Marokko: geen leven als je opkomt voor het vrije woord

Nee, hij zit niet in de gevangenis en er loopt geen formele aanklacht tegen hem. In juli 2024 kreeg hij zelfs gratie van koning Mohammed VI en werd een eerdere controversiële straf voor het ‘witwassen van fondsen’ en het ‘ondermijnen van de staatsveiligheid’ kwijtgescholden. Toch is de Marokkaanse historicus, publicist en mensenrechtenactivist Maâti Monjib geen vrij man. Integendeel.

Dat bleek maandag 30 maart toen Monjib, uitgenodigd door een Franse universiteit om een paar lezingen te houden, verhinderd werd het vliegtuig te nemen op de luchthaven van Rabat. Hij mocht Marokko niet uit, ondanks dat er geen officieel uitreisverbod voor hem geldt. Eerder verloor hij zijn baan als professor aan de Mohammed V Universiteit in Rabat. Er werd beslag gelegd op zijn bankrekening. Het werd hem niet toegestaan zijn huis of auto te verkopen en de politie verhinderde dat familieleden hem financieel bijstaan.  

De Franse ambassade in Rabat heeft weinig of niets gedaan voor Monjib, die ook de Franse nationaliteit heeft. Opkomen voor een mensenrechtenactivist legt het kennelijk af bij het politieke streven van Frankrijk de relatie met Marokko niet op het spel te zetten. Door het uitreisverbod heeft Monjib zijn vrouw en dochter, die in het Franse Montpellier wonen, al vijf jaar niet gezien.

Het is duidelijk dat de Marokkaanse overheid hem het leven zo zuur mogelijk wil maken. In de regeringsgezinde media wordt Monjib geregeld zwart gemaakt en afgeschilderd als dissident en islamhater. Zo zou hij een koranverbranding in Zweden hebben toegejuicht. Dit nepnieuws had tot gevolg dat hij op grote schaal werd bedreigd en zelfs tijdelijk zijn huis moest verlaten.

Wat heeft deze man gedaan dat de Marokkaanse autoriteiten zo de pik op hem hebben? In een post op Facebook zegt Monjib dat de autoriteiten hem het zwijgen op willen opleggen vanwege zijn kritiek op ‘de behandeling van onafhankelijke journalisten en van jonge demonstranten’. In september 2025 demonstreerden duizenden Gen-Z jongeren tegen corruptie, slechte zorg en gebrekkig onderwijs. Meer dan een half jaar later zitten nog honderden demonstranten vast en kregen sommige jonge activisten jarenlange gevangenisstraffen.

In een recent interview met de website Orient XXI bekritiseerde Monjib de grootscheepse corruptie in Marokko “die overal welig tiert, ook op lagere niveaus”. Zo ontving de holdingvennootschap van premier Aziz Akhannouche het contract voor de bouw van een reusachtige waterzuiveringsinstallatie in Casablanca. “Besef je het? Een regeringsleider sluit een strategisch investeringsakkoord met zichzelf en geeft zichzelf tegelijkertijd een subsidie ​​van miljarden, onder het voorwendsel dat hij zijn holding niet persoonlijk beheert. Zelfs in sciencefiction zou dit niet geloofwaardig zijn.”

Een ander voorbeeld is de gaswinning en productie van LNG in het Oost-Marokkaanse Tendrara. Ook daar zou, volgens Monjib, sprake zijn van belangenverstrengeling en de verdenking van handel met voorkennis. Ook daar gaat het om een bedrijf van premier Akhannouche. Youssef el Hireche, een onafhankelijke journalist die hierover publiceerde, werd tot 18 maanden gevangenisstraf veroordeeld wegens ‘belediging van een publieke functionaris’. Uiteindelijk hoefde hij zijn straf niet volledig uit te zitten na gratieverlening door de koning.

Voor Monjib zijn vrije meningsuiting en onafhankelijke journalistiek onontbeerlijk voor de ontwikkeling van een democratisch Marokko. Zijn samenwerking in de jaren 2006-2015 met de Nederlandse organisatie Press Now, voorloper van Free Press Unlimited, bracht hem echter in conflict met de autoriteiten. Deze zagen in de workshops en trainingsprogramma’s voor journalisten geen versterking van de Marokkaanse (digitale) media en democratie, maar eerder spionage en ongewenste buitenlandse bemoeienis. Monjib werd beschuldigd van het ‘onwettig ontvangen van buitenlandse fondsen’.

De Nederlandse ambassade in Rabat hulde zich in stilzwijgen, ondanks dat het mediaprogramma grotendeels gefinancierd werd door Nederland. Monjib en andere van ‘spionage’ beschuldigde Marokkaanse journalisten, werden aan hun lot overgelaten. Zoals dat ook gold voor Frankrijk, prevaleerde voor Nederland de goede verhouding met het Marokkaanse regime. Nederland en Marokko sloten in 2022 zelfs een ‘actieplan’, waarbij beide landen afspraken zich niet te zullen mengen in elkaars binnenlandse aangelegenheden. Den Haag beloofde de Marokkaanse autoriteiten te informeren als een Nederlandse NGO activiteiten in het land zou willen opzetten.

Ondanks alle tegenwerking ging Monjib door met het bevorderen van onafhankelijke journalistiek. Hij richtte Freedom Now op, een organisatie die zich inzet voor de vrijheid van meningsuiting en onderzoeksjournalistiek. Het kwam hem te staan op tal van arrestaties, waar hij dan weer tegen protesteerde door in hongerstaking te gaan. “Ik ben van nature pacifist,” verklaarde hij “en heb altijd vreedzame methoden gebruikt: lijden om mijn stem te laten horen”. Ook nadat hij eind maart verhinderd werd te reizen ging hij in hongerstaking. Door zijn slechte gezondheid -diabetes en hartproblemen- moest hij die, op doktersadvies, na korte tijd weer opgeven.

Monjib is historicus, gespecialiseerd in de hedendaagse Marokkaanse en Afrikaanse geschiedenis. Naar aanleiding van zijn reisverbod, waardoor de lezingen voor Franse studenten geannuleerd moesten worden, schreef hij op Facebook dat hij zich de wet niet laat voorschrijven. “Ik schrijf geschiedenis zoals die is, niet zoals de autoriteiten het willen doen voorkomen. Mijn werk zal nooit ondergeschikt zijn aan de officiële lezing.”

Het Europees parlement en verschillende internationale mensenrechtenorganisaties, waaronder Amnesty International en Reporters Without Borders, hebben in de loop der jaren verschillende keren aandacht gevraagd voor de lijdensweg van Monjib. Tevergeefs… ondanks dat fundamentele vrijheden, zoals academische vrijheid, persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting in zijn geval met voeten worden getreden.