Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Elke twee dagen wordt er een milieuactivist vermoord, al tien jaar lang

Meeste slachtoffers in armere landen en onder inheemse bevolking
Joop

Is Poetin echt een psychopaat of gewoon een macho?

21-03-2022
  •  
leestijd 7 minuten
  •  
2853 keer bekeken
  •  
ANP-445857227

Beeld van Poetin met bloed aan zijn gezicht

Beste Bram,

Wat bezielt Vladimir Poetin? Ik vermoed dat jij ook regelmatig nadenkt over wat zich onder zijn hersenpan afspeelt, Bram, net als ik. Maar minstens zoveel denk ik na over de mensen die hem gebracht hebben tot waar hij gekomen is. Zodat hij nu, ondanks kranig verzet, een buurland in de as kan leggen en een broedervolk kan vermoorden. 

Een psychopaat. Toch? Een psychopaat ontbeert schuldgevoel, schaamte en angst.  Meerdere psychologische onderzoeken die ik raadpleegde bevestigden dit. Schuldgevoel, schaamte en angst hebben een functie. Elk gevoel heeft een functie. Maar als je er te veel of te weinig van hebt, dan ontstaat er een probleem dat je leven op een negatieve manier beïnvloedt. De psychopaat maakt bovendien van zijn eigen probleem - totale afwezigheid van deze drie gevoelens - een probleem voor ánderen. Hij gebruikt anderen, maakt ze tot zijn marionetten, om dan met hun al of niet vrijwillige hulp een strijd aan te gaan, die compensatie of genoegdoening moet schenken voor iets in zijn binnenste dat zwaar beschadigd is. 

Op het eerste gezicht zou ik simpelweg zeggen dat er een monster met een onstilbare honger in de psychopaat huist. Maar dan zijn we nog niet bij de kern, lijkt mij. Dat monster zat daar toch niet zomaar opeens, op een dag, als bij toverslag. Deze poging tot een beknopte analyse van de psychopaat komt overigens geheel voor mijn rekening, Bram.

Wat ik minstens zo moeilijk vind om te begrijpen is waarom zoveel mensen zo warm lopen voor iemand met psychopatische trekken. Ik wil dat beslist niet dom noemen, maar wel op een beangstigende manier onbegrijpelijk. Die mensen lijken iets in zo iemand te bewonderen en dit misschien zelfs te verwarren met authentieke genegenheid. 

Ik wil een poging doen om me daarin te verplaatsen; De meeste mensen hebben regelmatig iets te stellen met schuldgevoel, schaamte en angst. Aan de ene kant zijn schuldgevoel en schaamte een soort sociale regulatoren, die ons kunnen waarschuwen dat we misschien niet zo leuk bezig zijn ten opzichte van onze medemensen. Maar ze kunnen ook zó overheersend worden dat ze ons verstikken en ons er te zeer van weerhouden om te doen wat we echt willen doen en om te zijn wie we echt willen zijn. We doen onszelf dan tekort en dat frustreert en kan je echt verzuren van binnen. Ook het gevoel angst heeft een functie, maar wie extreem bang is komt natuurlijk nergens, en ook dat frustreert en verzuurt. 

Dan verschijnt de psychopaat. Ongehinderd door voornoemde gevoelens gaat hij als een raket op zijn doel af. Wat een heerlijk gezicht. Waren wij ook maar een beetje meer zo…. dan waren we vast verder gekomen. En wat ruimt ie lekker op, die psychopaat. Alles wat ons toch al een tijd tegenstond veegt hij zonder aarzeling met een machtige zwaai aan de kant. Bovendien moedigt hij ons aan om onszelf óók nergens voor te schamen. We mogen onze gewaagde gedachten nu hardop uiten. En ernaar handelen. En die koelte die van hem heeft iets krachtigs. Wie doet hem wat.

Wie doet óns wat, samen met hem…. En dus houdt men, zwaar onder de indruk, elke deur voor hem open tot hij helemaal bovenaan de apenrots is. Dat er onderweg al behoorlijk wat mensen sneuvelen die rücksichtlos van de rots worden geduwd is natuurlijk niet leuk, maar ongetwijfeld onvermijdelijk. Collateral damage.

