‘Journalistiek geweten’ gearresteerd in Marokko, Europa zwijgt

De arrestatie van Ali Lmrabet (1959) heeft grote verontwaardiging gewekt binnen en buiten Marokko. Ali Lmrabet vertegenwoordigt zoiets als het journalistieke geweten van Marokko, een land zonder onafhankelijke media en een beroerde reputatie op het gebied van de vrijheid van meningsuiting.  Lmrabets’ kritische YouTube-kronieken en sociale media worden massaal gelezen, beluisterd en bekeken in Marokko, maar zijn het regime een doorn in het oog.

Lmrabet werd zondagmiddag 12 juli gearresteerd op het vliegveld van Tanger. Hij woont al meer dan twintig jaar in Barcelona omdat hem het werken in zijn vaderland onmogelijk wordt gemaakt. Begin deze eeuw, toen er tijdelijk wat meer vrijheid mogelijk leek in Marokko, leidde Lmrabet twee satirische tijdschriften: het Arabischtalige Douman en het Franstalige Demain Magazine. Een cartoon die opgevat werd als beledigend voor de koning werd hem echter fataal en hij werd veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf. De straf werd later verminderd tot één jaar.  Zijn bladen werden gesloten enLlamrabet kreeg een beroepsverbod van 10 jaar.

Na zijn arrestatie zondag op het vliegveld werd Lmrabet naar het hoofdbureau van politie in Tanger gebracht en daar ondervraagd. Vandaar werd hij overgebracht naar het hoofdkwartier van de Nationale Brigade van de Gerechtelijke Politie in Casablanca. Het Marokkaanse Openbaar Ministerie heeft inmiddels de redenen uitgelegd van zijn arrestatie. Het zou gaan om de ‘verspreiding van valse informatie’ en om ‘laster en beledigingen van personen en instellingen’. Dit bevestigt de vrees die internationale persvrijheidsorganisaties direct al uitten, dat Lmrabets’ vastname alles te maken heeft met de kritische inhoud van zijn journalistieke werk.

‘Ali is een journalist waar we trots op zijn,’ schreef journaliste Hajar Raissouni op sociale media. Raissouni heeft zelf de nodige problemen gehad met de Marokkaanse justitie en woont nu in Frankrijk. ‘Al bijna 30 jaar beoefent Lmrabet onafhankelijke kritische journalistiek, ondanks alles wat hij heeft moeten doorstaan aan rechtszaken, gevangenschap en verboden om te schrijven. Ik kan niet anders dan solidair met hem zijn en eisen dat hij wordt vrijgelaten!’

Met kritische en vaak humoristische berichtgeving over koning Mohammed VI en zijn entourage doorbrak Lmrabet een groot taboe. De Marokkaanse overheid neemt hem verder kwalijk de vluchtelingenkampen van de Sahrawi in Algerije te hebben bezocht en Polisario-leiders te hebben geïnterviewd. Het Polisario is de bevrijdingsbeweging van de door Marokko bezette Westelijke Sahara. Terugkerende thema’s in zijn werk zijn verder de corruptie van politici en rijke zakenlieden en de protesten van de Gen Z jongeren die vorig jaar massaal de straat op gingen voor betere gezondheidszorg, huisvesting en onderwijs. Ook de politieke en militaire samenwerking tussen Marokko en Israël werd door Lmrabet kritisch onder de loep genomen.

In een interview dat ik vorig jaar met Lmrabet had, toonde hij zich pessimistisch over het politieke klimaat in Marokko en het gebrek aan persvrijheid. Het regime had weliswaar net een aantal kritische journalisten vrijgelaten uit jarenlange gevangenschap, maar wat was dat nu eigenlijk waard? ‘Ja, die journalisten zijn nu hun cel uit. Maar ze kunnen nog steeds hun werk niet doen. Dat ze nu op vrije voeten zijn is vooral te danken aan de Franse president Macron, die wilde dat de journalisten zouden worden vrijgelaten voordat hij Marokko zou bezoeken. Mijn collega’s zijn nu veroordeeld tot stilte of ballingschap.’

