Kabinet-Jetten geeft toe aan rechtse wens om demonstratierecht in te perken

Het kabinet-Jetten wil het demonstratierecht inperken. Dat hebben ministers Pieter Heerma (CDA, Binnenlandse Zaken) en David van Weel (VVD, Justitie) woensdag in een brief aan de Tweede Kamer laten weten, zo meldt NRC. Het inperken van het demonstratierecht is al langer een vurige wens van partijen op de rechterflank van het politieke spectrum, met name omdat de voor hun onwelgevallige protestacties van bijvoorbeeld het vreedzame Extinction Rebellion en activisten tegen de Israëlische genocide in Gaza een doorn in het oog waren. Daar zijn nu de extreemrechtse terreuracties tegen asielzoekerscentra zoals in Loosdrecht bijgekomen.

"Daar waar geweld tegen mensen, politici, hulpverleners of gebouwen en goederen wordt gebruikt, is er vanzelfsprekend geen enkele sprake meer van een demonstratie die door het recht beschermd kan worden", aldus de ministers in de Kamerbrief.

NRC schrijft:

Zo kunnen burgemeesters straks met de aanpassing van de wet makkelijker demonstranten dwingen zich van de ene locatie naar de andere te verplaatsen wanneer een demonstratie uit de hand dreigt te lopen. Demonstranten kunnen bijvoorbeeld met een bus naar een andere plek in de gemeente verplaatst worden. Daarnaast verkent het kabinet de optie waarbij burgemeesters makkelijker kunnen ingrijpen als het misgaat tijdens demonstraties. Hierbij wordt een zogenoemde ‘noodbevoegdheid’ voor burgemeesters opgenomen binnen de Wet openbare manifestaties (Wom). 

Ook wil het kabinet dat rechters mensen die de wet overtreden tijdens demonstraties, harder straffen. Hierbij wordt de strafbepaling van de wet aangepast, waardoor rechters strafbare feiten tijdens demonstraties zwaarder kunnen laten meewegen. 

Dat het inperken van het demonstratierecht een onzinnige ingreep is, maken experts en mensenrechtenorganisaties al lange tijd duidelijk. Nog maar een week geleden concludeerde de Ombudsman dat een inperking "onnodig" is en "meer kwaad dan goed" doet. De Nationale Ombudsman riep in een rapport het kabinet-Jetten juist op om dit democratische recht "in woord én daad" te beschermen.

Volgens ombudsman Reinier van Zutphen biedt de huidige wet al "genoeg mogelijkheden om demonstraties ordelijk te laten verlopen en waar nodig proportioneel te begrenzen". Toch doen politici daar regelmatig voorstellen over. Volgens de ombudsman richten politiek en overheid zich "te veel op risicobeheersing en het beperken van overlast, waardoor burgers zich ontmoedigd voelen om te demonstreren". Hij ziet het als een van de factoren die ertoe leiden dat het demonstratierecht steeds verder onder druk staat.

Follow the Money maakte eind vorige jaar al korte metten met de volgens vooral de VVD zo broodnodige inperking van het demonstratierecht. En ook het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) laat geen spaan heel van de voortdurend aangedragen motivatie voor de inperking. Dat kwam er kortweg op neer dat ingrijpende wijzigingen van de wetgeving niet vereist zijn, omdat bestaande wetten al voldoende mogelijkheden bieden om het demonstratierecht te beperken wanneer dat noodzakelijk is.

Het in brand steken van een asielzoekerscentrum en het bestoken van hulpverleners met vuurwerk en andere projectielen door extreemrechtse hooligans, opgestookt door politici als Gidi Markuszower en Mona Keijzer, leveren nu de door de VVD zo gewenste munitie om het alle demonstraties - waarvan 97 procent vreedzaam verloopt - te criminaliseren.

Eén punt waarover de ministers nog geen knoop doorhakten, is een verbod op gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties. Ze willen eerst in gesprek met de Kamer over alternatieven, omdat het wetsvoorstel kritische reacties opleverde bij de consultatie. Internationale organisaties wijzen een standaardverbod op gezichtsbedekkende kleding overigens af: zo sluit het bij voorbaat vrouwen die bijvoorbeeld een niqab dragen uit van deelname aan een demonstratie, en kan een masker deel uitmaken van de boodschap van het protest zelf.