Joop

Jesse Klaver ontwijkt de achilleshiel van de VVD

  •  
22-05-2015
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
Hoe Jesse Klaver kansen om het gedachtegoed van de VVD in de kern aan te vallen laat lopen
Jesse Klaver wist als nieuwe leider van GroenLinks vorige week de media te halen met een paar opmerkelijke uitspraken. Zo wil hij af van het economisme en het ideaal van de kleine overheid. Daarmee lijkt hij zich vooral fundamenteel af te zetten tegen het marktdenken van de VVD. Maar is die aanval wel goed gericht?
In zijn speech bij het aanvaarden van het fractievoorzitterschap zette Klaver zich af tegen de neiging alles in geld uit te drukken en stelde dat hierdoor de bijdrage aan ‘hogere waarden’ onbesproken blijft. Als voorbeeld gaf hij onder meer de opmerking dat windmolens te duur zouden zijn en belastingverlaging voor bedrijven om ze te verleiden naar Nederland te komen. Hiermee zouden het milieu, de nationale veiligheid en de solidariteit onder druk worden gezet. So far so good.
Schijnzuinigheid Maar het probleem lijkt mij niet zozeer dat er gerekend wordt. Het probleem is dat verschillende bredere effecten en lange termijneffecten in de som niet worden meegenomen. Liever dan een idealistisch verhaal dat niet alles in geld is uit te drukken – alles van waarde is weerloos – had ik daarom graag een frontale aanval gezien van Klaver op zijn concurrenten, met het verwijt dat zij uiteindelijk niet kunnen rekenen. Zij doen zich zuinig voor, maar via een omweg krijgen de burger en de samenleving de rekening toch wel gepresenteerd: de schijnzuinigheid van Rutte. Dit verhaal had Klaver dan kunnen koppelen aan de door GroenLinks zo gewenste vergroening van het belastingstelsel en collectieve belastingafspraken binnen de EU.
Een paar dagen later stelde Klaver in een interview met de Volkskrant af te willen van het dogma van een kleine overheid. Daarmee bedoelde hij dat de overheid strenger zou moeten ingrijpen in het bankwezen, in de bonuscultuur en bij belastingontduiking van multinationals. Ook wil hij in sommige gevallen meer collectieve voorzieningen, in plaats van meer privatisering. Hiermee heeft hij een aantrekkelijke boodschap voor linkse kiezers. Maar het is ook weer een gemiste kans om de VVD aan te spreken.
Regeldiarree Want die ‘kleine overheid’ van de VVD is in werkelijkheid helemaal niet zo klein. De VVD wil meer aan bedrijven en burgers overlaten, zodat op de overheid bezuinigd kan worden. Maar hoe die bedrijven en burgers zich vervolgens dienen te gedragen, dat wordt door die zogenaamde terugtrekkende overheid tot in de puntjes beschreven. Van bijstand tot zorgverleners, van WIA tot woningmarkt, de regeldiarree die de VVD de afgelopen decennia over het land uitstortte is ongekend. Daarbij moeten die regels ook nog eens streng worden gehandhaafd. Van de fraudewet tot het OV: Rutte is kampioen boetes opleggen, met als gevolg dat het aantal huishoudens met financiële problemen schrikbarend stijgt.
En tenslotte wil die ‘kleine overheid’ voor die handhaving ook nog eens alles van u en mij weten. In een groeiende informatiecultuur zouden er regels moeten komen ter beperking van data-opslag. Dit kabinet blinkt echter juist uit in het aanleggen van databanken en dossiers van burgers, en het verplichten van bedrijven om nog meer informatie op te slaan. De kleine overheid van de VVD is kortom een zuinige overheid, maar daarnaast ook een bijzonder bemoeizuchtige overheid. In plaats van een nachtwakersstaat ontstaat een Orwelliaanse samenleving.
Terughoudende overheid Op al deze punten lijkt een terughoudende overheid mij een bijzonder aantrekkelijk alternatief. Een overheid die minder regels oplegt aan burgers en daardoor minder hoeft te handhaven en minder hoeft te weten. Dit verhaal had Klaver dan kunnen koppelen aan de onlangs door GroenLinks voorgestelde regelvrije bijstand. Hij had het ook kunnen koppelen aan het feit dat GroenLinks één van de weinige partijen is die zich druk maken over privacy.
Volgens Peter Kanne (de Volkskrant, 13 mei) heeft Klaver de potentie om Links weer op de kaart te zetten door zijn felheid en zijn scherpe sociaal-economische verhaal. Ikzelf denk dat het vooral aan zijn felheid zal liggen, want dat scherpe sociaal-economische verhaal komt bij Klaver maar mager naar voren. Maar misschien was dit verhaal voor kiezers altijd gewoon te ingewikkeld. Bovendien, laten we het eerlijk toegeven, GroenLinks wist dit verhaal zelf ook altijd maar weinig overtuigend samen te vatten, laat staan handen en voeten te geven. In dat geval is Klavers keuze voor de toon in het debat een handige zet.
Sinds zijn aantreden zit GroenLinks in de peilingen flink in de lift. Maar wat ik van zijn GroenLinks verwacht is uiteindelijk veel meer dan het afstand nemen van rendementsdenken en de roep om een grotere overheid. Want aan één SP hebben we al meer dan genoeg.

