Kernwapentesten uit het verleden doden nog steeds

Duizenden kernwapenexplosies na 1945 leidden tot honderdduizenden slachtoffers en nog altijd worden mensen ziek. Op de internationale dag tegen nucleaire testen is het belangrijk hierbij stil te staan.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog, in augustus 1945, gooide de VS twee atoombommen op Japan. Wie de film Oppenheimer heeft gezien, weet dat kort daarvoor een nucleaire test plaatsvond, de Trinity-test. Minder bekend is dat er sindsdien nog veel meer kernbommen zijn ontploft. Meer dan 2000!

Ruimt de helft van deze nucleaire testen komt voor rekening van de VS. De Sovjet-Unie (Rusland) deed meer dan 700 kernproeven. Daarna volgen Frankrijk (210), het Verenigd Koninkrijk en China (beide 45), Noord-Korea (6), India (3) en Pakistan (2). Mogelijk testte Israël ook een atoombom. Het is nu nauwelijks nog voor te stellen, maar tijdens de Koude Oorlog ontplofte gemiddeld bijna elke week een atoombom.

Meer dan 500 van deze explosies waren bovengronds. Berekend is dat de gezamenlijke kracht hiervan maar liefst 29.000 keer groter was dan het explosief dat op 6 augustus 1945 Hiroshima vernietigde en een einde maakte aan het leven van 140.000 mensen.

Soms waren dit immense explosies. Bijvoorbeeld op 1 maart 1954, toen de VS een bom op het Bikini-atol in de Marshalleilanden testte. Twee eilanden werd er volledig door weggevaagd. De grootste bom ooit ontplofte op 30 oktober 1961 op Nova Zembla, uitgevoerd door de Sovjet-Unie. De schokgolven hiervan gingen maar liefst drie keer de hele wereld over. Deze explosies waren respectievelijk zo’n 1000 en ruim 3300 keer krachtiger dan de bom op Hiroshima.   

Alhoewel testen met kernwapens vooral een historische kwestie zijn, geldt dat niet voor de gevolgen ervan. Zeker op plekken waar is getest – geregeld in koloniaal gebied, ver weg van de hoofdsteden van kernmachten – zijn de gevolgen nog dagelijks voelbaar. De VS testte onder andere op de Marshalleilanden, de Sovjet-Unie in Kazakstan, Frankrijk in Algerije en China in Xinjiang. Hier worden nog altijd bovengemiddeld veel mensen ziek, geregeld ernstig. Ook werden militairen ziek die bij de testen betrokken waren.

Omdat de radioactieve straling die vrijkomt bij kernontploffingen zich niet aan grenzen houdt, zijn de gevolgen voor de gezondheid mondiaal. Ieder mens dat nu leeft, ook u en ik, is blootgesteld aan enige vorm van straling als gevolg van de vele testen. Studies hebben berekend dat nu al honderdduizenden en op lange termijn mogelijk zelfs meerdere miljoenen vroegtijdig zullen sterven aan de gevolgen hiervan, vaak aan kanker.

Onder andere door grote demonstraties zijn deze militaire experimenten aan banden gelegd. In 1963 kwam er eerst een gedeeltelijk verbod (alleen ondergrondse ontploffingen mochten nog). In 1996 volgde een algeheel verbod.

Dit verdrag, het CTBT, is door veel landen ondertekend, maar nooit van kracht geworden. Meerdere kernmachten weigeren nog altijd ondertekening of ratificatie. Het verdrag stelt wel een heldere norm, waar landen zich grotendeels aan houden. De VS en Rusland hebben sinds begin jaren ’90 geen kernbom meer getest. De laatste test was in 2017, door Noord-Korea.

Het is belangrijk om bij deze geschiedenis stil te staan. Zeker vandaag, 29 augustus, de internationale dag tegen nucleaire testen. Maar ook omdat de Amerikaanse president Trump eind vorig jaar heeft aangegeven opnieuw kernbommen te willen testen, al is daar voorlopig gelukkig geen gevolg aan gegeven.

De pijnlijke realiteit is dat ook na 1945 kernwapens voor veel slachtoffers hebben gezorgd. Positief is dat het verdrag tegen kernwapens (TPNW), dat in 2021 in werking trad, verplicht om slachtoffers bij te staan en radioactieve vervuiling op te ruimen. Ook hierom is het belangrijk dat Nederland, in navolging van inmiddels een meerderheid van landen, dit verdrag omarmt.

Jip van Dort is kernwapenexpert bij vredesorganisatie PAX. In een petitie roept PAX op nee te zeggen tegen kernwapens.