Kabinetsreactie op Amerikaans-Israëlische aanval op Iran is onbegrijpelijk en onacceptabel

In het regeerakkoord van het net aangetreden kabinet-Jetten staat het duidelijk: ‘Nederland heeft de verantwoordelijkheid om het internationaal recht actief te bevorderen.’ De reactie op de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran plaatst – nu al – grote vraagtekens bij de waarde van deze woorden.

Minister van Buitenlandse Zaken Berendsen uit begrijpelijke kritiek op Iran, zoals op de zware interne repressie, het bloedige neerslaan van protesten en de destabiliserende rol die het land in de regio speelt. Ook wordt Iran opgeroepen de tegenaanvallen op Israël en andere landen en Amerikaanse doelen in de regio te staken. Wat volstrekt mist (ook in verklaringen vanuit de EU) is een veroordeling van het onrechtmatige optreden van de VS en Israël en een oproep hiermee te stoppen. Erger, er wordt door de minister zelfs ‘begrip’ voor uitgesproken. Tegelijkertijd wordt het internationaal recht gerelativeerd. Dat is onbegrijpelijk en onacceptabel.

Het geweld tegen Iran gaat namelijk in tegen het VN-Handvest, dat na de Tweede Wereldoorlog juist is opgesteld om ‘komende geslachten te behoeden voor de gesel van de oorlog’. In artikel 2 lid 4 staat dat elk land zich moet onthouden van het gebruik van geweld tegen een ander land. De enige uitzonderingen hiervoor zijn zelfverdediging of een mandaat van de Veiligheidsraad van de VN, wat beide niet aan de orde is. Daarom is sprake van een illegale oorlog, een agressieoorlog. Het Neurenbergtribunaal, dat in 1945 werd ingesteld om de nazi’s te veroordelen, oordeelde dat het ontketenen van een agressieoorlog de hoogste internationale misdaad is – een misdaad waar allerlei oorlogsmisdaden uit volgen.

Bovendien lag een diplomatieke route naar een oplossing van het conflict nog open. Kort vóór de oorlog waren er zelfs nog positieve signalen dat een akkoord mogelijk was. Het doet denken aan juni vorig jaar, toen eveneens onderhandelingen bezig waren, maar de VS en Israël de uitkomst niet afwachtten en de aanval openden, waarbij in twaalf dagen meer dan duizend Iraniërs, waaronder honderden burgers, werden gedood. En belangrijk om te memoreren hier is dat Iran in het verleden in staat bleek om een akkoord te sluiten over het nucleaire programma van het land. In 2015 werd een deal gesloten, waardoor uraniumverrijking aan banden werd gelegd. Het werkte jarenlang goed, maar werd eenzijdig opgezegd door de Amerikaanse president Trump, al in zijn eerste termijn.

Opmerkelijk is verder dat er geen bewijs is geleverd dat Iran zou werken aan kernwapens – het belangrijkste voorwendsel voor de oorlog. Zelfs Amerikaanse inlichtingendiensten en het Internationaal Atoomenergieagentschap stelden, vorig jaar nog, dat hier geen bewijs voor is.  

Natuurlijk is de Iraanse regering uitermate repressief en wordt de eigen bevolking onderdrukt, zoals begin dit jaar eens te meer zichtbaar werd tijdens de bloedig neergeslagen demonstraties. Maar een agressieoorlog, grootschalige verwoesting en bloedvergieten – het resultaat van de Amerikaans-Israëlische bombardementen – is hierop in het geheel geen antwoord. Bommen brengen geen vrijheid of democratie. Het zorgt vooral voor extra leed en ellende voor de Iraanse bevolking. 

Het geweld escaleert nu snel. Meer dan duizend burgers zijn in Iran door de bombardementen gedood, waaronder veel burgers, meldt mensenrechtenorganisatie HRANA. Meer dan honderdduizend mensen zijn hoofdstad Teheran ontvlucht, op zoek naar veiligheid. Israël heeft inmiddels ook vele tientallen gedood in Libanon, waar honderdduizenden op de vlucht zijn geslagen. Israël is hier opnieuw een grondoffensief begonnen. Allerlei landen in de regio raken erbij betrokken, ook omdat Iran tegenaanvallen uitvoert op Israël en Amerikaanse doelen in de regio. Ook hierbij worden mensen gedood. Het zullen niet de laatste slachtoffers zijn van deze onbezonnen actie die geen duidelijk einddoel of strategie lijkt te hebben.

Daarom is belangrijk dat het kabinet het eigen regeerakkoord serieus neemt en gaat staan voor het internationaal recht, want deze oorlog moet zo snel mogelijk stoppen. Daarom is het belangrijk dat de oorlog van de VS en Israël tegen Iran wordt veroordeeld (wat Spanje overigens wél doet) en wordt aangedrongen op een staakt-het-vuren en hervatting van diplomatie. Belangrijk is ook dat Nederland op geen enkele manier medewerking verleent aan de Amerikaans-Israëlische agressie.