Meer over:

politiek, opinie,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (20)

peterh2
peterh222 mei 2015 - 14:34

De VVD is helemaal niet interessant voor GL, de kans dat je daar kiezers trekt is nihil. Ze moeten de PvdA en D66 aanvallen.

Armagaddon
Armagaddon22 mei 2015 - 14:34

>>> Citaat: Jesse Klaver ontwijkt de achilleshiel van de VVD Hoe Jesse Klaver kansen om het gedachtegoed van de VVD in de kern aan te vallen laat lopen >>> Zeer kritische kanttekeningen op het relaas van Alders, daar helaas toch de indruk ontstaat van een betweterige nakaarten...... en indachtig dat beste stuurman blijkbaar zich altijd aan wal bevinden....smile..... >>> Wel nu toch van uitgaande dat het positief bedoelt is en eventueel als reminder, mis ik toch de woorden helaas en jammer in het hele verband.. >>>Persoonlijk vind ben ik eens met zin heldere, scherpe argumenten, die eventueel als leidraad voor de politieke maatschappelijke herontwikkeling zeer sterk gewenst is... >>> Tactisch zou m.i. ook bijzonder onhandig en amateuristisch zijn om al de tactische pijlen in zijn maidenspeech neer te leggen en te openbaren...daar overdaad altijd schaadt, hoe goed, waar en inhoudelijk deze moge zijn..!!

Mark Gh
Mark Gh22 mei 2015 - 14:34

Mooi toch? In plaats van tegen rechts te zijn probeert Klaver een eigen verhaal de wereld in te brengen. Verfrissend!

WendyB2
WendyB222 mei 2015 - 14:34

Overigens ben ik het wel eens met de strekking van het verhaal: Het zwakke punt van de neo-liberalen is dat als je naar de feiten kijkt er helemaal geen sprake is van een terugtrekkende, minimale overheid, noch van een vrije markt en evenmin van liberaal beleid. Hier werkt zich denk ik, dat Nederlander zo weinig waarde hecht aan taal en daarom zo gevoelig zijn voor linguïsische truuks. Er zou veel meer discussie moeten komen over de inhoud van woorden zoals 'liberaal', 'de economie' en 'een vrije markt'. En dan heb ik het dus niet over een technocraat die met veel indrukwekkende citaten en 'naming' probeert een betekenis van een woord als enige juiste te claimen.

rbakels
rbakels22 mei 2015 - 14:34

Kamerleden moeten nodig naar een cursus economie. Er is niets mis met "marktdenken" als je beseft dat markten ook kunnen falen ("market failure"), wat correctie nodig maakt, en in bepaalde gevallen dwingt om af te zien van een markt-model. Marktwerking staat voor commercie en winst maken ook waar dat ongepast is, ongecontroleerd door de overheid. De werkelijkheid is dat *goede* marktwerking functioneert als een zeer directe vorm van democratie, nog directer dan Maurice de Hond, zou ik bijna zeggen. Ook Jesse Klaver mijdt een supermarkt waar ze slechte spullen verkopen voor te veel geld.

