Macht, controle en dwang is ook onwenselijk als ze van de overheid komt

Uitgeput zat ik bij het consultatiebureau te hopen dat de arts voor ons iets zou zeggen van de blauwe plek bij onze baby. Ik snapte niet dat mijn man was meegekomen nadat hij de hele ochtend ruzie had gemaakt. Ik wist niet eens meer waar de ruzie over ging, wel wist ik dat het mijn schuld was geweest en vooral ook dat ik een gênante scene tussen alle andere jonge ouders moest voorkomen. ‘Er zit hier een beetje een blauwe plek, is er iets gebeurd?’ vroeg de arts. Mijn ex schudde verbaasd en zwijgend zijn hoofd. ‘Niet dat ik weet’, antwoordde ik voor hem. ‘Heb jij iets gemerkt schat?’ Zijn blik was kort maar een duidelijke waarschuwing. Snel herhaalde ik zijn woorden. ‘Ze begint met omrollen, misschien is ze ergens tegenaan gestoten.’ De arts knikte begripvol. ‘Ook zo jong zijn ze vliegensvlug. En het is heel normaal dat jullie wat moe zijn hoor. Maar met zo’n lieve papa komt dat vast goed.’ Geschrokken zag ik hoe hij haar hoofd aaide. Veel zachter dan hij thuis deed.

Lang heb ik gehoopt dat iemand zou ingrijpen of Veilig Thuis zou bellen. Tot ik zelf belde en bleek dat ik niet alleen bang moest zijn voor mijn ex maar ook voor de instanties die me hadden moeten helpen. Het dreigement van mijn ex dat ik mijn kind zou kwijtraken, werd keer op keer herhaald. Door jeugdbeschermers, rechters, omgangshuizen en mijn ex zelf. Tot ik haast verlamd van angst constateerde dat het waarschijnlijk veiliger was geweest als ik bij hem was gebleven.

Inmiddels erkennen we dat dwang en controle de drijvende krachten zijn achter een groot deel van het huiselijk geweld. Omstanders worden opgeroepen om te letten op de rode vlaggen die voorafgaan aan femicide. Wat bijna niemand erkent is dat dwang, controle en andere vormen van machtsuitoefening niet enkel zijn voorbehouden aan plegers in de huiselijke sfeer.

Als slachtoffers van intieme terreur eindelijk vluchten komen ze niet zelden terecht in een wereld van hulpverleners die hen, net als de man die ze ontvluchten, vertellen wat ze moeten doen. Ze controleren of moeders goed schoonmaken en opruimen, beoordelen hun opvoedcapaciteiten en dwingen hen om omgangsregelingen te volgen waarbij ze keer op keer hun kinderen moeten blootstellen aan de man die dreigt ze te vermoorden.

Na vertrek stopt het geweld niet maar neemt het andere vormen aan. Huisartsen, politieagenten, jeugdzorgmedewerkers, rechters en vele anderen vertellen slachtoffers dat ze zich anders moeten opstellen, zich anders moeten gedragen, mee moeten werken en niet te emotioneel mogen zijn want anders zijn zij het probleem. Precies wat degene die hen mishandelde altijd al zei.

De overheid lanceert een methode waarbij kappers huiselijk en seksueel geweld kunnen signaleren. Nog iemand die slachtoffers in de gaten kan houden. Zodat deze weten dat ze nergens veilig zijn, nergens tot rust kunnen komen, dat ze altijd de schijn moeten hooghouden. Slachtoffers zijn enorm geholpen met een goed gesprek, een goed kapsel en daaruit voortkomend zelfvertrouwen. Wat dat betreft is de toolkit mooi gemaakt. De hardnekkige victimblaming die Veilig Thuis en de keten kenmerkt helpt hen echter veel minder.

De eerste stap naar veiligheid voor slachtoffers is het consequent begrenzen van plegers, die zelden veroordeeld worden. Daarnaast is het de hoogste tijd dat we slachtoffers gaan vertrouwen. Zij weten zelf vaak het beste hoe ze zichzelf en hun kinderen veilig kunnen houden. Zij zijn dapper en sterk en weerstaan martelingen die de meest doorgewinterde militairen zou breken. Zij beschermen kost wat kost hun kinderen. Pas als we naast slachtoffers gaan staan en hen vragen; ‘Wat heb je nodig’?, kunnen we hen ook veilig houden. Dwang vanuit de overheid is namelijk niets beter dan dwang vanuit de dader.