Laten we zelf doen wat dit kabinet-Jetten niet kan, een visie bedenken

Vandaag is het kabinet-Jetten officieel beëdigd. 'Aan de slag' is het motto en niet zonder reden. Nederland is dankzij het rariteitenkabinet van Schoof in alle opzichten in stilstand gekomen. Het waardig denken en het werkelijk doen van de politiek-bestuurlijke top was ruim anderhalf jaar (601 dagen om precies te zijn) op non-actief gesteld. Het land smacht inderdaad naar denk en daadkracht van het nieuwe kabinet.

Toch is het kabinet al voordat Jetten en zijn team hun ministeries betraden afgeschreven door vele progressieve critici. De kritiek is niet mals en op twee punten ook goed raak. Ten eerste het regeerakkoord riekt veel te veel naar een VVD-wensenlijst met een neoliberaal begrotingsplaatje dat veel te veel druk legt op publieke voorzieningen, en het veilig stellen van de individuele koopkracht van ondernemers en de middenklasse prefereert boven het beschermen van het collectieve sociale vangnet.

Ten tweede is dit regeerakkoord geheel in de stijl van Rutte een ‘fix it!’-document. Nederland is op veel fronten toe aan een paradigmashift om vooruit te kunnen komen: van denken over woon-arrangementen, migratievraagstukken, de verhouding tussen mens en natuur tot aan de geopolitieke omwenteling waar we middenin zitten en het tijdperk van superdiversiteit van onze samenleving, etc. Maar dit regeerakkoord ontbreekt het aan visie en vergezichten over hoe de zo nodige paradigmashift eruit zou moeten zien.

Bas Heijne verwoordde het onlangs treffend in NRC: "Retoriek zonder bestuurlijke vaardigheid leidt tot stilstand en een verziekt klimaat, dat is de les van het kabinet-Schoof. Maar een visieloze compromiscultuur, het al te triomfantelijk binnenhalen van een puntje hier en een puntje daar, zonder visie en gemeenschappelijk fundament, is in deze onzekere tijd nog niet het begin van een antwoord."

Toch ben ik blij dat het landbestuur nu in de handen is gekomen van drie partijen met veel bestuurlijke ervaring. En ik hoop dat VVD dankzij het aangaan van samenwerking met D66 en CDA, afstand gaat nemen van het rechts-populistische vaarwater. Het land is na het Twitter-tijdperk en de politieke stijl van schreeuwlelijken en populistische partijen vooral toe aan meer stabiliteit en waardigheid in zijn politieke bestuurlijke hart. Rust, reinheid en regelmaat: ik denk dat voor menig kiezer dit basisverlangen ook de redenen vormde om naar de grootste winnaars van de afgelopen verkiezingen Jetten en Bontenbal toe te trekken.

In mijn eigen historie als kiezer (ik ben 57 en heb dus heel wat verkiezingen meegemaakt) was het pas de tweede keer dat ik van progressief richting het midden (D66) opschoof. De eerste keer deed ik dat met de hoop op eindelijk een vrouwelijke premier (en dan ook één van wereldformaat) Sigrid Kaag. Deze keer omdat een krachtig midden nodig is om het land na de chaos van het kabinet-Schoof weer op de rails te krijgen.

Ik, en met mij vele kiezers vermoed ik, hebben en hadden geen visionair regeerakkoord verwacht. Nederland anno nu is politiek versplinterd als de pest. Er is nog veel te veel rancuneuze politiek op het podium. Laat we niet vergeten dat Jetten de PVV van Wilders bij de laatste verkiezingen slechts met millimeters afstand versloeg. Het land heeft dan ook behoefte aan politieke rust en stabiliteit. Pas dan ontstaat er ruimte om met elkaar een dieper en duurzaamer gesprek te voeren over de vergezichten en visies die nu nog ontbreken.

Of team-Jetten dat vandaag op het bordes stond de voortrekker zal zijn van zo'n grondig gesprek en of zij de visionairs zijn die ons tot een broodnodige paradigmashift kunnen verleiden en daarheen begeleiden, vraag ik mij samen met Heijne ernstig af. Maar misschien is dat ook veel te veel gevraagd van de Haagse zandbak zoals die er nu nog bij ligt.

Het is vooral aan ons, de politieke gemeenschap, de burgers, de polis, nu het Twitter-tijdperk en de populistische poppenkast van PVV en BBB voorbij zijn om met het maatschappelijke middenveld, lokale overheden, de denkers en de visionairs meer ruimte op te eisen voor diepere gesprekken en grondigere vergezichten over de samenleving van de toekomst en de grote transitie die ons te wachten staat.

Politiek is gewoon te belangrijk om alleen aan politici over te laten. Zeker nu.