Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

De Nederlandsche Bank biedt excuses aan voor slavernijverleden

President Klaas Knot vertelt over de praktijken van zijn historische voorganger
Joop

Mag ik een ander hokje? Deze past niet

  •  
06-12-2015
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
RTEmagicC_hero_01.jpg
Over beklemmende gendernormen die ons ervan weerhouden superhelden te zijn
Spiderman, Superman, The Incredible Hulk. Superhelden zijn vaak vliegende en zwevende mannen met bovennatuurlijke krachten die dagelijks de wereld van de hel en verdoemenis redden. Ik was als kind – en eigenlijk nog steeds – superheldengek. Zo erg dat ik een brief aan Peter Jan Rens schreef van één van mijn lievelingsprogramma’s ‘Geef nooit op’, waar kinderwensen in vervulling gingen. Of hij mij ‘alsjeblieft om wilde toveren tot Superman’. Het kwam nooit in mij op dat ik hem niet kon zijn omdat ik een meisje ben en in plaats daarvan beter met barbies zou moeten spelen.
Mijn eigen voorkeuren hebben mij altijd doen afvragen waarom we de wereld indelen in een binair stelsel van wat ‘mannelijk’ en ‘vrouwelijk’ is en hoort te zijn in plaats van hoe wij ons als mens daadwerkelijk voelen.
Het wordt ons geleerd dat je biologische sekse je (gender)identiteit is. Als je met XY-chromosomen geboren wordt, ben je een man en hoor je je als zodanig te gedragen; als een dominante, uitgesproken, door testeronaangejaagde alpha male . En XX- chromosomen zijn de predispositie van een zorgdragende, zo nu en dan irrationele maar goddelijke ‘moeder de vrouw’. Een gemiddeld persoon zou zich eigenlijk in beiden in verschillende gradaties moeten en kunnen herkennen. 
Sociale constructie Tegenwoordig ondersteunen steeds meer onderzoeken en bevindingen dat het binair stelsel van man/vrouw een groot deel van de samenleving berooft van de identiteit en vrijheid te zijn wie zij zijn. In 1993 publiceerde wetenschapper Anne Fausto-Sterling  (die gespecialiseerd is in sociale constructies en het gegeven dat het onderscheid tussen man en vrouw niet zo makkelijk in tweeën te verdelen is maar meer een fluïde continuüm is) haar paper The Five Sexes revisited. Zij stelt daarin dat gender een sociale constructie is en we los zouden moeten breken van een eeuwenoud beeld van wat het betekent om man of vrouw te zijn: “Sekse en gender kunnen het best geconceptualiseerd worden als punten in een multidimensionale ruimte. Terwijl het voor het rechterlijk systeem beter is om enkel twee seksen te hebben, is dat voor onze collectieve biologie niet het geval.”
Chromosomen Dat verschil zou zogenaamd al in ons dna schuilgaan, wat een legitiem argument zou zijn als ons dna niet een uiterst complexe samenstelling van codes was en de bevatting ervan zich mettertijd ontwikkelt. In de jaren veertig werd het Klinefiltersyndroom ontdekt waarbij mannen XXY-chromosomen hebben. Ook zijn er varianten van XXX, XYY, XXXX en XXYY. En zo zullen er – in de toekomst – waarschijnlijk nog meer letters van het alfabet als geheime schatten in ons verborgen liggen. Ons blijven vasthouden aan XX en XY is als met een verrekijker de ruimte in blijven turen terwijl we een ruimtetelescoop tot onze beschikking hebben.
Gender wordt ook door cultuur beïnvloed. Een voorbeeld daarvan is de Dominicaanse Republiek. Daar heb je een groep kinderen, Guevedoces genaamd (wat ‘penis op de twaalfde’ schijnt te betekenen) die XY-chromosomen dragen maar geen mannelijk geslachtsorgaan hebben en die pas op latere leeftijd ontwikkelen. Tegen die tijd maken zij allerlei, geestelijke, sociale en culturele ontwikkelingen door die voor hen dicteren of zij man of vrouw zijn. Het wordt hen dan niet gedwongen om als man door het leven te gaan maar de keuze voorgelegd om jongen te blijven of een geslachtsverandering te ondergaan.
Genderidentiteit Genderidentiteit is een abstract begrip. Het is vergelijkbaar met een surprise waarvan de buitenkant helemaal niets zegt over de inhoud maar als je die als leidraad neemt de mogelijkheden beperkt voor wat het echte cadeau kan zijn. Het categoriseren van menselijke kwaliteiten en karakters als ‘mannelijk’ of ‘vrouwelijk’ wordt problematisch wanneer een individu eigenschappen bezit die niet tot zijn of haar sekse behoren en daardoor aan zichzelf gaat twijfelen, onzeker wordt of gediscrimineerd. Zoals bij alle voorschriften die determineren wat we als mens zouden moeten zijn, worden we pas echt bevrijd en gelijkwaardig wanneer we daar zelf een keuze in hebben, zonder dat het ons benadeelt. 
Superhelden Journalist Sonja Alferink geeft in een uitgebreid artikel over gender in de  Volkskrant duiding aan bovenstaande: “We hebben ‘hokjes’ nodig, categorieën om de wereld overzichtelijk te maken. Door prikkels te filteren, maken we dingen herkenbaar: deze verzameling prikkels (borsten, lang haar, make-up) noemen we vrouw. Dat werkt, omdat het meestal klopt. Maar als we de verzameling prikkels (baard, snor, make-up) níet kunnen categoriseren, raken we in de war. Wie of wat hebben we voor ons? Kunnen we het wel vertrouwen? Het ontbreekt ons aan repertoire: hoe gedragen we ons tegenover iets wat we niet kennen? Onze eigen identiteit komt ook in het geding, want wie ben ik zelf als ik de ander niet kan duiden?” 

