd, waarin weinigen nog door de bomen het bos zien. Uitkeringen, toeslagen, maar ook heffingskortingen en aftrekposten zijn compensatieregelingen die beogen een te grote grotere inkomensongelijkheid te voorkomen.

Om die ongelijkheid te meten wordt een internationaal erkende maatstaf, de Gini-coëfficiënt gebruikt. De Gini-coëfficiënt ligt tussen de 0 en 1, waarbij 0 duidt op een honderd procent gelijkheid en het cijfer 1 zou betekenen dat alle inkomens zich bij één persoon concentreren. Zonder al die toeslagen etc. zou de Gini-coëfficiënt voor ons land 0,54 bedragen, terwijl deze in werkelijkheid al jaren rond de 0,29 ligt. Dat wij in ons land überhaupt toeslagen kennen is, in vergelijking met ons omringende landen, een vreemd fenomeen, maar is in hoofdzaak te wijten aan het structureel achterblijven van de lonen ten opzichte van de gestegen productiviteit. Daar is op zich veel over te zeggen. Maar feit blijft dat wij als land, zonder een degelijk alternatief, niet zonder uitkeringen, toeslagen, heffingskortingen en aftrekposten meer kunnen. Maar tegelijkertijd nemen de bezwaren tegen het huidige uitkeringen- en toeslagencircus toe.  Zo veroorzaakt de vrees voor terugvordering, dat ongeveer 10 procent van de rechthebbenden op huurtoeslag deze niet aanvraagt. Voor het kindgebonden budget is dat zelfs 15 procent. Hierdoor raken nog eens veel mensen in de financiële problemen.

Een ander instrument om de inkomensverschillen te verkleinen zijn de heffingskortingen. Dit zijn kortingen op het vastgestelde belastingbedrag volgens de tabellen. Bijvoorbeeld omdat de belastingplichtige alleenstaand is en/of betaald werk verricht. Zo bedraagt bijvoorbeeld de arbeidskorting voor de laagste inkomens 5.685 euro per jaar. Maar alleen zij, die genoeg inkomstenbelasting verschuldigd zijn, ontvangen die korting. Het ministerie van Financiën berekende dat deze verzilverproblematiek bij ongeveer een derde van de belastingplichtigen speelt.

Een derde nadeel van het verouderde belasting- en toeslagenstelsel is de zogenaamde armoedeval. De bedragen van de toeslagen en de heffingskortingen nemen af naarmate het inkomen stijgt. Het gevolg is dat meer uren werken lang niet altijd lonend is. Veel economen wijzen erop dat hierin wel eens de belangrijkste verklaring ligt waarom zoveel mensen in deeltijd werken.

De risico’s op terugvordering van toeslagen, de niet-verzilverbaarheid van heffingskortingen en de armoedeval zijn de belangrijkste redenen om het belasting- en toeslagenstelsel grondig op de schop te nemen. Maar de urgentie daartoe bestaat al lang niet meer bij de politici. Dat staat in schril contrast met de beweringen en beloften die zij deden toen de toeslagenaffaire, alweer ruim acht jaar geleden, aan het licht kwam. Er zijn enkele politieke partijen zoals D66 en ChristenUnie, evenals het groene smaldeel van Pro, die in hun verkiezingsprogramma’s een concreet alternatief boden. In hun programma’s gaan zij uit van een belastingstelsel dat aangeduid wordt met de Negatieve Inkomstenbelasting (NIB). Zo’n NIB-stelsel kenmerkt zich door toepassing van één algemene heffingskorting die ook nog eens verzilverbaar is, dus ook uitkeert als er geen inkomsten zijn. Heeft een belastingplichtige geen of onvoldoende inkomen, dan keert de belastingdienst het niet gebruikte deel of de gehele heffingskorting uit. Met andere woorden, de belastingdienst int niet alleen, maar kan ook belastinggeld uitkeren. Zij neemt of geeft, afhankelijk van de hoogte van het inkomen. In de belastingtabellen wordt ergens een omslagpunt vastgesteld, waarna de belastingplichtige van ontvanger een nettobetaler wordt.

Stel dat het omslagpunt voor die alleenstaande bij een bruto jaarinkomen van 40.000 euro ligt en dat er een universeel belastingtarief (vlaktaks) geldt van 50 procent. Iemand die een bruto 40.000 euro heeft, betaalt dan 20.000 euro aan belasting, maar krijgt ook een korting van 20.000 euro, waardoor hij uiteindelijk niets betaalt maar ook niets ontvangt. Bij een bruto-inkomen van 50.000 betaalt hij per saldo 5.000 euro en bij een inkomen van 30.000 euro ontvangt hij 5.000 euro.

In zo’n NIB- stelsel, waarin de heffingskorting verzilverd kan worden, komen nagenoeg alle uitkeringen, toeslagen, aftrekposten en de oude heffingskortingen te vervallen. De hoogte van de verzilverbare heffingskorting varieert niet alleen met de hoogte van het inkomen, maar ook met de gezinssamenstelling.  In het genoemde voorbeeld zou de alleenstaande, die later een partner en een kind krijgt, het omslagpunt van 40.000 euro zien toenemen tot bijvoorbeeld 50.000 euro.

