Jetten is de nieuwe Schoof, dit wordt gewoon het kabinet Yeşilgöz

Noem het bij de naam: de nieuwe coalitie is kabinet-Rutte V, zowel inhoudelijk, ideologisch als moreel. Geen nieuw begin, geen frisse doorstart, geen 'verantwoord middenkabinet'. Geen wil om met anderen samen te werken. JA21 kan zo aansluiten. Links-progressieve partijen krijgen drie slagen in het gezicht. Kwetsbaren in alle vormen zijn de dupe.

Dezelfde recepten, dezelfde reflexen, dezelfde minachting voor sociale en ecologische grenzen - alleen de gezichten zijn anders en de politieke marketing is radicaal opgefrist. De gijzeling door Dilan Yeşilgöz is gelukt: de VVD dicteert opnieuw de toon, het CDA bewijst dat het - zelfs in bijna electorale ontbinding met wederopstanding - nog altijd verbazingwekkend glad en meebuigend blijft, en D66 vervult zijn vertrouwde rol als progressief alibi, met opgeheven hoofd en de handen netjes gevouwen alsof dit het hoogtepunt van verantwoordelijk besturen is. Terwijl democraten zich weer laten piepelen of is D66 gewoon een rechtse partij?

Sociale afbraak, opnieuw verkocht als noodzaak
De kern van dit akkoord is even simpel als vertrouwd: ouderen, zieken, arbeidsongeschikten en huurders krijgen ook dit keer de rekening. Het eigen risico in de zorg stijgt, ziek zijn is een eigen schuld waarvoor je financieel mag worden gestraft. Uitkeringen worden versoberd, de WW wordt ingekort, de WIA versoberd, langdurige zorg verder geprivatiseerd onder het mom van 'zelfredzaamheid' - een woord dat inmiddels vooral betekent dat de overheid wegloopt zodra kwetsbaarheid te duur wordt en solidariteit een vies woord is.

Dit is geen hervormingsdrang, dit is sociale afbraak met een opgewekte rechtse ballenstem. Bestaanszekerheid wordt niet gezien als fundament van vrijheid, maar als kostenpost die moet worden beheerst. Het is Ruttes handschrift, tot in de komma. In de belichaming van de eeuwige student Jetten. Mark zal trots zijn: Rob krijgt ook een mail gedoopt in slijm.

Zorg: discipline boven recht
De verhoging van het eigen risico is in dat opzicht typisch voor dit kabinet. Zorg wordt behandeld als kostenpost, niet als recht; iets waar mensen vooral zuinig mee moeten omgaan, niet iets dat hen beschermt tegen pech, ouderdom of ziekte. Dat chronisch zieken en lage inkomens hierdoor structureel meer betalen, lijkt niemand te deren. Wie hier nog spreekt over 'de menselijke maat-, bedrijft politieke fictie. Er wordt ook nog even met de bureaucratische kaasschaaf gekeken naar wat er wel en niet het basispakket der conservatieven past. 

Wonen: wie huurt, betaalt; wie bezit, zwijgt en krijgt
Voor huurders verandert er weinig. De woningmarkt blijft krap, huren hoog en bescherming mager. Tegelijkertijd wordt Nederland verder volgebouwd, alsof aantallen belangrijker zijn dan leefbaarheid. Of de vraag wie zich die woningen straks nog kan veroorloven. En de hypotheekrenteaftrek blijft onaangeroerd - laf, oneerlijk en ronduit beschamend. Iedereen weet dat deze regeling vooral hogere inkomens bevoordeelt, maar ingrijpen vraagt moed. Die moed wordt opnieuw niet getoond.

Natuur, klimaat, landbouw en dieren: uitstel als beleid
Wie zoekt naar ambitie op natuur, milieu, klimaat, biodiversiteit en dierenwelzijn, komt bedrogen uit. Dierenwelzijn is opnieuw geen serieus thema in dit akkoord. Deze onderwerpen zijn geen pijlers, geeneens bijlagen. De landbouwparagraaf is vaag, mager en vooral gericht op conflictvermijding: geen harde keuzes over de veestapel, geen duidelijke route naar een echte eiwittransitie, geen serieuze koppeling tussen landbouw en biodiversiteitsherstel. Uitstel wordt verkocht als realisme, terwijl het vooral bestuurlijke lafheid is.

Ecologische crises worden niet eens erkend in woorden, en zeker genegeerd in daden. De natuurvernietiging gaat door. Duurzaamheid is een smerig woord in rechtse kringen. De maatregelen voor aanpakken van de klimaatcrisis en de gevolgen ervan zijn veel te weinig. Klimaat is geen prioriteit. Rechts bitterballenbeleid met vlees uit de intensieve veehouderij.

Defensie: meer geld, geen visie
Daartegenover staat een explosie aan defensie-uitgaven: miljarden extra voor wapens en militairen, zonder samenhangende visie op wat veiligheid eigenlijk betekent. Diplomatie, preventie, Europese samenwerking en sociale cohesie verdwijnen naar de achtergrond. Veiligheid wordt gereduceerd tot staal, uniformen en een megabudget. Voor linksprogressief Nederland is veiligheid altijd breder geweest: bestaanszekerheid, publieke voorzieningen, een leefbare planeet. Dit kabinet kiest anders: keihard, meer wapens, duur en inhoudsarm. Hup het leger in en weten wie je vijanden zijn. 