2 Reacties
mengde
mengde22 mei 2015 - 14:34

Je schetst de theorie Frits, de werkelijkheid kun je moeilijk in een systeem persen. Niet in een ultra kapitalistisch noch in een communistisch. Dit kun je afleiden uit het feit dat beiden vreselijk veel regels nodig hebben die tot in de haarvaten van de samenleving gaan. Jammer, maar je kunt niet een systeem essentiële keuzes en afwegingen laten maken.

Sternenstaub
Sternenstaub22 mei 2015 - 14:34

Dat falen richt zeer veel sociaal-economische, en soms ook ecologische schade aan, maar dat verzwijgt men liever bij het uitventen van het giftige spul dat eufemistisch "marktwerking" heet. De geld-economie is al schadelijk genoeg zónder de neoliberale leugens, maar mét is zij dodelijk vergif.

Sternenstaub
Sternenstaub22 mei 2015 - 14:34

De kritiek van de SP op het beschreven neoliberale gedrocht, was er al decennia lang voor iemand als Klaver ermee komt, en de SP was en is ook het meest consequent in haar kritiek, en toch vindt Alders het nodig om te zeggen: "Want aan één SP hebben we al meer dan genoeg." Wéér een SP-basher die iets roept waarvoor elke deugdelijke motivatie totaal ontbreekt, en daarvan hebben we er al te veel.

4 Reacties
Kees Alders
Kees Alders22 mei 2015 - 14:34

Dat is nu toch jammer, Jan-Peter, dat je uit het verhaal niet kan opmaken wat ik vind dat er mis is met de SP. De SP maakt immers dezelfde fout in haar argumentatie die ik Klaver in dit stuk verwijt: dat ze zich afzet tegen het idee van een krimpende overheid en rendementsdenken en daarmee de fundamentele kritiek op dat denken missen. Verder vind ik de alternatieven van de SP voor de EU schrikbarend mager voor een partij die zich socialistisch noemt (internationale?), en hebben ze mijns inziens met hun geloof in vakbonden en vaste contracten geen geloofwaardig alternatief voor de sociale zekerheid (ze verzetten zich dan ook tegen het idee van een basisinkomen). Dit in een notendop waarom ik, naast nog wat andere dingetjes, mijn lidmaatschap van de SP al een aantal jaren geleden heb opgezegd. Zeer weloverwogen overigens.

Alfred Blokhuizen
Alfred Blokhuizen22 mei 2015 - 14:34

SP... is dat die partij die roept dat "ze niet zijn opgericht om rechts beleid uit te voeren" en vervolgens in Brabant en Zuid-Holland, samen met de VVD het meest rechtse beleid uitvoert en blijft uitvoeren? Waar de wegen, waar de SP tegen protesteerde, gewoon dwars door natuurgebieden worden aangelegd en de luchthavens waar ze fel tegen waren, vanwege de enorme overlast voor de omwonenden, helpen uitbreiden? Is het ook die SP die cultuur en natuurbeleid in die provincies tot vrijwel nul heeft teruggebracht? Het zijn ook de provincies waar het openbaar vervoer flink duurder en slechter is geworden. Hebben we het over die SP?