Een aantal jaren geleden, toen de Palestijnse zaak nog een onaantastbaar geloofsartikel was van het regime, reisde Lmrabet verschillende keren naar Israël. Hij interviewde als eerste Marokkaanse journalist premier Netanyahu. ‘Ik werd uitgemaakt voor een spion van de Mossad,’ verzuchtte Lmrabet. ‘Helemaal toen ook nog werd ontdekt dat ik op een joodse lagere school in Tetouan had gezeten. Ik ben moslim, tenminste qua cultuur en afkomst en niet joods. Maar wat maakt het uit? Christelijk, moslim of joods? Het punt is dat in Marokko niet wordt begrepen wat journalistiek inhoudt.’

Dat er voor een echte journalist geen heilige huisjes bestaan, wordt in Marokkaanse regeringskringen inderdaad niet begrepen. Sterker nog: vrije en creatieve geesten als Ali Lmrabet worden behandeld als criminelen en staatsvijanden. Kritische journalisten worden op allerlei manieren zwart gemaakt in de invloedrijke, aan de Marokkaanse inlichtingendiensten gelieerde media. Op sociale media circuleren -vaak door bots- gegenereerde campagnes waarin geclaimd wordt dat Marokko een rechtstaat is en de journalist terecht wordt vervolgd. Lmrabet zou zijn verdiende loon krijgen omdat hij een notoire ‘leugenaar’ en ‘verrader’ is.

Reporters Without Borders, de Internationale Federatie van Journalisten (IFJ) en andere internationale persvrijheidsorganisaties riepen direct op tot de vrijlating van de iconische journalist. Maar de regeringen in Parijs en Madrid hielden zich in eerste instantie oorverdovend stil. De zaak-Lmrabet ligt politiek gevoelig en Spanje noch Frankrijk wil Marokko voor het hoofd stoten. Dit ondanks dat Ali Lmrabet behalve de Marokkaanse ook de Franse nationaliteit heeft. Hij is al twintig jaar woonachtig in Barcelona en getrouwd met een Spaanse vrouw. Zijn kinderen hebben de Spaanse nationaliteit. Zowel in Spanje als in Frankrijk is hij een bekende publicist. De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken Albares hield zich van den domme toen een verslaggever hem vroeg om een reactie op Lmrabet’s arrestatie. ‘Ik ken deze zaak niet,’ was zijn ongeloofwaardige antwoord, ondanks dat het nieuws breed uitgemeten is in de Spaanse media.

De arrestatie van Lmrabet staat niet op zichzelf. Evenmin staat de lafhartige stilte van Marokko’s Europese bondgenoten over het gebrek aan mensenrechten op zichzelf. Arrestaties van activisten voor een publicatie op sociale media zijn aan de orde van de dag. Honderden deelnemers aan de jongerenprotesten van vorig jaar werden gearresteerd en sommige activisten kregen langdurige gevangenisstraffen.

Daags na de arrestatie van Lmrabet werd een van Noord-Afrika’s bekendste rappers, Mehdi el Youbi (1992), beter bekend als Mehdi Black Wind, gearresteerd. Veel van Black Wind’s nummers zijn kritisch van toon en gaan over Gaza, over de problemen van jongeren, over de repressie in Marokko en over de strijd tegen sociaal onrecht. Net als Ali Lmrabet woont Mehdi el Youbi in het buitenland. Door zijn arrestatie miste hij zijn vlucht naar huis, in Marseille.

El Youbi was, net als Lmrabet, bang om gearresteerd te worden als hij naar Marokko zou terugkeren. Terecht, zo blijkt nu. ‘Veel mensen proberen kunst of sport te depolitiseren, maar ik geloof dat elke toegewijde kunstenaar, elke activist, of iedereen die risico's neemt, balanceert tussen durf en angst,’ zei El Youbi in een recent interview. Voor gewetensvolle journalisten en kunstenaars is durven, als is het met angst in het hart, uiteindelijk de enige optie. Ondanks de repressie.

Jan Keulen is lid van de Beleidsgroep Persvrijheid van journalistenvakbond NVJ