Leve de polarisatie!

Polarisatie is een fundamenteel onderdeel van elke gezonde maatschappij. Polariseren betekent niet veel meer dan het verscherpen van tegenstellingen in de maatschappij. En dat is soms broodnodig, want polarisatie stelt ons in staat onrecht te bestrijden. Om onrecht te bestrijden moet je eerst weten waarom een onrecht blijft voortbestaan. Vaak komt dat omdat een machtig persoon of een machtige groep belang heeft bij het voortbestaan van dat onrecht. Dat onderzoeken en benoemen werkt polariserend, maar is van levensbelang voor een zelfverbeterende samenleving.

Polarisatie heeft om twee redenen een slechte naam gekregen. Allereerst is het een middel dat tot nu toe vooral door extreemrechts is gebruikt. Als mensen denken aan polariseren, dan denken ze aan het demoniseren van bijvoorbeeld vluchtelingen, ongedocumenteerden en moslims. Dit zijn valse, racistische tegenstellingen die mensen actief kwaad berokkenen. Het échte probleem is in dit geval de racistische polarisatie, niet het enkele feit dat er gepolariseerd wordt.

Maar er is een onderliggende reden dat polarisatie een politiek scheldwoord is geworden, namelijk de aard van de gevestigde politiek. De klassieke politiek in Nederland is zakelijk tot in het extreme. Nederlandse partijen zijn, in tegenstelling tot in het VK en de VS, van andere partijen afhankelijk als ze ooit die felbegeerde ministerposten willen vullen. Dat leidt tot een politiek waarin er weinig scherpe tegenstellingen zijn, een gedepolariseerde politiek waarin politici uitgaan van de beste wil van hun mede-politici. De zakelijke politiek is geen strijdtoneel tussen verschillende belangen, maar een speelveld waarin er misschien wel verschillen zijn, maar meedoen belangrijker is dan winnen.

Die zakelijkheid is een ideologie die door de hele samenleving is gesijpeld. Of het nu gaat om politici, bestuurders, ceo’s, directeuren, burgemeesters of wie dan ook: je moet er altijd vanuit gaan dat iemand de beste bedoelingen heeft. Of je het nu een ‘overlegcultuur’ of het ‘poldermodel’ noemt, het gaat ervan uit dat iedereen uiteindelijk het beste met elkaar voor heeft. Onrecht is, bezien vanuit de zakelijke politiek, niet het gevolg van opzettelijk menselijk handelen, maar van ‘foutjes’ en gebrekkige informatie. Zakelijk activisme probeert daarom politici te overtuigen met rapporten en onderzoeken, want als een politicus de juiste informatie heeft, dan moet die wel van mening veranderen.

Dit is een politiek waarin het nauwelijks gaat om moraliteit of wat behoorlijk is. Dat kan je namelijk niet vatten in cijfers, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het bruto nationaal product. Daarom is de zakelijke politiek geobsedeerd met procedures boven uitkomsten, en daarom vinden zakelijke politici het zo lastig om onderscheid te maken tussen ‘goed’ polariseren en ‘slecht’ polariseren: het is een inhoudelijk waardeoordeel waar ze als de dood voor zijn.

Zo’n visie van politiek is op zijn zachts gezegd kinderlijk naïef, en op zijn hardst een actieve belemmering voor verbeteringen van de situatie in Nederland. Het is een sprookje waarmee wordt verhuld dat veel organisaties en hun bestuurders vooral eigen gewin naleven. Terwijl Shell actief bijdraagt aan de vernietiging van een leefbare wereld worden ze op handen gedragen vanwege waterstofprojecten die één voor één beëindigd worden. Online gokbedrijven worden gezien als hoeders van verantwoordelijk gokken terwijl meer mensen dan ooit verslaafd zijn. Dezelfde politici die om schandalen het veld moesten ruimen kunnen later aan de slag met lucratieve baantjes. En partijen die actief de Israëlische genocide in Gaza steunden mogen op talkshows komen klagen als zij daarop terecht worden aangesproken. Wie zich afvraagt hoe Rutte ondanks alles meer dan een decennium premier kon zijn: depolarisering is het antwoord.