Meer over:

opinie, leven

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (19)

Armagaddon
Armagaddon6 dec. 2015 - 17:08

>>> Citaat: Over beklemmende gendernormen die ons ervan weerhouden superhelden te zijn >>> Hmm....wees jezelf...en ontwikkel ondanks de strijd, naar eer en geweten, daar dat menselijk streven naar superhelden heeft de wereld meer ellende gebracht waar we ooit van zouden kunnen dromen..of niet soms..??

AndrewSm
AndrewSm6 dec. 2015 - 17:08

Ik dacht eerst, nou dat is wel een ingewikkeld stuk, dat wordt nog wel wat. Tot de laatste alinea. Daar kwam dan de conclusie van iemand die leeft met oogkleppen op. [Ik pleit niet voor het helemaal afschaffen van hokjes maar voor een verbreding ervan en acceptatie van dingen waarvan we denken dat die buiten ons bevattingsvermogen vallen.] Je pleit iets voor wat continue al jaren gaande is, maar blijkbaar te dichtbij om te zien? Vroeger had je maar een paar hokjes. Man, vrouw, buitenlander en mongool (excuseer mijn uitspraak) Mongool en buitenlander waren heel simpel. Iedereen met een afwijkende huidskleur of dit geen/gebrekkig Nederlands sprak was een buitenlander en ieder ander met een afwijking was een mongool. Ga nu eens kijken naar de hoeveelheid hokjes die we hebben? Noem je dat geen verbreding? Toch allemaal aspecten die vroeger buiten ons bevattingsvermogen te boven gingen en we zijn nog steeds bezig deze te verbreden.

zweistein
zweistein6 dec. 2015 - 17:08

Vandaag de dag vertrekken er een hoop vrouwen als militair naar conflictgebieden. Dat zijn toch superhelden, of niet soms? En Ranomy, en Ireen Wust? Ook superhelden. Kortom, je bent veel te somber.

DitBenIk2
DitBenIk26 dec. 2015 - 17:08

Misschien had u bij geef nooit op moeten kiezen uit. Spiderwoman, wonderwoman, Batwoman, black widow, Captain Marvel, etc. etc.

tedhill
tedhill6 dec. 2015 - 17:08

"Het wordt ons geleerd dat je biologische sekse je (gender)identiteit is. Als je met XY-chromosomen geboren wordt, ben je een man en hoor je je als zodanig te gedragen; als een dominante, uitgesproken, door testeronaangejaagde alpha male. En XX- chromosomen zijn de predispositie van een zorgdragende, zo nu en dan irrationele maar goddelijke 'moeder de vrouw'. Een gemiddeld persoon zou zich eigenlijk in beiden in verschillende gradaties moeten en kunnen herkennen." Mss was dit zo voor de seksuele revolutie maar ik herken dit helemaal niet als iemand geboren in 1987. Volgens mij projecteert de auteur vooral haar eigen gevoel hier op de maatschappij als geheel, ondersteund door anekdotisch bewijs en enkele gecherry-pickete (weet even geen goed NL woord hiervoor) onderzoeken.

