Louis Theroux vergeet de vrouwen in de manosphere

In zijn nieuwste documentaire Inside the Manosphere (Netflix) duikt Louis Theroux in de wereld van de zogenoemde “manfluencers”: online influencers die hun voornamelijk jonge, mannelijke en onzekere volgers een cocktail voorschotelen van hypermasculiniteit, vrouwenhaat, complottheorieën en dubieuze verdienmodellen. In negentig minuten volgt hij vijf prominente figuren: de Britse spierbundel Harrison Sullivan (alias HStikkytokky, of HS) en diens sidekick Ed Matthews, de Amerikaanse shock-streamer Nicolas Kenn De Balinthazy (Sneako), de in Miami gevestigde podcaster Amrou Fudl (Myron Gaines), en zakenman/podcaster Justin Waller. Andrew Tate, de bekendste naam uit dit circuit en beschuldigd van mensenhandel en verkrachting, weigerde mee te werken.

De documentaire verschijnt op een moment dat de manosfeer terecht op veel publieke aandacht kan rekenen. De Britse dramaserie Adolescence zette begin 2025 de toon door te laten zien hoe het extremistische wereldbeeld van deze giftige online mannengemeenschap jongens meesleurt, met levensgevaarlijke gevolgen voor meisjes en vrouwen. Maar de manosfeer is geen recent fenomeen. Ze heeft wortels in decennia van (semi-)georganiseerde antifeministische bewegingen: van de men's rights-beweging tot de incel-fora, van “white lives matter” tot extreemrechtse politiek. In Nederland zien we haar terug in de achterban van Forum voor Democratie; de combinatie van hypermasculiene identiteitspolitiek, vrouwvijandigheid, verheerlijking van de “traditionele” gezinsrol en een diep geloof in een joods complot voor wereldoverheersing vindt zijn politieke vertaling in het discours van Baudet en diens nu door Lidewij de Vos aangevoerde beweging. De stap van een YouTube-kanaal over 'echte mannelijkheid' naar een stemadvies voor bijvoorbeeld FvD is klein. Of in de VS: MAGA. Theroux had dit kunnen laten zien, maar kiest daar jammer genoeg niet voor.

De grote kracht van Theroux is zijn vermogen om mensen op hun gemak te stellen, waarna hij ze precies op het verkeerde moment een spiegel voorhoudt. Dat lukt hem ook hier, al heeft hij het er wel moeilijker mee dan anders. Soms prikt hij even door het schild van de manfluencers heen. Zoals wanneer hij HS vraagt: ‘Heb je wel eens overwogen om gewoon het goede te doen?’ Die simpele vraag veroorzaakt zichtbaar kortsluiting. Heel even maar. HS denkt na, geeft toe dat het een goede vraag is, en kiest dan toch voor de makkelijke uitweg die gelijk de kern blootlegt van waar we mee te maken hebben: ‘Dan was ik nooit zo groot geworden op sociale media.’

Ook Theroux' bezoek aan de podcast van Myron Gaines levert memorabele televisie op. De influencer toont in zijn livestream een video van een zichzelf 'echte neurowetenschapper' noemend persoon die beweert dat vrouwen het DNA van al hun seksuele partners via sperma absorberen en aan hun kinderen doorgeven. ‘Dit is waarom je kind op je ex kan lijken’. Een waarschuwing om vooral geen vrouwen te daten die geen maagd meer zijn. De video vertoont alle kenmerken van AI-gegenereerde content: de “neurowetenschapper” knippert geen enkele keer, vertoont geen enkele mimiek en houdt een volkomen monotone voordracht. Theroux benoemt die vermoedelijke AI-creatie niet, maar dat had hij wel moeten doen. Het is namelijk ook dat detail dat laat zien hoe bewust desinformatie in de manosfeer wordt geproduceerd en ingezet. Misschien zag hij het zelf op dat moment niet, dat kan. In de voice-over komt hij er niet op terug. Theroux beperkt zich tot de inhoud en werpt de tafel vol manfluencers hoofdschuddend toe dat dit nu een schoolvoorbeeld van desinformatie is. De blik van Gaines verraadt dat hij dergelijke tegenspraak in zijn eigen bubbel helemaal niet gewend is.

Op de achtergrond stromen ondertussen de commentaren van de kijkers live binnen, variërend van "sla hem neer" tot "Theroux is een J-E-W". Even daarvoor had Theroux Gaines' vriendin Angie gevraagd of ze achter diens ambitie stond om meerdere echtgenotes te hebben. ‘Ik weet het niet. Hij heeft dat eerder gezegd. We zien wel’, antwoordde ze zichtbaar onzeker, waarna Gaines haar wegstuurde om de woonkamer op te ruimen. Ze zou niet meer terugkeren in de documentaire. Een soortgelijk moment: wanneer Theroux backstage met een vrouwelijke medewerker van het programma spreekt, pakt Gaines midden in zijn eigen uitzending zijn telefoon erbij en begint driftig een bericht te tikken. Twee tellen later merkt de vrouw geschrokken op dat ze het heeft verkloot en dat ze verder niet meer met Theroux mag praten.