boosje
boosje22 mei 2015 - 14:34

@ Jan-Peter Scheffer: helemaal mee eens! Het schijnt in de mode te zijn om de SP voortdurend de grond in te boren. De SP is de enige partij die het neoliberalisme principieel afwijst en die heel goed door heeft dat voor een aantal beleidsterreinen er géén marktwerking moet zijn. Een aantal zaken waren publieke taken en moeten dat hoognodig weer worden: met name de zorg, het onderwijs en de volkshuisvesting horen daarbij. Na de inmiddels voltooide vernietiging van de thuiszorg, de verschraling van het onderwijs en alle schandalen in de volkshuisvesting is het duidelijk dat de markt daar niet werkt. De managers moeten daar weg, er moeten weer bezielde mensen komen die weten waar het in wezen om gaat: zorgen voor mensen, kinderen voldoende kennis en vooral sociaal en historisch besef bijbrengen en zorgen voor écht betaalbare woningen, dwz huurwoningen die zónder toeslag toch betaalbaar zijn. @ Kees Alders: ik denk dat de SP wel degelijk fundamenteel mee debatteert over het rendementsdenken en dit denken juist daarom afwijst. Ik ben het wel met je eens dat het raar en slecht is dat de SP het basisinkomen afwijst. Even vreemd als dat zij het idee afwijzen om permanent in een stacaravan te mogen wonen, een van de weinige mogelijkheden in Nederland om de absurd hoge woonlasten een beetje te kunnen drukken. Waarom zou ik niet op een park of, met diens toestemming, bij een boer op zijn erf mogen wonen? Een beetje à la mantelzorgwoning bijvoorbeeld? Voor de boer een kleine aanvulling op zijn inkomen en voor mij een veel lagere woonlast, waarom niet? Ook ben ik het met je eens dat het blijven vasthouden aan een vaste baan (zeker een voltijdse, van een deeltijdse kun je niet eten) voor iedereen achterhaald is. Tenzij je een heleboel arbeid die de laatste dertig jaar is wegbezuinigd weer terugbrengt als volwaardig betaalde banen waar je van kunt rondkomen. Dus niet als miezerige subsidiebaantjes, want daarmee kun je de eindjes niet knopen. Als de SP de menselijke waardigheid serieus neemt dan moet ze zich scharen in de strijd voor een vrijheid en waardigheid scheppend basisinkomen. Daarmee leg je de bodem die nodig is om WEL van een deeltijdbaan te kunnen leven. Of om ervoor te kunnen kiezen om zelf in vrijheid je kinderen groot te brengen. Wat voor mij een reden is geweest om midden jaren 1990 GroenLinks te verlaten is dat het groene voorrang kreeg boven het linkse. En het groene werd vooral ingevuld via prijsmaatregelen waardoor het in mijn ogen (en die van vele anderen) een elitaire rijkeluishobby werd. Zoals ik het zag had je daar met een laag inkomen niets meer te zoeken, puur grachtengordeldenken. Ik hoop dat Jesse dat niet ook gaat doen, laat hem inderdaad maar de VVD frontaal aanpakken op het uitsluiten van grote groepen, vooral kansarme en weerloze, mensen. Met als gereedschap (godbetert!) daartoe: de Participatiewet, het meest onmenselijke gedrocht dat de laatste tijd uit de wettenfabriek is gekomen (net als de fraudewet). Zet 'm op, Jesse, en werk vooral samen met Emile Roemer, die je en passant van het juiste van het basisinkomen kunt overtuigen! @ Frits Jansen: die redenering is leuk als er iets te kiezen is. Uit supermarkten kun je kiezen, in de zorg heb je weinig te kiezen. In de praktijk wil je een dokter en/of een specialist of ziekenhuis dicht bij huis en als je ziek bent ga niet shoppen als wanneer je kleding of huishoudelijke artikelen gaat kopen. Daar gaat de redenering mank, omdat @ Jan-Peter Scheffer: marktwerking voor sommige beleidsterreinen inderdaad giftig is: zie precies de zorg, die is er aan kapot gegaan. Dat zeg ik expres zo, want de zorg is al helemaal kapot, er is niets meer van over. Allemaal redenen waarom Jesse de aanval frontaal moet openen op Misselijkmakende Mark met zijn eeuwige grijns. Ik heb nog nooit uit het Journaal weggezapt, dat doe ik nu wel. Ook het wekelijks gesprek wil ik niet meer zien. Het kost mij te veel plastic zakjes, en daar moeten we van Europa vanaf, toch?

lembeck
lembeck22 mei 2015 - 14:34

YEP, Jan-Peter. En dat meneer zijn lidmaatschap opgezegd heeft, is prima. Hij behoort toe aan D66, of de rechterkant van GroenRechts.