Dit schouwspel is een gruwelijke nachtmerrie voor de enkeling tussen de betoverde toeschouwers die de psychopaat al in een vroeg stadium doorziet. Die vindt diens kou alarmerend, of heeft al een paar confrontaties in het verleden gehad met dit menstype, zodat ie ongevoelig is voor de charme die de psychopaat ook meebrengt .

Ooit zag ik een interview met Poetin, in een vroeg stadium van zijn presidentschap. De interviewer was een Westerse journalist, die duidelijk inzette op een kritische ondervraging over Poetins toen al vrij brutale expansiedrift. Binnen vijf minuten was die arme journalist echter helemaal nergens meer. Poetin speelde honderd procent overtuigend een joviale, gewone vent die onterecht gedemoniseerd werd door het Westen. Het was een totaal andere Poetin dan de uit graniet gehouwen versie van dit moment.

Er zijn dus best mensen die een psychopaat snel doorzien, maar te vaak zijn het er te weinig om hem tijdig buiten spel te kunnen zetten. Onder de dappere protesterende Russen leeft dan ook nogal wat schuldgevoel rondom deze vraag: waarom hebben we deze man deze plaats gegund? Zonder dat ik hen iets verwijt lijkt me dat een zinvolle vraag, trouwens niet alleen voor hen, want wij hebben ook zo onze potentiële risico-kandidaten, vrees ik.

Hoe kijk jij naar die vraag, Bram? En wat zijn jouw gedachten over de binnenwereld van Poetin?  Wat voor ingrediënten maken van een mens een psychopaat? Grote vragen, dat besef ik, maar ik ben heel benieuwd naar je antwoord.

Warme groet, 
Mirjam

Ha Mirjam,

Je wilt niet weten hoe vaak me de afgelopen tijd is gevraagd wat ‘die Poetin’ toch mankeert. Alsof het helpt om er een label op te plakken… Ik geloof oprecht dat onze behoefte iedereen van een diagnose te voorzien nergens toe leidt. Omdat niemand er iets mee opschiet als we vaststellen dat oorlogsmisdadigers vaak psychopaten zijn. Het is veel interessanter, en ook bevredigender, om mensen te begrijpen, hun doen en laten te doorgronden. Ook al is dat soms heel ingewikkeld.

Poetin heeft zeker gebrekkige gewetensfuncties, en dat is nog zacht uitgedrukt, maar hoe heeft het zo uit de hand kunnen lopen? Niemand wordt geboren als misdadiger. Natuurlijk speelt erfelijke aanleg wel een rol, maar het verklaart nooit alles. Voor zover bekend waren de ouders en grootouders van Vladimir niet zo gewelddadig als hun (klein)kind.

Een tijdje terug alweer las ik in een artikel in het Algemeen Dagblad dat traumatische ervaringen ook bij Poetin een cruciale rol hebben gespeeld in zijn ontwikkeling. Dat is een erg populaire manier om naar mensen te kijken momenteel (ik heb zelf die neiging ook): ingrijpende gebeurtenissen eerder in het leven als verklaring voor afwijkend gedrag in het hier en nu. Het lukt me ook niet meer goed om nog anders te kijken naar de Russische leider: een zwaar gefrustreerde man, die van daaruit haat en woede laat zien. En die geen contact meer kan maken met de ‘zachte’ kant van voor hem traumatische ervaringen: pijn en verdriet. Ik denk dat er werkelijk niemand is die zich kan voorstellen dat Poetin iedere avond huilend in zijn bed ligt en aan zijn liefhebbende vrouw vraagt om hem te troosten en stevig vast te houden.

Het heeft ook iets met mannelijkheid te maken, denk ik: we leven toch nog altijd in een cultuur die doordrenkt is van de overtuiging dat mannen flink moeten zijn, dat je moet terugvechten als je iets wordt aangedaan. Want dat zie ik dan wel weer in Poetin: een klein, boos, driftig ventje dat op geen enkele manier uit die groef te krijgen is. En dat maakt het direct ook zo gevaarlijk: hoe ver gaat hij in die niets ontziende boosheid? Er zijn mensen die overtuigd zijn dat Poetin liever doorvecht tot hij dood is dan dat hij ergens een terugtrekkende beweging inzet. Het lijkt mij nogal onvoorspelbaar, omdat we nu eenmaal moeilijk kunnen inschatten of er in zijn omgeving nog mensen zijn die wel invloed op hem hebben, die hem kunnen bewegen tot enige redelijkheid.