CharlesdeValois
CharlesdeValois6 dec. 2015 - 17:08

Gelukkig zijn we het er over eens dat we wel mens zijn. En geen dier. Want soms denk je wel eens als je op straat loopt dat we een vuilnisbakkenras zijn met alle troep die naast de vuilnisbakken ligt. En dan is het intellect wat men van dierenn onderscheid ver te zoeken. Bij man en vrouw denk je ook aan het verschil in rondingen en aan het verschil in uitsteeksels. Er is een modus en dus ook verschillen met de modus. De een heeft wat meer van dit wat minder van dat. En wat betreft een sterke gespierde vrouw die stratenmaker wordt en een hydrogene elegante jongen die etaleur wordt daar kijkt niemand van op.

omaoeverloos
omaoeverloos6 dec. 2015 - 17:08

Och, ik heb het eiigenlijk nooit zo als belemmering gezien, mijn sexe. Wanneer je je maar nooit in een huwelijk stort heb je eigenlijk weinig problemen, zo is mijn ervaring. Maar als je per se in een hokje wilt zitten, ik zal je niet tegenhouden, er zijn er zat tegenwoordig.

NicoSchouten
NicoSchouten6 dec. 2015 - 17:08

Wat denkt de schrijfster van Matilda (boek van Roald Dahl) en van Pippi Langkous? En van al die machtige koninginnen in de Europese geschiedenis? Deze voorbeelden ondergraven de strekking van de tekst niet, maar hadden best genoemd kunnen worden.

Paulpeters
Paulpeters6 dec. 2015 - 17:08

Nergens voel ik me zo in hokjes gestopt als op de site joop.nl. Ja, ik ben een blanke man van middelbare leeftijd, he? Dus een machtswellusteling die alle andere in hokjes gestopten uit pure onwetendheid en gebrek aan inlevingsvermogen aan het onderdrukken is.

oudsaider
oudsaider6 dec. 2015 - 17:08

Deze hokje past niet? Wat een vreemde redenatie volgt u. Waren we het er over eens dat je in verschillende situaties verschillende rollen hebt en we dus niet passen in een hokje. Dat een vrouw moeder kan zijn maar ook afdelingsmanager of de begeerde door haar echtgenoot of die invoelende vriendin of.... En nu willt u ons teruggooien door ons zelf een genderidentiteit aan te moeten meten en de omgeving vragen ons hoksgewijs op die manier te benaderen. Volgens mij werd al in de jaren zeventig geroepen ophouden met het hokjesdenken; begint u nou niet opnieuw!

CharlesdeValois
CharlesdeValois6 dec. 2015 - 17:08

Met leeftijd en gevoel ligt het problematisch en duidelijk tegelijk. Je kan je heel jong voelen, je kinds gedragen, maar toch krijg je bij wijze van spreken als vijftigjarige geen kinderkaartje. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar gevoel is gevoel.

CliffClavin1993
CliffClavin19936 dec. 2015 - 17:08

Hm. Het bestaan wordt wel erg ingewikkeld als je het op de keper beschouwt, met inachtneming van dit artikel. Ik neem het voor kennisgeving aan, voorlopig. Er staan observaties en weetjes in, die mogelijk zouden kunnen verleiden tot een verwachting van een almaar toenemende individuele vrijheid. Ik ben daar zelf erg pessimistisch over. Die toenemende individualisatie betekent namelijk tegelijk een aldoor groeiende menselijke eenzaamheid. De obsessie met alles wat ons bijzonder en uniek maakt, berooft ons tegelijk van een deel van dat wat ons mens maakt. Wanneer ben je eigenlijk helemaal 'jezelf', en waarmee definiëer je dat dan, als iemand daarnaar vragen zou? Als je 'in evenwicht bent', 'gelukkig bent'? Mooi? Begeerlijk? Jong? Seksueel van alle markten thuis? Mensen, ik hou het toch liever overzichtelijk. Al dat gezoek naar gender en identiteit en of je liever een piemel of een kut hebt of misschien wel allebei en of je kan multitasken als een vrouw en bier tanken als een man en mogelijk binnenkort fysiek heen en weer kan switchen tussen twee seksen of vijf, wellicht via een nog te ontwikkelen chirurgische 3-D printer - het zal me allemaal worst wezen. Er zijn belangrijker dingen in het leven dan 'gewoon lekker helemaal jezelf zijn en in geen hokje te plaatsen'. Echt. Het is allemaal egoïsme, vind ik, dat gezoek naar je zelf. Overigens was ook Superman erg eenzaam, hij was woonachtig in Fort Solitude. Een mooi, stabiel huwelijk, regelmatig kerkbezoek, en een schare kinderen ook nog, dat zat er voor hem allemaal niet in. Velen laten hun hele lijf voltatoeëren in de hoop daardoor erg uniek te worden. Zulke verbijzondering kost scheppen geld. En is doelloos, want omdat zoveel mensen het doen is het allemaal alleen maar erg lelijk en lijken ze allemaal nog op elkaar ook. Mijn persoonlijke vrees is dat al die zelfzoekers uiteindelijk zullen eindigen als Conchita Wurst. Dat lijkt me geen aanbeveling.