[verwijderd]
[verwijderd]22 mei 2015 - 14:34

"Want aan één SP hebben we al meer dan genoeg." Ja hoor, links sluit weer eens de rijen... Zolang er bij dat soort "linkse" partijen nog mensen zitten die zo denken, is het DUS de enige optie om op de SP te stemmen. Totdat ze in de gaten krijgen, dat we allemaal vanuit dezelfde gedachte te werk gaan, maar alleen het accent anders leggen. Zo niet, dan zijn ze niet links.

1 Reactie
Kees Alders
Kees Alders22 mei 2015 - 14:34

U vergeet helemaal de mogelijkheid dat iemand die links is het ook wel eens niet met de SP eens zou kunnen zijn. Maar goed, dat idee komt bij een SP 'er misschien ook niet zo snel op ;).

Sternenstaub
Sternenstaub22 mei 2015 - 14:34

Gelukkig genoeg reageerders die de kennelijke minachting van de schrijver voor de SP, gewoon zien voor wat deze is: misplaatst.

1 Reactie
Kees Alders
Kees Alders22 mei 2015 - 14:34

Welnee: wie het stuk leest zoals het er staat, snapt hopelijk dat het verwijt naar de SP die ik maak precies dezelfde is als die ik Klaver verwijt: beide vergeten dat het rendementsdenken en het idee van de kleine overheid niet alleen rare ideeën zijn, maar in praktijk ook volkomen mislukte projecten. Links laat zich zo wel heel makkelijk in het hoekje potverteerders en overheidsgekkies dwingen. Het is jammer dat de reaguurders die zich kennelijk storen aan mijn verwijt naar de SP, niet op dat punt ingaan.

Wilbert2
Wilbert222 mei 2015 - 14:34

Ik ben het niet met je eens, dat het gedachtegoed van de VVD hun achilleshiel is. Rutte is er zelfs trots op dat hij geen visie heeft. En weet je, waarom dat is? Hij heeft helemaal geen visie, gedachtegoed, argumenten en dergelijke nodig, want hij heeft gewoon zijn (neoliberale) agenda, die hij kan uitvoeren, omdat hij iedere keer meerderen bij elkaar heeft, waar soms GL toe behoort. De achilleshiel van de VVD is: geen meerderheden meer bij elkaar kunnen krijgen. Volg het nieuws maar. Met de afgelopen verkiezingen voor de PS is er een nieuwe werkelijkheid ontstaan met binnenkort andere verhoudingen in de Eerste Kamer. Dus nu moeten ze af van die term "constructieve drie" en moeten er andere deals worden gesloten, opdat er toch (wisselende) meerderheden blijven voor de neoliberale agenda en Rutte kan blijven lachen. En ik denk dat GL wel weer in die carrousel wil meedraaien. Mogelijk is de uitkomst dat ze besluiten (of reeds besloten hebben) om het kabinet te laten vallen, maar dan moet eerst de bevolking weer worden gemanipuleerd, wat de nieuwe "constructieve" partijen zijn met de dagkoers van het moment. In dat licht valt ook de verdeeldheid op links in stand houden door in de media bijvoorbeeld een 'linkse lente' bij elkaar te spinnen en verzinnen. De volgorde moet zijn: 1] Eerst onderlinge verschillen opzij zetten en samenwerken om neoliberalisme te bestrijden. 2] Daarna hakketakken op onderlinge verschillen, als daar dan nog behoefte aan is. Andersom lukt niet.

1 Reactie
Kees Alders
Kees Alders22 mei 2015 - 14:34

Ik ben het met je politieke analyse natuurlijk eens. Ik doelde echter op de inconsistentie van het gedachtegoed dat de VVD belichaamt. En voordat "links" de rijen sluit en de macht grijpt lijkt een goed inhoudelijk programma mij wel erg handig. De inhoudelijke discussie afdoen als hinderlijk onderling gehakketak lijkt mij in dat licht niet heel nuttig.