Een ander interessant thema is de aantrekkingskracht die dit type leiders toch ook vaak heeft op veel mensen. Dan moeten we even schakelen naar het label ‘sociopaat’: even gewetenloos als een psychopaat, maar in een veel vriendelijker verpakking. Deze mensen (ook in overgrote meerderheid mannen trouwens) zijn vaak zeer charismatisch en charmant, en krijgen daardoor ook heel vaak hun zin. De archetypes zijn beroemdheden in de media en politici: voor het oog van de camera de vriendelijkheid zelve, maar snoeihard als er niet wordt gedaan wat zij wensen. Kijk daar maar eens doorheen, van afstand… Het zijn niet zelden ook precies de karakters van de prominenten die in beeld komen vanwege seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Terug naar Poetin: in het begin van zijn loopbaan presenteerde hij zich veel vriendelijker, zag je hem ook nog wel eens lachen en kwamen er meer persoonlijke dingen voorbij, zoals zijn passie voor judo. Waarom hij zo is verhard weet waarschijnlijk niemand precies. Wat we wel weten is dat ons karakter vanaf een leeftijd van zo’n veertig jaar zich grofweg in twee richtingen kan ontwikkelen: het aardigst is het als de scherpe kantjes minder worden en iemand geleidelijk aardiger, zachter en milder wordt. Maar de andere kant op bestaat ook: onaangepast gedrag wordt alleen maar erger, het vermogen zich in andere mensen te verplaatsen neemt verder af en de eigen opvattingen en behoeften domineren het doen en laten steeds sterker.

Het zal duidelijk zijn dat ik Poetin ervan verdenk van die laatste, ongunstige groep deel uit te maken. Waarom? Inderdaad: geen idee. Waarschijnlijk herhaalde teleurstellingen en een diepe gekrenktheid. Ze nemen me niet serieus, dat zal ze berouwen. De kans dat het met Poetin goed afloopt lijkt me klein, in rust en vrede op 93-jarige leeftijd sterven te midden van zijn geliefden lijkt me niet het te verwachten scenario. Eerder het tegenovergestelde: steeds verbitterder en met steeds minder medestanders zal hij eenzaam aan zijn eind komen. 

Met een psychiatrische diagnose heeft dit allemaal niets te maken, denk ik. Van een behandelbare stoornis is vrij zeker geen sprake, laat staan dat er een hulpvraag is. Eigenlijk vind ik Poetin een tragische figuur. Als hij niet zoveel mensen zou meeslepen in zijn pijnlijke historie zou je zelfs compassie voor hem kunnen voelen wellicht. De gruwelijkheden die hij aanricht zitten dit echter totaal in de weg…

Bram

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (7)

Paul Spijkers
Paul Spijkers22 mrt. 2022 - 5:18

Over etiketten voor wat er in een brein zou kunnen zitten speculeren met behulp van verhaaltjes over wat persoonlijke geschiedenis. Zonder hem te hebben ontmoet. Ook nog eens zonder functie of situatie daarbij te betrekken. Ik zie er nut veel nut in.

Kuifje3
Kuifje321 mrt. 2022 - 14:47

De man is zeker een macho. Of hij psychopaat is dat weet ik niet, maar hij vertoont zeker wel tekenen die wijzen op niet normaal te vinden gedrag. De tegenstelling in de kop van het artikel is geen echte tegenstelling.