1 Reactie
Haastig
Haastig6 dec. 2015 - 17:08

Frank Lenssen, zo 06 december 2015 21:13 "Mijn persoonlijke vrees is dat al die zelfzoekers uiteindelijk zullen eindigen als Conchita Wurst. Dat lijkt me geen aanbeveling." Wees dan gewoon eerlijk en geef gewoon aan dat je jezelf niet wil onderzoeken omdat je dan een Conchita blijkt. Was geen A4 voor nodig.

msj_meijerink
msj_meijerink6 dec. 2015 - 17:08

Je kunt het jezelf heel moeilijk maken door de puur animale verdeling in in mannetjes en vrouwtjes te gaan combineren met de haast oneindige diversiteit die kan worden bedacht door het menselijk brein. Biologisch gezien besta je alleen maar om bij te kunnen dragen in het voortbestaan van de dierensoort homo sapiens. Door het doorgeven van jouw genen is het mogelijk voort de soort om te blijven voortbestaan. En daarbij maakt het niet uit of homo- of hetero-seksueel geaarden dat doen. Ga je het gevoelsleven van de individuen binnen de soort erbij betrekken en alle mogelijke 'genetische afwijkingen' van XX en XY, maak je het slechts in het eigen welbehagen moeilijker. Maar puur biologisch gezien blijft 'XX vindt XY' de kiem voor het voortbestaan van de soort homo sapiens!

1 Reactie
Haastig
Haastig6 dec. 2015 - 17:08

de heer Meijerink, ma 07 december 2015 08:26 "Ga je het gevoelsleven van de individuen binnen de soort erbij betrekken en alle mogelijke 'genetische afwijkingen' van XX en XY, maak je het slechts in het eigen welbehagen moeilijker." Huh? Snap absoluut niet wat je hier probeert te zeggen. Als je gewoon bent wie je bent en doet waar je goed in bent dan wordt je welbehagen minder? "Maar puur biologisch gezien blijft 'XX vindt XY' de kiem voor het voortbestaan van de soort homo sapiens!" Vooralsnog bedreigt een teveel van de combi XX en XY het voortbestaan van de mens én het dierlijk leven op deze planeet. Net als met drinken: geniet, maar combineer XX en XY met mate.

Modern
Modern6 dec. 2015 - 17:08

Jammer dat zoveel mensen geobsedeerd zijn met sekse en seksualiteit. Bij sommige mensen gaat dit zover dat ze zich laten verminken met hormonale behandelingen en zelfs operaties. Het zou al een verbetering zijn als mensen elkaar, maar vooral zichzelf, zouden waarderen om wat ze doen. In plaats te focussen op wat en hoe ze zich voelen, hoe ze eruit zien, of tot wie ze zich aangetrokken voelen.

1 Reactie
pietdeg2
pietdeg26 dec. 2015 - 17:08

"Het zou al een verbetering zijn als mensen elkaar, maar vooral zichzelf, zouden waarderen om wat ze doen." Helaas is de hokjesmens juist aan een opmars bezig en de meest extremen laten zich inderdaad verminken om in een ander hokje te passen. En dat conservatisme word je dan ook nog geacht te accepteren alsof het vooruitgang is.

Haastig
Haastig6 dec. 2015 - 17:08

Helemaal mee eens. Laten we ons nu dan, nu Sinterklaas voorbij is, eens een actief het volgende culturele onderdrukkende fenomeen aanpakken: de rappers. Verwijzen naar vrouwen als "hoeren" en "teven" voor een groep die wettelijk tot 1957 (eindelijk niet meer handelingsonbekwaam) of tot 1991 (eindelijk strafbaarstelling van verkrachting binnen het huwelijk) onderdrukt werden is vrij schandelijk. Seksisme en glorificatie van onderdrukking. Zeg nee tegen rap.

1 Reactie
PocoPoco
PocoPoco6 dec. 2015 - 17:08

Ik ben een groot hiphop fanaat en uw uitspraak is voor mij wat kort door de bocht. Ik ga overigens geen argumenten aanhalen waarom wel en waarom niet, dat wordt nl. een zinloze discussie die in de basis neerkomt op: smaken verschillen (en trouwens: nummers met "bitches" als primair onderwerp zijn in mijn muziek verzameling vrij schaars). Anyways: Ik snap zulke bezwaren wel en kon ook erg lachen om een slogan die ik bijna 10 jaar geleden in Curacao tegen kwam: "You can't spel crap without rap". Volgens mij was het een idiologische campagne destijds.