De documentaire laat weinig aan de verbeelding over als het gaat om de excessen van de manosfeer. HS geeft openlijk toe dat hij in een video ‘Fuck the Jews’ riep om “clipfarm” te genereren: ophef als verdienmodel. ‘Maakt mij dat een antisemiet? Nee,’ werpt hij tegen. Ed Matthews geeft ondertussen joden collectief de schuld van feminisme, “genderwaanzin” en een onzichtbare elite die achter de schermen de wereld aanstuurt. Sneako gaat nog een stapje verder en beweert dat de wereld wordt gerund door een satanische elite. De homofobie is even onverbloemd: HS zegt zijn (nog niet bestaande) zoon te zullen onterven als die met een man thuiskomt. Vrouwen mogen volgens Gaines niet stemmen en niet in het leger dienen. Transfobie krijgt binnen de manosfeer ook een eigen complotlaag: de overheid vergiftigt het drinkwater met hormonen om mensen transgender te maken, waanzin die doet denken aan Alex Jones' beruchte bewering dat hormonen in het drinkwater kikkers homoseksueel maakt.

De vrouwen in het leven van de mannen worden gereduceerd tot de functie die ze voor de influencers hebben. Gaines introduceert zijn vriendin op zijn podcast niet bij naam maar als bewijs van zijn status. Sullivan noemt een vrouw die zich in zijn woning bevindt zijn ‘vaatwasser’. ‘Ik ben geen vaatwasser,’ sputtert ze, maar overtuigen doet ze niet. Ze is druk met haar eigen socials. Waller’s vrouw is er om het huis schoon te maken, kinderen te baren en die te verzorgen en volledig trouw aan haar man te zijn. Waller zelf, die er meerdere appartementen en luxe sportwagens op nahoudt, mag in het rond neuken zolang hij maar geld in het laatje brengt. Dat is zijn enige taak.

De manosfeer is ook big business. Rondom de hatelijke uitspraken worden schimmige piramideconstructies aangeboden. Theroux neemt de proef op de som en stort 500 pond in een van de door HS aangeprezen crypto's. Fondsen waarbij HS van elke inleg een percentage meepakt. Spoiler: aan het eind van de documentaire is er van Theroux’ inleg vrijwel niets meer over.

Bijzonder verontrustend zijn, behalve de influencers zelf, de jongens die hen op straat opwachten voor een foto en hun uitspraken nazeggen. Kinderen nog, die roepen: ‘Fuck women! All gays must die!’ Hier zie je het resultaat van jarenlange blootstelling aan een vergiftigd algoritme, waarbij beïnvloedbare jongens online worden meegezogen in een cultuur die draait op vernedering, uitsluiting en angst.

Maar… juist door de historische context weg te laten, suggereert Theroux dat een handjevol influencers met honderdduizenden volgers iets nieuws hebben uitgevonden. Daarmee miskent hij hoe diepgeworteld het probleem in feite al is. Maar er zijn meer gemiste kansen. Vrouwen ontbreken volledig als serieuze gesprekspartners. De vrouwen die we zien zijn de vriendinnen van de manfluencers, of in een enkel geval diens moeder, maar we zien geen experts, geen ervaringsdeskundigen, geen vrouwen die slachtoffer zijn geworden van manosfeer-geïnspireerd geweld. We zien geen jonge vrouwen die vertellen hoe zij de online klimaatverandering ervaren. Daarmee spiegelt Theroux vermoedelijk onbedoeld het wereldbeeld van zijn onderwerp: mannen praten, vrouwen zijn het zwijgende achtergrondplaatje.

Het grootste gemis is dan ook dat Theroux zijn camera primair richt op de influencers zelf, die inmiddels een ondoordringbare muur van zelfbewustzijn hebben opgebouwd. Hij prikt er nauwelijks doorheen. Ze hebben geen enkele boodschap aan een camera die niet die van hunzelf is. Zij bepalen hun eigen verhaal. Sterker nog, de manfluencers livestreamen Theroux’ aanwezigheid meteen aan hun volgers, waarna het Theroux is die het doelwit wordt van bergen haat. Haat die de influencers, vooral HS, alleen maar lijkt te sterken. HS krijgt het zelfs voor elkaar dat Theroux live op de stream tegen een boksbal slaat, waarna hij van HS ‘GAY! GAY!’ in zijn oren geschreeuwd krijgt. Theroux ziet er ongemakkelijker uit dan anders, alsof hij er zelf ook door wordt overvallen. HS streamt door voor zijn betalende fans. Tijdens een ander moment stamelt Theroux tussen beide camera’s in, die van hemzelf en die van HS, ‘ik ben geen content, ik ben behind the scenes’. Voor streamers, influencers, hoe je ze ook noemt, is álles content.

De documentaire was sterker geweest als Theroux had gekozen voor een andere insteek: niet de influencers centraal, maar de jongens die hen volgen en de vrouwen die het slachtoffer zijn. Wat beweegt een veertienjarige om iemand als HStikkytokky of Sneako als rolmodel te zien? Welke leegte vult de manosfeer in die jongens op? Die vragen worden slechts zijdelings behandeld, terwijl juist daar de maatschappelijke urgentie ligt. De influencers zijn vermoedelijk wel te doorgronden. Het is, zoals ze zelf zonder gêne toegeven, grotendeels een verdienmodel. De echte tragedie speelt zich af bij de jongens die dat niet inzien, die de vrouwenhaat, het racisme, het antisemitisme en het complotdenken voor waar aannemen. En bij de vrouwen en kwetsbare groepen die daar het slachtoffer van worden. Het is dan ook dat ene beeld, waarop jongens 'Fuck women! All gays must die!' schreeuwen, dat uiteindelijk het meest dringende is uit de hele documentaire.