Veiligheid als doekje voor het bloeden
Het kabinet maakt zich groot in woorden over veiligheid, maar veel van die aandacht voelt als een doekje voor het bloeden. Femicide krijgt eindelijk enige aandacht - een stap vooruit, natuurlijk - maar daar stopt het bijna. Bij andere urgente kwesties ontbreekt daadkracht: structurele aanpak van discriminatie en racisme blijft steken in mooie woorden; integratie en sociale cohesie worden afgewimpeld; fundamentalisme wordt besproken als abstract gevaar, niet als concreet probleem; armoede en ongelijkheid worden door bureaucratische en technocratische regels vergroot.

Zelfs het bredere besef van verantwoordelijkheid voor andere levende wezens, dieren en natuur inbegrepen, ontbreekt volledig. Speciesisme, de manier waarop mensen het leven van andere soorten systematisch onderwaarderen, wordt nauwelijks erkend. 

In plaats van samenleven te organiseren met rechtvaardigheid en zorg, kiest dit kabinet voor symptomatische maatregelen en politiek gemaksdenken. Veiligheid wordt gereduceerd tot controle, toezicht en defensie-uitgaven, terwijl echte bescherming, rechtvaardigheid en sociale veerkracht buiten beeld blijven.

Migratie: harde taal, leeg beleid
Op migratie laat dit kabinet zien waar het werkelijk voor staat: harde woorden, stevige toon, vooral bedoeld om de radicaal-rechtse flank te paaien. Maar achter de spierballentaal schuilt vooral voorzichtigheid, uitstel en nietszeggendheid.

Problemen worden vooruitgeschoven, verantwoordelijkheden afgewenteld, structurele oplossingen vermeden. Geen visie op opvang, integratie, arbeidsmigratie of Europese samenwerking, wel stoere retoriek die vooral politiek gemak dient. Mazzel dat dit kabinet Jetten - eigenlijk het eerste kabinet Yeşilgöz - geen polderversie van ICE for the Netherlands invoert. 

Een kabinet zonder toekomstbeeld
Misschien wel het meest onthutsende is wat er ontbreekt. Er is geen lange termijn visie op de toekomst. Klimaatverandering en de ontwrichtende gevolgen daarvan, de vergrijzing, automatisering en AI, de noodzakelijke eiwittransitie, mentale problemen door een steeds complexer wordende samenleving,  armoedebestrijding, verdwijnende natuur, exodus van bedrijven naar het buitenland, polarisatie en spanningen in de samenleving - dit alles wordt genegeerd of slechts kort aangestipt.

Er zijn geen serieuze plannen, geen richtinggevende keuzes, geen anticipatie. Ook geen uitstekende en onderzoekende handen naar andere partijen, organisaties, burgers en wetenschappers.

Nederland wordt bestuurd alsof de toekomst vanzelfsprekend, stabiel en beheersbaar is. Dat is het niet. Het is beleid zonder richting of visie. Dit is een fout en beperkt boodschappenlijstje van de klassieke drie partijen die het al zo lang verpesten. Het CDA, de VVD en D66 zoals zo vaker: korte termijn kijken, bezuinigingsmaatregelen en hogere inkomens sparen en paaien. Ze moeten zich rot schamen.

Politieke consequenties
De balans is namelijk glashelder: hogere en middeninkomens worden ontzien, vermogens blijven buiten schot, structurele ongelijkheid wordt niet aangepakt. Ouderen, zieken, werkzoekenden, dieren, de natuur en huurders betalen de prijs. Rechts Nederland kan tevreden achteroverleunen, zelfs juichen. En D66? Dat mag opnieuw uitleggen waarom rechts beleid, zolang het netjes wordt verpakt in progressieve woorden, toch 'verantwoord' heet.

De politieke consequenties laten zich raden: de afstraffing van D66 bij de komende verkiezingen is een gegeven, en door deze uitgesproken rechtse koers wordt dualisme met het parlement uiterst moeilijk. Linksprogressieve partijen zoals GroenLinks-PvdA, SP, PvdD en DENK kunnen dit beleid onmogelijk steunen. Openingen voor progressieve en sociaal-economisch linkse politiek zijn er niet, en Jetten heeft nu al gefaald.

'Wij geloven dat de samenleving weer een politiek wil die laat zien dat mét elkaar meer oplevert dan tegen elkaar.' In de praktijk betekent dat: D66 knikt braaf terwijl VVD en CDA hun zin krijgen, ouderen en zieken betalen de rekening, huurders mogen meedoen als ze geluk hebben, natuur en dierenwelzijn blijven buiten beeld, en wie anders denkt, moet maar tegen elkaar opboksen. Met elkaar? Alleen wie rechts stemt, denkt, consumeert en leeft.

Op de puinhopen van Rutte en Wilders wordt nog meer rechtse troep gedumpt. Dit kabinet verdient geen vier jaar; het is een regering van afbraak en uitstel. Wat Nederland nodig heeft is geen lege retoriek, maar echte visie, daadkracht en samenwerking - met hart én verstand. Nederland verdient beter dan dit zooitje van van Jetten, Yeşilgöz, Bontenbal en hun applaudisserende achterbannen.