Italië heeft een 'fabriek des doods' a la Tata Steel, maar daar wordt nu wel ingegrepen

In het Italiaanse Taranto heeft de staalfabriek al jaren een veelzeggende bijnaam: de fabriek des doods. Wie in de wijken rond de fabriek met omwonenden spreekt, hoort verhalen die in de regio IJmond angstwekkend bekend voorkomen: kanker, miskramen en tal van andere ernstige gezondheidsklachten. In tegenstelling tot Nederland, waar de overheid ondanks de verwoestende rapporten om de hete brij heen blijft draaien, wordt in Italië nu wél ingegrepen.

Dit voorjaar oordeelde een rechter dat de zogenoemde ‘warme delen’ van de fabriek moeten sluiten, uiterlijk eind augustus. Die uitspraak wordt nog aangevochten, maar na dertig jaar onderzoek en oplopende gezondheidsproblemen lijkt de ruimte voor uitstel kleiner te worden.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) legde de situatie in Taranto twee jaar geleden naast die rond Tata Steel in de IJmond. De conclusie van dat onderzoek was dat de uitstoot en de gezondheidsrisico’s in belangrijke mate vergelijkbaar zijn. Net als in Taranto gaat het in de directe omgeving van Tata Steel om langdurige blootstelling aan fijnstof en andere schadelijke stoffen, met verhoogde risico’s op onder meer longkanker, astma en vroegtijdige sterfte. In Wijk aan Zee ervaart tot 80 procent van de bewoners hinder van stof, stank en geluid veroorzaakt door Tata. De levensverwachting ligt er gemiddeld 2,5 maand lager door luchtvervuiling, en een deel van de longkanker- en astmagevallen is direct aan de uitstoot toe te schrijven.

Kunstenaar en schrijver Tinkebell trok met een filmploeg naar Taranto om de situatie aldaar in beeld te brengen. Bij de video, bovenaan dit artikel te zien, schrijft zij:

Wie het RIVM-rapport leest zou kunnen denken dat Tata Steel minder impact heeft, omdat het rapport de stad Taranto vergelijkt met het dorp Wijk aan Zee. Maar schijn bedriegt. De fabriek in Taranto heeft directe impact op drie wijken met in totaal 39.000 inwoners. Tata Steel in de IJmond wordt omringd door de gemeenten Velsen, Heemskerk en Beverwijk, met 148.000 inwoners waarvan de zwaarst getroffen kern, Wijk aan Zee, IJmuiden en directe omgeving, zo'n 40.000 mensen telt. De schaal van de problematiek in de IJmond is daarmee minstens vergelijkbaar met die in Taranto, zo niet groter. Het verschil in bewustzijn over die impact heeft een historische verklaring: in Taranto werd al in de jaren negentig grootschalige oversterfte vastgesteld en sindsdien is er continu onderzoek gedaan. In de IJmond kwamen die zorgen en dat onderzoek veel later op gang. Italië heeft daardoor een dertig jaar langere voorgeschiedenis met precies dezelfde problematiek.

Den Haag onderhandelt momenteel met Tata Steel achter gesloten deuren over een akkoord voor vergroening van de fabriek, met tot 2 miljard euro aan subsidie. Omwonenden verzetten zich daartegen. Zij eisen dat eerst duidelijk wordt wat de gezondheidseffecten van de plannen zijn. Die gesuggereerde gezondheidseffecten zijn namelijk nooit onderzocht en bovendien blijven de meest ziekmakende onderdelen in het plan van Tata Steel juist langer open. De effectenrapportage op basis waarvan het kabinet-Jetten nu onderhandelt is uitsluitend gebaseerd op informatie van Tata Steel zelf, niet van onafhankelijke onderzoekers. Informatie waarvan de omgevingsdienst meermaals heeft geconstateerd dat die continu misleidend is.

In een rechtszaak proberen de omwonenden, verenigd in stichting Gezondheid op 1, af te dwingen dat de overheid pas beslist als een uitgebreide, onafhankelijke gezondheidseffectrapportage klaar is.

Speelt de video bovenaan het artikel niet af? Klik dan hier