Linkse polarisatie betekent in deze gevallen niet veel meer dan dat we schuldigen durven aanwijzen. Dat we erkennen dat sommige machtige mensen, voornamelijk kapitalisten en politici, puur hun persoonlijke belang nastreven, en dat we duidelijk uitspreken dat dit onacceptabel is. Het betekent dat we erkennen dat er wel degelijk vijanden bestaan in de wereld, en dat het naïef is om te denken dat iedereen maar het beste voor heeft met de hele wereld of dat wanbeleid enkel wordt veroorzaakt door onwetendheid of incompetentie.

Onze moderne wereld is een gevolg van die naïviteit. Onder het mom van ‘efficiency’ zijn de nutsvoorzieningen geprivatiseerd en is de volkshuisvesting geliberaliseerd. Het OV en de zorg zijn in handen gekomen van bedrijven, zogenaamd omdat de efficiënte markt alles beter en goedkoper zou maken. Dat is natuurlijk onzin gebleken, maar ondertussen zijn er wel mensen gruwelijk rijk geworden met al deze veranderingen, terwijl anderen hun boodschappen niet kunnen betalen.

In die wereld hebben Fortuyn, Wilders en trawanten carrière kunnen maken. Een wereld waarin veel mis is, maar niemand op TV zegt waar het op staat. Dan krijg je opportunisten die racisme en xenofobie gebruiken om valse problemen voor te stellen en valse oplossingen te bieden. Puur en alleen omdat alleen extreemrechts lijkt te erkennen dat er iets fundamenteel mis is in Nederland. En natuurlijk extreemlinks, maar dat is voor velen dan weer te polariserend.

In de afgelopen twee jaar heeft Nederland kennis kunnen maken met het begin van linkse polarisering. Niet vanuit GL/PvdA, die vooral riep dat Wilders ‘niets voor elkaar kreeg’ (alsof dat iets slechts is). Vanuit de maatschappij zelf kwam verzet tegen de genocide in Gaza, waarmee uiteindelijk meer dan 250.000 mensen op de been zijn gebracht. Mensen durfden politici uit te maken voor collaborateurs, en zagen de bezuinigingen op onderwijs en de inperkingen van demonstratierecht voor de machtsgrepen die het waren.

Met zijn regeerakkoord probeert Jetten dat duveltje weer in een doosje te krijgen. Onder dreiging van rechts beleid wil hij GL/PvdA overhalen om bij te dragen aan de verhoging van de AOW-leeftijd en het afbouwen van wat nog over is van de verzorgingsstaat, terwijl bedrijven nog minder in de weg wordt gelegd. De vraag is of Jesse Klaver die drang om mee te doen kan of zelfs wil weerstaan, of dat hij toch gehoor geeft aan de sirenenzang van de zakelijke politiek. Daarmee zou hij Jetten precies de linkse steun geven die hij nodig heeft om zijn beleid te depolariseren.

Maar wat politieke partijen doen maakt eigenlijk ook niet uit voor de keuze wat wij zelf kunnen doen. Wij kunnen zeggen waar het op staat: dat de regering-Jetten een rechtse regering is die in naam van kapitaal en staat de wapenindustrie gaat spekken ten koste van de verzorgingsstaat, en dat ze wreedheid tegen vluchtelingen als wisselgeld proberen te gebruiken. We hoeven niet af te wachten om dat te zeggen, dat kunnen we met onze eigen ogen zien. De coalitie-Jetten het voordeel van de twijfel geven betekent bijdragen aan hun voortgezette sloopbeleid, en als het polariserend is om dat met naam en toenaam te benoemen, dan zeg ik: leve de polarisatie!