Met al die manipulaties kun je de VS nauwelijks nog een democratie noemen

Trump schaart zich onder de vele staatshoofden die gemanipuleerde verkiezingen gebruiken om hun macht nog eens te bevestigen.

In Europa zijn we eraan gewend dat verkiezingen bedoeld zijn om de volkswil tot uitdrukking te brengen. Elders is het vaak anders. Daar gebruikt de regering de stembus om te laten zien dat ze de touwtjes stevig in handen heeft. Rusland is daarvan een duidelijk voorbeeld. Het proces wordt zo georganiseerd dat de aanhangers van Poetin een absolute meerderheid hebben. Het begint erop te lijken dat de Verenigde Staten ook tot dit soort landen gerekend moet worden.

De zogenaamde leidende natie van de vrije wereld heeft een rijke traditie in het manipuleren van verkiezingen, maar dat bleef althans deze eeuw meestal tot het regionale niveau of dat van de staten beperkt. Een hele aparte was de churchyard vote. Men laat de overledenen in het kiesregister staan en brengt hun stem uit. Of je tuigt een ingewikkeld systeem op om je als kiezer te laten registreren. Dat moet dan steeds opnieuw.

Gerrymandering blijft echter de meest gebruikte optie: je tekent de kiesdistricten zo in dat de aanhangers van de tegenpartij altijd een minderheid vormen, ook al krijgen ze dan zeer bizarre grenzen. President Trump regisseert deze manipulatie in het hele land. Soms spreken rechters zich daar tegen uit maar uiteindelijk is er dan het Supreme Court dat vrijwel altijd de zijde van de president kiest. Zo worden de Democraten letterlijk klein gehouden. Voeg daarbij de pas ingevoerde beperkingen op het stemmen per post en het scenario is compleet. Door het hertekenen van de grenzen en de bijbehorende uitslag laat Trump zien dat hij de macht in handen heeft en niemand anders. Net zoals Poetin en Xi dat doen. Het congres krijgt zo trekken van een nepparlement a la de Doema in Rusland en het Volkscongres in China.

In dit verband is ook het systeem van kiesmannen interessant. De presidentsverkiezingen verlopen getrapt. Burgers kiezen niet zelf de president maar een vertegenwoordiger die dit voor hen zal doen. Deze aanpak stamt uit de achttiende eeuw. Er waren toen al voorstanders van een algemeen (mannen)kiesrecht maar over het algemeen vreesden zij dat de kleine man vatbaar was voor demagogie en wat we tegenwoordig nepnieuws noemen. Om dat te voorkomen werden dan kiesmannen gekozen, verstandige mannen die het vertrouwen van hun omgeving genoten. Zij waren in staat met elkaar de beste president of de beste volksvertegenwoordigers te kiezen. Zo ging het met de eerste vrije verkiezingen in Nederland (1796) ook. Dit systeem is in alle democratieën al in de negentiende eeuw van het toneel verdwenen behalve bij de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten. Daar is het alleen maar aangepast. De kandidaat die de popular vote wint, mag de kiesmannen aanwijzen. In de meeste staten is het ook nog eens zo dat de kandidaat met de meeste stemmen ze dan allemaal krijgt en de nummer twee niets.

Zo kan het gebeuren dat een kandidaat met de minderheid van de popular vote toch onder de kiesmannen een meerderheid haalt want het aantal kiesmannen per staat reflecteert niet precies de inwonertallen. Deze worden elke tien jaar opnieuw vastgesteld op basis van de officiële volkstelling. Plus twee extra per staat. Dat laatste telt op want het zijn er bij elkaar meer dan honderd. Het maakt niet uit of een staat tientallen miljoenen inwoners telt of slechts enkele honderdduizenden.

Is een land met zo'n kiessysteem nog wel een democratie te noemen? Alleen bij presidentsverkiezingen komt in de Verenigde Staten nog meer dan de helft van de kiesgerechtigden opdagen. Men mag volgens het Bipartisan Policy Center heel erg blij zijn als 36% komt opdagen. Kennelijk hebben de meeste Amerikanen zelf hun conclusie al getrokken.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin zeker nu de laatste putten open blijven en Friesland zo´'n schandelijke compensatie geboden krijgt voor nieuwe winningen.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: daklozen