[verwijderd]
[verwijderd]22 mei 2015 - 14:34

Het typerende van het betoog van Kees Alders is, dat hij weliswaar stelt dat het misschien zinvoller is om de discussie te richten op wat Links als alternatief zou moeten inbrengen tegen het rendementsdenken en het idee van de kleinere overheid, maar dat hij dit nooit doet. Het enige progressieve geluid dat ik hier van hem heb vernomen is, dat hij voorstander is van een basisinkomen. Dat ben ik ook, maar het verschil is, dat hij dat ziet als een "links" idee en ik me er ten zeerste van bewust ben, dat het om een uitgesproken "rechts" idee gaat, de laatste reddingsboei voor een achterhaald economisch stelsel, zoals de sociaal-democratie ooit de reddingsboei was van het kapitalisme was, toen een socialistische revolutie dreigde. Het belangrijkste resultaat is, dat je daarmee de huidige (loon-)slavenmarkt omvormt in een "echte" arbeidsmarkt, omdat je de -totale- afhankelijkheid van de ene partij van de andere daarmee voor een groot deel elimineert. Maar het blijft gewoon markt-denken en van arbeidersparticipatie -zoals hij dat stelt- is absoluut geen sprake. Voor het overige houdt Alders zich voornamelijk bezig met partijpolitiek door zich enerzijds af te zetten tegen de VVD en anderzijds tegen de SP, in de hoop om zo bondgenoten in het politieke midden te vinden en misschien wel een plaatsje te verwerven in het centrum van de macht. Daarbij schuwt hij -rechts van hart- het instrument van de angst niet: "Belangrijk, omdat links zich hier mijns inziens te makkelijk laat wegzetten als een stelletje potverteerders en communisten." "Links laat zich zo wel heel makkelijk in het hoekje potverteerders en overheidsgekkies dwingen. Het is jammer dat de reaguurders die zich kennelijk storen aan mijn verwijt naar de SP, niet op dat punt ingaan." Blijkbaar heeft Alders een Wiegel-complex, want was die niet de uitvinder van het sprookje van de potverteerders? Wie nu nog steeds niet inziet dat "rechts" ons het economische graf heeft ingeleend door op krediet schijn-groei te financieren, wie nu nog niet inziet we met de privatiseringen onze -democratische- stem inzake de nutsvoorzieningen hebben verkocht aan een stel geldwolven, die er goede sier mee maken en de boel ondertussen in het honderd laten lopen, wie dat nu nog niet inziet verdient de titel dom-rechts met ere. En tegen domheid bestaat helaas geen medicijn. Moet ik ervan terugschrikken om mijn stem duidelijk te laten horen, omdat ik wel eens het verwijt zou kunnen krijgen dat ik een communist ben, of -erger nog- een anarchist? Let goed op, jeugd van tegenwoordig, dat is uitsluitend een argument om jullie dom te houden. Lees Marx en lees Kropotkin vooral WEL, want ook al is het taalgebruik ouderwets en zijn sommige ideeën nogal gedateerd, wees niet bang: je wordt er niet direct een communist of anarchist van. Het ergste dat je kan gebeuren is, dat je leert na te denken! En zolang je jouw agenda laat bepalen door de verzinsels van mensen die er belang bij hebben om je dom en arm te houden -zoals Alders doet- kom je nooit een stap verder, want ze verzinnen altijd wel weer een nieuwe leugen om je op het rechte pad te houden, met ANGST. Angst voor communisten, angst voor anarchisten, angst voor buitenlanders, angst voor moslims, angst voor.... Dus zo gauw er iemand de suggestie opwerpt dat jij misschien wel een vriendje bent van xxxxxxx (vul maar iets in dat niet in de mode is), dan weet je het zeker: DAAR HEB JE ER WEER ZO EENTJE, niet naar luisteren, altijd fout, ook al noemen ze zich "groen" of "links".

1 Reactie
Kees Alders
Kees Alders22 mei 2015 - 14:34

Ha, je dicht me nogal wat toe zonder mij te kennen. Misschien vind je het interessant te lezen wat ik op de Helling schreef over het basisinkomen en het Marxisme ;).