Zo’n NIB kan dus in principe het héle circus aan regelingen in één klap overbodig maken. Dus ook zelfs de AOW en de Kinderbijslag. Slechts in een beperkt aantal gevallen zullen enkele aanvullende regelingen nodig blijven.  Denk bijvoorbeeld aan de groep volledig arbeidsongeschikten. Zij hebben geen mogelijkheid meer om betaald werk te verrichten. Maar onder een NIB zal het om uitzonderingen gaan, terwijl in het huidige stelsel uitkeringen en toeslagen meer regel dan uitzondering zijn.

Veel vooraanstaande economen hebben gedurende de afgelopen eeuw de idee van een NIB bepleit. Onder hen een aantal Nobelprijswinnaars, zoals Bertrand Russell (1918), de Nederlander Jan Tinbergen (1932) en zelfs Milton Friedman (1962), die we kennen als de grondlegger van het neoliberalisme. Dit bewijst maar eens dat het NIB geen uitvinding van Links is. Alle voorstanders van de NIB zien het als een uitstekend alternatief voor de wirwar aan regelingen en vooral ook als een probaat instrument ter bestrijding van armoede.

In diverse studies is aangetoond dat invoering ven een NIB op niveau van het sociaal minimum haalbaar en betaalbaar is. Het Centraal Planbureau (CPB) en het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) hebben berekend, dat een NIB ter grootte van de huidige bijstand nagenoeg budgetneutraal kan worden ingevoerd. Daarbij gaan ze ervan uit dat het tarief voor de inkomstenbelasting op 50 procent (vlaktaks) komt te liggen en dat alle uitkeringen, toeslagen, aftrekposten en bestaande heffingskortingen komen te vervallen. De effecten van dit NIB op het besteedbaar inkomen zijn aanzienlijk. De allerlaagste inkomens zouden er tot wel 25 procent op vooruitgaan. De inkomens rond tweemaal modaal zouden er noch op vooruit noch op achteruit gaan en de inkomens daarboven zouden wél moeten inleveren. Daarmee zou de inkomensongelijkheid iets verder afnemen en zou de armoede in ons land, zowel in aantallen als in intensiteit, met 15 tot 20 procent afnemen.

Natuurlijk blijft de vraag of iedereen bij het bestaan van zo’n NIB evenveel uren blijft werken of zelfs zijn hele baan aan de wilgen hangt. Critici vrezen voor enig verlies aan arbeidsuren. Onderzoeken hiernaar geven echter geen eenduidig antwoord. Maar de meest negatieve uitkomst komt niet verder dan een daling van het arbeidsaanbod met ongeveer 1 procent, terwijl optimisten juist wijzen op de positieve effecten die optreden als de armoedeval verdwijnt. Van elke euro die je meer verdient houd je immers ongeveer een halve euro over om te besteden. In het huidige stelsel is dat vaak niet meer dan tien of vijftien cent.  Voorts wijzen zij erop dat mensen van nature streven naar méér en dat leven met een NIB sec een leven op het laagste bestaansminimum betekent. Sowieso zal de productiviteit en dus de economie toenemen als mensen een baan kunnen kiezen, die het best bij hen past. Ook wijzen de voorstanders van een NIB op het feit dat de huidige ontvangers van uitkeringen eerder een betaalde baan zullen accepteren als ze daar, anders dan nu, direct iets extra’s aan overhouden.

Een NIB heeft ook veel voordelen voor de Belastingdienst. De nu al overbelaste dienst hoeft straks geen toeslagen meer uit te keren en de huidige zeven soorten heffingskortingen worden teruggebracht tot één, de verzilverbare heffingskorting. De Sociale Verzekeringsbank (SVB), die nu de kinderbijslag en AOW uitkeert, verliest haar rol. De Algemene Bijstand houdt ook op te bestaan. Het spreekt voor zich dat deze stelselwijziging zal leiden tot een enorme besparing op het ambtenarenapparaat. De administratieve systemen kunnen vereenvoudigd worden en het hele controle- apparaat verdwijnt. De verzilverbare heffingskorting zou als voorschot maandelijks kunnen worden uitgekeerd of worden verrekend met de loonheffing. Voor inkomens onder het omslagpunt, vanwaar een belastingplichtige van nettobetaler een netto-ontvanger wordt, ligt bevoorschotting voor de hand.

Hoeveel jaren zullen er nog verstrijken voordat de politiek in meerderheid beseft dat knopen moeten worden doorgehakt? Het verderfelijke toeslagenstelsel en de wirwar aan uitkeringen en heffingskortingen moet eindigen om plaats te maken voor een systeem als de NIB, dat bijdraagt aan een rechtvaardig, efficiënt en effectief belastingstelsel, dat bestaanszekerheid biedt voor iedereen.

N.B. In het volgende opiniestuk ga ik in op de verwachte maatschappelijke effecten die van een NIB-stelsel.

Reacties (0)

Joop

Meld je hieronder gratis aan voor Joop NL. Iedere donderdag een selectie opvallende nieuwsverhalen, opinies en cartoons in je mailbox.

Je kunt je op elk moment uitschrijven. Bekijk of beheer hier alle nieuwsbrieven.

Wil je meer weten over de manier waarop wij met jouw gegevens omgaan? Lees dan ons Privacy statement.

BNNVARA wij zijn voor