Vredelievend
Vredelievend21 mrt. 2022 - 13:23

Het is een man met een missie, die missie kunnen we onacceptabel vinden maar het blijft een missie. Als leider van een land zal hij ongetwijfeld meer psychopathische trekjes vertonen dan gemiddeld, dat hoort doorgaans bij een dergelijke functie. Als je je het leed van je onderdanen teveel aantrekt kun je nergens leiding aan geven. Duidelijk is zeker dat hij zichzelf als macho wil presenteren, ook al weten we niet veel over z'n privéleven. Poetin is geen monster of zoveel verschillend van andere mensen. Blindstaren op de poppetjes doet geen recht aan de relevante maatschappelijke ontwikkelingen die hebben geleid tot een invasie van Oekraïne. Als het Poetin niet was dan een ander sujet in het Kremlin. Ook al kunnen sleutelpersonen buitenproportioneel veel invloed hebben, de ontwikkeling van een land en wordt uiteindelijk bepaald door de optelsom aan miljarden beslissingen, interacties, ervaringen en beweegredenen van alle inwoners samen. En binnen een jaar of tien zit er daadwerkelijk iemand anders in het Kremlin, en ook zijn psychologische gesteldheid zal niet doorslaggevend zijn voor de ontwikkeling van Rusland.

1 Reactie
Zandb
Zandb22 mrt. 2022 - 9:39

U beweert: "Poetin is geen monster of zoveel verschillend van andere mensen." Deze zin blijft maar malen, want zijn dan de gevolgen van een dergelijke zienswijze, die m.i. impliceert, dat wat mensen doen geen oorzaak is? Als bv niet Poetin (want dat is niet meer dan een gewoon mens) de oorzaak is, wat wat kunnen we dan concreet met die wetenschap, dat al die miljarden beslissingen, interacties, ervaringen, beweegredenen van alle burgers - want waarom alleen Russische? - de oorzaak is en niet diegene die er leiding/sturing aangeeft

DaanOuwens
DaanOuwens21 mrt. 2022 - 12:24

Ik geloof niet zo in de psychologische benadering. Tot dat het tegendeel is bewezen denk ik dat je moet uitgaan van het idee dat Poetin weet wat hij doet. En gewoon luisteren wat hij zegt. Dan is hij heel duidelijk, het westen is bezig Rusland te vernietigen. En op zich is dat correct. Westerse landen zijn op bijna terreinen die voor Poetin relevant zijn superieur. En Rusland zal blijven verliezen. Niet omdat het westen de strijd aangaat, maar omdat het Rusland dat Poetin wil conserveren op gedateerde verouderde achterlijke ideeën is gebouwd. Dezelfde ideeën trouwens waar Trump, Wilders, Le Pen, Baudet en soortgelijke types voor staan. Maar dan op het niveau van hun eigen land. Rusland verliest niet omdat het westen zo goed is, maar omdat Rusland zo slecht is. Daarom gaat het al die ex sovjet staten beter, gaat het China beter en zou het Oekraïne beter gaan zonder Rusland. Dat is het probleem van Poetin. De eigen visie maakt het land naar binnen gekeerd, de burgers angstig en doodt alle ondernemingszin. De beste mensen vluchten. Rusland sloopt zichzelf. Daarom verklaart hij het westen in de afgelopen weken keer op keer de oorlog. Hij neemt het westen de ondergang van Rusland kwalijk omdat het erkennen van het falen van zijn eigen ideologie geen optie is. Hij is helemaal niet gek, maar ook niet bereikbaar voor enig argument. En daarom zo verschrikkelijke gevaarlijk. Maar met psychologie heeft het volgens mij niets te maken.

2 Reacties
beetlejuice150
beetlejuice15021 mrt. 2022 - 20:48

Hoi Daan, Goeie analyse. Ik ben het helemaal met je eens. Rusland heeft het BNP van Nederland, Belgie en Luxemburg. Eigenlijk is het een wonder dat ze een ruimtevaartprogramma hebben en een leger van enige omvang. Door corruptie wordt het nooit meer wat. En goed opgeleide jongeren zullen weg willen. Het enige dan Poetin kan doen is een muur bouwen om Rusland heen.

DanielleDefoe
DanielleDefoe22 mrt. 2022 - 8:47

Dit gepsychologiseer op afstand heeft mijn inziens geen nut. Er zijn wel monarchen geweest die echt gestoord waren (schizofreen waarschijnlijk) . Daar valt hij niet onder. Hij heeft "normaal" gefunctioneerd de afgelopen 70 jaar.