Let straks op de toon als de Europese Commissie het energiepakket van juli presenteert

Het is een hete start van de zomer in Europa. Hoewel veel media-aandacht is uitgegaan naar hoe warm het weer is, met temperaturen van ruim boven de 40 graden Celsius in Zuid-Europa, is de vraag waarom het zo heet is, en het duidelijke bewijs van de opwarming van de aarde, deze keer niet aan het Europese publiek voorbijgegaan.

Maar die groeiende urgentie rond de decarbonisatie-agenda omzetten in daadwerkelijk beleid is een ander verhaal, nu het politieke centrum van Europa huiverig is voor het idee dat een uitgesproken groene agenda de greenlash weer zou kunnen aanwakkeren. Het zogeheten energiepakket dat de Europese Commissie medio juli presenteert, wordt een belangrijke graadmeter voor de mate waarin Europese leiders bereid zijn om mee te bewegen met de urgentie die deze zomer heeft blootgelegd. Klimaatverandering is een feit, met reële gevolgen voor Europese burgers.

Als onderdeel van een breder pakket wordt verwacht dat de Commissie voorstellen presenteert voor de hervorming van het emissiehandelssysteem (ETS), 's werelds eerste en grootste koolstofmarkt, samen met een elektrificatieactieplan dat erop gericht is industrie, transport en verwarming los te weken van fossiele brandstoffen en over te schakelen op elektriciteit, in aanloop naar de Energieraad in oktober. Beide dossiers hebben grote gevolgen voor de volgende fase van de groene transitie van de EU. Het ambitieniveau van elk van beide zal weerspiegelen hoe Europese beleidsmakers denken over wat haalbaar is op het gebied van decarbonisatie in het huidige politieke klimaat.

Het emissiehandelssysteem bestaat sinds 2005 in de EU, en de opbrengsten ervan vormen een belangrijke bron van financiering voor de industriële transitie in de lidstaten. Toch is het een bête noire, vooral in Midden- en Oost-Europese lidstaten, waar het ten onrechte wordt gezien als een kostenpost die uit naam van klimaatactie door een ver weg Brussel wordt opgelegd. Het voorstel van de Commissie, oorspronkelijk bedoeld om de effectiviteit van het systeem te verbeteren en de reikwijdte ervan uit te breiden, zal naar verwachting nu vooral bescheiden of beperkte aanpassingen bevatten. Denk aan uitbreiding van het systeem binnen sectoren die er al onder vallen, zoals maritiem transport en luchtvaart, het dichten van resterende gaten, en mogelijk het uitstellen van de afbouw van gratis emissierechten.

Of het pakket wordt gepresenteerd als het "verlichten van de lasten van het ETS voor bedrijven", of als het versterken van de bijdrage van het systeem aan decarbonisatie, en aan het genereren van inkomsten voor groen industriebeleid, zal een cruciale indicator zijn voor de vraag of Europese beleidsmakers dit moment zien als een stap vooruit of een terugtrekking op de klimaatagenda.

Het elektrificatieactieplan zal een tweede toonzetter zijn voor hoe de Europese Commissie de groene agenda wil kaderen in dit politieke moment. Deze maatregel moet de inspanning ondersteunen om in 2030 een elektrificatiegraad van minstens 32 procent te bereiken, een doel dat is vastgelegd in de Clean Industrial Deal van 2025. Op het moment dat dit doel werd gesteld, lag de elektrificatiegraad van het eindenergieverbruik in de EU rond de 24 procent. Om die kloof te dichten zijn dus ingrijpende veranderingen nodig, waaronder investeringen in het elektriciteitsnet, betere onderlinge verbindingen tussen lidstaten en snellere vergunningverlening.

In tegenstelling tot het ETS heeft het elektrificatieactieplan geen lastige reputatie te overwinnen bij de Europese publieke opinie. Sterker nog, onderzoek naar de publieke opinie dat ECFR in mei 2026 liet uitvoeren in 15 Europese landen liet brede steun zien voor investeringen in schone energie en hernieuwbare bronnen, als alternatief voor een terugkeer naar Russische energiebronnen. Deze bevindingen weerspiegelden ook de zorgen over de kwetsbaarheid van fossiele brandstofvoorraden voor een chaotische geopolitiek, waaronder de sluiting van de Straat van Hormuz dit jaar en de gevolgen daarvan voor de energieprijzen. De echte test voor dit onderdeel van het pakket is of er voldoende middelen kunnen worden vrijgemaakt om de ambities geloofwaardig te maken, gezien de vele concurrerende claims op EU-middelen en de EU-begroting, en de zorgen bij rijkere, netto-betalende lidstaten over het beheersen van de EU-uitgaven.

Het welslagen of falen van de volgende fase van de groene transitie zal net zozeer afhangen van de toon van het verhaal, en van de afspraken die daarover met het Europese publiek worden gemaakt, als van de voorgestelde maatregelen zelf. In de gepolariseerde, versplinterde politiek van Europa vandaag de dag is de consensus van 2019 binnen het centrum, dat de groene transitie zowel noodzakelijk als haalbaar is, uiteengevallen. Toch biedt de toenemende frequentie en ernst van klimaateffecten in heel Europa een kans voor de EU om het politieke debat opnieuw te doordenken en te herijken.

In plaats van te proberen de coalitie van 2019 te herscheppen, zou de EU dit moment moeten aangrijpen om een nieuwe politieke benadering van decarbonisatie te ontwikkelen, een die aansluit bij de politieke en economische realiteit van vandaag. Dat betekent geen terugtrekking van een groene agenda. Bedrijven, gezinnen en internationale partners hebben vertrouwen nodig dat overheden vasthouden aan decarbonisatie, zodat zij kunnen plannen en investeren. Maar het vraagt wel om een helderder politiek verhaal, een dat laat zien hoe decarbonisatie ook de veiligheid, concurrentiekracht en levenskwaliteit van Europa versterkt. Het vraagt om flexibiliteit in de uitvoering, die rekening houdt met nationale en lokale omstandigheden en behoeften, en om investeringen die de voordelen van de transitie voor alle burgers naar voren halen, terwijl de kosten eerlijker worden verdeeld.

Hoe de Commissie dit zomerse energiepakket presenteert, wordt een vroege en belangrijke test voor de vraag of Europese beleidsmakers een politieke strategie hebben ontwikkeld die zich aanpast aan de realiteit van vandaag, of dat ze simpelweg de consensus van gisteren blijven verdedigen.