Leve de zichtbaarheidsgolf

Allemachtig, wat hebben we actie hard nodig. De reactionairen hebben de media aan hun kant, soms actief, vaker als passief doorgeefluik. Ze mogen hun verwrongen wereldbeeld breed uitmeten: ‘Kinderen krijgen puberteitsremmers uitgedeeld alsof het snoepjes zijn’, of ‘Je hebt mannen en vrouwen, de rest is modieuze onzin’. Dat hun uitspraken feitelijk onjuist en nogal kwetsend zijn, daar ligt de redactie van dienst niet wakker van. Moeten we het nog over de Amerikaanse techbros hebben, die weigeren anti-LHBTIQ+ bagger van hun platform te verwijderen, maar wel stelselmatig queer accounts offline halen? Steeds vaker zie ik een man, die in een video roept dat mensen zelf moeten weten of ze homo zijn, maar dat hij er niet mee geconfronteerd hoeft te worden.

De queer gemeenschap wordt uit beeld en in de verdediging gedrongen. De gevolgen daarvan merken we in het dagelijks leven. Veertig procent van de Nederlandse middelbare scholieren vindt dat lhbtq+'ers niet gelijkwaardig zijn aan heteroseksuelen. Het is alsof we per tijdmachine teruggevoerd zijn naar de jaren tachtig.

Eighties revisited
Vooruitgang is een strijd om centimeters: een sprong vooruit en daarna twee stappen terug. Progressie volgt pas na een lange periode van actie, tegenslag en aanhoudende druk. Niet voor niets begin ik over de jaren tachtig. De huidige anti-queer-sfeer herken ik uit die tijd. Op de vrijheidsgolven van de jaren zeventig was een actieve homobeweging naar voren gesurft en de massa voelde zich bedreigd. In 1982 werden deelnemers aan de Roze Zaterdag in Amersfoort bespuugd en bekogeld met eieren. Die reactionaire tegenbeweging hield bijna tien jaar stand. Gelukkig wisten we vanaf de jaren negentig onze successen te stapelen. Dat leverde het homohuwelijk op en later de transgenderwet (die van 2014).

Blijkbaar voelt de gevestigde orde zich opnieuw bedreigd. De primaire woede is gericht op de steeds zichtbaarder geworden T van ons alfabet. Maar we bevinden ons allemaal in de gevarenzone. Dit jaar werd, opnieuw in Amersfoort, een Pride-deelnemer van zijn fiets getrokken, mishandeld en zwaar gewond achtergelaten. Verleden jaar gebeurde zoiets al in Eindhoven en Haarlem. Tijdens World Pride in Amsterdam, anno 2026, zijn er daarom safe spaces, waar we naartoe kunnen vluchten bij gevaar.

Sowieso begint het met zichtbaarheid
Volharding is een vorm van verzet. Door tegen alle druk in zichtbaar te blijven gaan we de confrontatie aan. En, heel belangrijk, representatie biedt onzekere jongeren een glimp van een mogelijke toekomst voor zichzelf. Zonder zichtbaarheid geen vooruitgang. Elke schittering begint immers in de marge, voordat hij herkend wordt door de massa.

Conservatieve populisten zullen de landelijke media nog jarenlang domineren. Mooier kan ik het niet maken. Maar wij hebben de kunsten! Queer gemeenschappen hebben altijd al een kien oog gehad voor waar de schittering te vinden is. Vraag het queer iconen als Sappho, Benno Premsela, Rosa Bonheur of Anohni, ze zullen het beamen. Als verzuurde conservatieven íets niet hebben, dan is het oog voor schoonheid. Ze haten kunst, omdat tegendraadsheid hun onzekerheid aanwakkert. En niet voor niets. Kunst wakkert maatschappelijke discussies aan en doorbreekt vastgeroeste patronen.

Tijdens de vermaledijde jaren tachtig vonden we er troost én groei in. Kunst was verzet, het queer activisme rauw, luid en confronterend. Er was een eigenzinnige en invloedrijke lesbische mediacultuur. Homosportclub Tijgertje (opgericht in 1982) gaf trainingen in zelfverdediging, in een poging de verlamming te doorbreken. Erwin Olaf maakte zijn eerste fotoseries, die als te shockerend werden weggezet. Maar zie, vanaf de millenniumwisseling ontpopte hij zich tot nationale held, met overzichtstentoonstellingen, een fotoserie voor het Koninklijk Huis én promotie tot Zomergast op tv. Erwin Olaf laat zien: wanneer we niet terugdeinzen en stug vooruit blijven denken, kunnen we veel bereiken.

Leve de tegendraad
Er zullen zich altijd activisten naar voren dringen: (levens)kunstenaars die de strijd aangaan en moedig tegen hekken blijven duwen. Ze hebben een sterke interne drive om de wereld te verbeteren en zullen zich niet inhouden bij tegenwind. Dan worden ze alleen maar luider. Da’s fijn!

Maar de huidige voorlopers kunnen het niet alleen. Misschien huiver je bij het idee van zichtbaarheid, vind je activisme eng en schuil je liever. Niet iedereen durft zich uit te spreken of een Pride-vlag op te hangen, en dat is oké. Of misschien ben je zelf niet queer, maar wil je wel een bijdrage leveren aan de vooruitgang. Graag! Informeer jezelf. Help uitgesproken individuen en clubs zichtbaarder te worden. Steun elke queer alfabetletter die naar voren stapt. Hun felheid is een noodzakelijke strategie. Omarm groepen die het extra moeilijk hebben. Realiseer je dat we alleen werkelijk vooruit komen wanneer we elke letter van het alfabet weten mee te nemen.

En vergeet niet te genieten
De uitgesproken kunst van nu schraagt de norm van morgen. Neem de rauwe en rakende fotoseries van Prins de Vos. Er is de tentoonstelling over vier eeuwen Queer geschiedenis in Amsterdam. Er zijn door het hele land Pride bijeenkomsten om te bezoeken. Koop het Optimistisch queer handboek voor hardere tijden, samengesteld door Martijn Kamphorst. Speel mee met Dolly Bellefleur’s WorldPride Unity Bingo. Ga naar het toneelstuk Wachten op Marsha, van Raymi Sambo, waag je aan Wormmaan van Mariken Heitman of kies voor activistische literatuur (bijvoorbeeld de roman Korsetcadeau, over een trans vrouw die tot actie overgaat). Volg uitgesproken kunstenaars als Bas Kosters en Yamuna Forzani, publicisten en denkers als Marte Hoogenboom, Haroon Ali, Selm Merel Wenselaers of Mandy Woelkens. Zet queer muzikanten op je playlists – er zijn er honderden. Post over al deze keuzes. Druppels? Ja. Met elke druppel die jij toevoegt, komt de golf in beweging die ons vooruit gaat stuwen.

We hebben het eerder gedaan, we doen het gewoon opnieuw. Dit zijn de jaren om te investeren in toekomstige successen. Het werkt niet meteen, maar beetje bij beetje maken we tegendraadse makers groter. We bestendigen en versterken daarmee onze kracht, gaan de confrontatie aan en helpen elkaar op weg naar voren. Zo creëren we een onweerstaanbare zichtbaarheidsgolf. Uiteindelijk zullen we weer door barrières heen breken – en kunnen zelfs aartsconservatieve media niet langer om ons heen. We spoelen ze gewoon opzij!