Mantelzorg kost €11 miljard en toch moeten werknemers nóg meer werken

Nederland telt 2,7 miljoen mensen die betaald werk combineren met mantelzorg. Volgens nieuw onderzoek van Ecorys, in opdracht van Mantelzorg NL, kost dat de arbeidsmarkt in 2026 naar schatting €11 miljard per jaar. Met gevolg dat werknemers minder werken, meer verlof opnemen, verzuimen of uitvallen vanwege gezondheidsproblemen.

Het zijn werknemers die naast hun betaalde baan nog een tweede, onbetaalde baan hebben: zorgen voor een ouder, partner of andere naaste. Alsof een werkweek van 40 uur gemakkelijk inpasbaar moet zijn met voornoemde zorgtaken, gaat het politieke debat vooral over de vraag hoe we mensen méér uren kunnen laten werken

Tekort aan arbeidsuren kan worden versterkt
Als werkdruk en zorgtaken zich opstapelen, ontstaat niet automatisch meer productiviteit. Het kan ook leiden tot stress, ziekteverzuim en een burn-out. Een werknemer die uitvalt, kan niet worden ingezet. Collega's moeten het werk overnemen. Vacatures blijven onvervuld. Ervaring en kennis verdwijnen en de productiviteit daalt. Wie werknemers vervolgens oproept om nóg meer uren te maken, dreigt het probleem daarmee eerder te versterken dan op te lossen.

Waarom betaalt de zorg niet mee?
We hebben in Nederland een merkwaardig systeem geaccepteerd. Familieleden en andere mantelzorgers vangen steeds meer zorg op, terwijl de maatschappelijke kosten daarvan grotendeels buiten de feitelijke zorgbegroting terechtkomen. Een deel van de zorg die niet door professionals wordt geleverd, wordt opgevangen door werknemers in hun vrije tijd. De zorg bespaart daarmee kosten welke vervolgens worden gedragen door werknemers, werkgevers en onze economie.

Dat is evenwel geen besparing. Het is een verschuiving van de lasten en de rekening. Dat roept de vraag op of we niet een groter deel van het zorggeld moeten gebruiken om mantelzorgers te ontlasten? Meer vervangende zorg, ook wel respijtzorg genoemd, huishoudelijke ondersteuning, dagopvang en tijdelijke professionele overname van zorgtaken, kunnen voorkomen dat werknemers minder gaan werken of uitvallen.

Niet iedere mantelzorgtaak hoeft door professionals te worden overgenomen. Maar als enkele uren professionele ondersteuning voorkomen dat iemand zijn baan moet opgeven of langdurig uitvalt, is dat zeker geen luxe. Het is privé en maatschappelijk een uitstekende investering.

Eerst mantelzorgers overeind houden
De politiek moet stoppen met doen alsof er ergens miljoenen gratis arbeidsuren liggen te wachten. De arbeidsuren die we nodig hebben, moeten worden geleverd door mensen. Die werken, zorgen, slapen, herstellen en soms simpelweg door een te grote werkdruk door hun hoeven zakken en zich ziek melden.

Wie meer arbeid wil, moet daarom ook investeren in de voorwaarden om die arbeid duurzaam te kunnen leveren. Betere ondersteuning voor mantelzorgers. Minder werkdruk. Ruimte voor herstel. En voldoende professionele zorg om te voorkomen dat werknemers de gaten van het zorgstelsel moeten dichten.

De €11 miljard aan geraamde arbeidsmarktkosten van mantelzorg is een waarschuwing. Want een werknemer die door overbelasting uitvalt, werkt niet meer. En die kosten betalen we uiteindelijk allemaal.