Mercozuur

Mijn grootmoeder was een gepassioneerde fotografe. Ze had een Leika waarmee ze prachtige dia’s maakte. Vanaf het begin van de jaren vijftig gingen zij en mijn grootvader elke zomer naar Frankrijk. Ze zijn er niet meer, maar de dia’s hebben we bewaard, evenzoveel plaatjes van het Franse boerenleven.

Jaren vijftig – ik moet denken aan de dia met de boer achter een ploeg die door twee ossen wordt voortgetrokken. Voorop loopt de boerin, ze moet ervoor zorgen dat de ploeg rechte voren blijft maken. In haar handen heeft ze een breiwerkje. Ik moet ook denken aan de dia met daarop de eerste tractor. De rode Farmall Cub. En met op die tractor de boer, trots als hij was!

Nu denken we: wat een speelgoed! Toen was het een grote vooruitgang. Le progrès! Vergeleken met de reusachtige John Deere’s van vandaag, GPS bestuurd, waren het kabouters. Goed, tussen die spinnetjes op wielen van toen en de giganten van de mega-graanteelt van vandaag heb je ook het brave ras van de middelgrote tractoren, geschikt voor het boerenkleinbedrijf. En deze tractoren hebben we de laatste weken kriskras door Frankrijk zien rijden, als mieren nadat iemand een schop gaf tegen de mierenhoop. Ook de Franse boeren hebben een schop gekregen. Die schop heeft een naam, en die naam is Mercosur. 

Mercozuur
Ja, het handelsverdrag EU-Mercosur is voor de Franse boeren zuur. Erger, een doodsvonnis. Boeren met honderd koeien zullen tegen de import van vlees afkomstig uit de Braziliaanse mega-stallen, waar het slachtvee onder dieronterende omstandigheden met hormonen et groeipréparaten wordt vol-gemest, niet op kunnen boksen. Wanneer de markt wordt overspoeld met vlees dat tweemaal goedkoper is dan het eigen vlees, dan zullen de grootste aftrekkers, de ziekenhuizen, kantines, kazernes, gevangenissen, zich echt niet door scrupules laten tegenhouden.

Ja maar, in het verdrag staat dat Braziliê zich voortaan aan dezelfde gezondheidsnomen heeft te houden als wij in Europa. Geklets! Zie het vlees maar eens te controleren wanneer het massaal onze havens en grenzen bereikt. Mercosur, Mercozuur, een rechtstreekse ramp.

En toen pakten de boeren hun tractoren, en toen zagen we ze rijden, in stoeten, over de Franse wegen. Met vakbondsvlaggetjes, met leuzen (Stop Mercosur, Mercosur mort à coup sûr, enzovoort). Ze stortten mest voor overheidsgebouwen, ze wierpen blokkades op bij rotondes en bij de tolpoorten van snelwegen, en wanneer de gendarmes hen de weg wilden versperren, verlieten ze het asfalt en reden ze over veld en akkerland met een wijde boog om de versperring heen. Ondanks alle obstakels die politie en gendarmerie hen in de weg hadden gelegd – en in het Frankrijk van president Macron zijn de middelen waarover ze beschikken zwaar en afschrikwekkend – wisten ze van alle kanten Parijs te bereiken.

In de nacht van donderdag 8 januari zijn tientallen tractoren zelfs doorgedrongen tot de Champs Elysées en de Arc de Triomphe. Sommigen hadden gehoopt dat bij het zien van de tractoren – sommige hadden zeven- tot achthonderd kilometers afgelegd – het Parijse volk zich massaal solidair zou tonen en de straat op zou gaan. Maar dat is vergeten dat Parijs geen ‘volk’ meer heeft, daar heeft de gentrificatie van de binnenstad voor gezorgd.

Toch was de actie niet voor niets, heel Frankrijk heeft de boeren ‘gezien’, en dat is al heel wat in onze tijd van communicatie – en veel non-communicatie.

EU
Op de sociale media doen talloze filmpjes de ronde. Filmpjes van acties overal in het land, filmpjes van boeren die lucht geven aan hun woede en wanhoop, filmpjes ook van debatten op televisieplateaus, in gemeentehuizen, in het parlement. Ook een filmpje waarop te zien is hoe iemand tijdens een Brusselse topvergadering aan de voorzitster van de Europese commissie een speelgoedtractortje overhandigt. Ze neemt het aan, om het vervolgens met een nogal nors gebaar naast zich op de vloer neer te dumpen.

Ursula von der Leyen, de ‘machtigste vrouw van de wereld’ - ze heeft alles op alles gezet om Mercosur erdoor te drukken. Het Franse boerenkleinbedrijf wordt opgeofferd ten bate van het Zuid-Amerikaanse hormonenvlees - ja, en van de Duitse auto-industrie, want die is in Europa de grote winnaar. Of die daardoor de Chinezen de loef zal kunnen afsteken, is nog maar de vraag. Of in algemeen opzicht Mercosur voordelig zal zijn voor de Europese economie? Sommigen zeggen ja, volgens anderen zou dat nog eens lelijk tegen kunnen vallen. Ja, maar het maakt ons groot en sterk – want pas op, het gele gevaar! Enzovoort…

President Macron heeft in deze kwestie overigens alle geloofwaardigheid verloren. Pas toen Giorgia Meloni in een ultiem stadium aangaf dat Italië zich niet tegen Mercosur zou verzetten, pas toen kwam Macron, groot voorstander van de globalisering, met een eenduidig nee. Hij wist dat dat toch niets meer uitmaakte, de zaak was beklonken Mercosur was erdoor. Europa – Europa! En als we eens opnieuw begonnen? Een EU2, democratischer, socialer, economisch zelfredzaam, met meer oog voor kleinschaligheid, voor echte, lokale diversiteit, voor landschapsbehoud? Dromen is niet verboden.

Mercosur – Merco-pas-sûr?
Frankrijk, Ierland, Polen, Oostenrijk en Hongarije stemden tegen, maar dat was niet genoeg. Een meerderheid van landen stemde voor. Is hier niets meer aan te doen? Pas sûr – denken de Franse boeren, hopen veel Fransen die hierover unaniem zijn (wat op zich al een wonder is). Vandaar dat na hun stoere actie in de hoofdstad, en zelfs nadat het rampzalige besluit was gevallen, de tractoren nog steeds over de Franse wegen rijden en blokkades op touw zetten. Hoe lang nog? We hebben toch niets te verliezen, denken de boeren. Maar wat wil je, wanneer de regering al zijn troepen inzet, Rambo’s (politie, gendarmes), tanks en helikopters om de minste opstandjes te onderdrukken, zoals onder president Macron gewoonte is geworden? We zullen wel zien.

En maar hopen dat we over twintig jaar bij het zien van de dia’s van mijn grootmoeder niet gaan zeggen: wat was Frankrijk toen nog mooi, met zijn landschap waar eeuwenlang het boerenkleinbedrijf zijn stempel op heeft gedrukt. Ja, toen nog wel – en toen kwam Mercozuur...