Verlies je niet in sprookjes en wensdromen over Iran

De dood van ayatollah Khamenei en een aantal van zijn naaste medewerkers leidt vooral in de rechtse hoek tot groot enthousiasme. Nu zal het Iranese volk opstaan en een democratie installeren al dan niet onder regie van Reza Pahlevi, de zoon van de in 1979 verdreven sjah, denken ze. Kijk ze glimmen. Hoor ze vertellen: het Joodse volk en de Perzen zijn al zesduizend jaar de beste vrienden. Was het niet koning Cyrus die het destijds verloste uit de Babylonische ballingschap? En was het niet hun koning Ahasveros die Hadassah of Ester als mooiste aller vrouwen uitkoos als koningin. In hoofdstuk2 van het bijbelboek Ester lezen wij de procedure:

12 Een meisje was aan de beurt om de nacht met koning Ahasveros door te brengen wanneer na twaalf maanden haar schoonheidsbehandeling overeenkomstig de voorschriften voor de vrouwen voltooid was: zes maanden werd ze behandeld met mirreolie, zes maanden met balsem en andere schoonheidsmiddelen. 
13 En telkens als er een meisje na deze voorbereiding naar de koning ging, werd haar uit het vrouwenverblijf alles wat ze wenste meegegeven naar het koninklijk paleis. 
14’s Avonds ging ze daar naar binnen, ’s morgens keerde ze terug; ze kwam dan in een ander deel van het vrouwenverblijf, dat onder toezicht stond van Saäsgaz, de eunuch die de koning diende als bewaker van de bijvrouwen. Ze ging niet opnieuw naar de koning, tenzij hij haar begeerde en zij persoonlijk bij hem werd ontboden.
15 Toen het de beurt was van Ester – de dochter van Abichaïl, die een oom was van haar pleegvader Mordechai – verlangde zij niets anders mee te nemen dan wat haar werd aangeraden door Hegai, de eunuch die de koning als haremwachter diende. En allen die Ester zagen, keken vol bewondering naar haar. 
16 Zo werd Ester bij koning Ahasveros gebracht, in het koninklijk paleis, in het zevende jaar van zijn regering, in de tiende maand, de maand tebet. 
17 En de koning voelde voor Ester meer liefde dan voor alle andere vrouwen, meer dan alle andere meisjes verwierf zij zijn bewondering en genegenheid. Daarom deed hij haar de koninklijke hoofdband om en maakte haar koningin in de plaats van Wasti. 
18 De koning richtte een groot feestmaal aan voor al zijn rijksgroten en hoge functionarissen, het Feestmaal van Ester. Ook kondigde hij voor alle provincies een rustdag af, en met een vrijgevigheid die men van een koning mag verwachten deelde hij geschenken uit.

Enige tijd later stelde koning Ahasveros een zekere Haman aan als een soort minister president. Toen hij merkte dat Mordechai, de pleegvader van koningin Ester, niet voor hem wilde buigen, besloot hij alle joden uit te roeien. Dat niet alleen, hij kreeg daarvoor ook nog carte blanche van de koning. Haman begon meteen de massamoord te organiseren.

Wie de betreffende passages leest, ontdekt een voorafschaduwing van de holocaust. Mordechai riep daarop de hulp van Ester in. Hij schreef haar dit: "Beeld je maar niet in dat jij, omdat je in het koninklijk paleis woont, als enige van alle joden zult ontkomen."  Ester gebood de joden daarop drie dagen lang te bidden en te vasten. Ondertussen richtte Haman voor zijn eigen huis vast een paal op om Mordechai aan op te hangen. 

Ester richtte in de tussentijd een feestmaal aan. Ze verleidde Ahasveros met haar schoonheid een invitatie te aanvaarden en zijn favoriete minister Haman mee te nemen. De koning vond het lekker en hij liet zich opnieuw bedwelmen door Esters schoonheid. Hij zou al haar wensen willen vervullen. Daarop zei Ester volgens het relaas in hoofdstuk vijf van het naar haar genoemde bijbelboek:

‘Majesteit, als u mij goedgezind bent en als het de koning goeddunkt, schenk mij en ook mijn volk dan het leven; dat is wat ik wil vragen, dat is mijn wens. Want we zijn verkocht, mijn volk en ik, om gedood te worden en volledig te worden uitgeroeid. Als we waren verkocht als slaven en slavinnen, dan zou ik hebben gezwegen, want zo’n ramp zou de belangen van de koning niet schaden.’ ‘Wie is die man, waar is die man die zijn zinnen erop heeft gezet om zoiets te doen?’ vroeg koning Ahasveros aan koningin Ester. En Ester antwoordde: ‘Die meedogenloze vijand, dat is die ellendeling daar, Haman!’"

Haman kromp ineen van angst voor de koning en de koningin. Woedend stond de koning van tafel op en ging de paleistuin in. Maar Haman bleef, om koningin Ester om zijn leven te smeken, want hij besefte dat hij van de koning niets goeds te verwachten had. Toen de koning uit de paleistuin terugkwam in het vertrek waar de maaltijd werd gehouden, had Haman zich juist laten neervallen op de bank waarop Ester lag. ‘Ook nog de koningin aanranden in mijn aanwezigheid?!’ riep de koning uit. Nauwelijks had hij deze beschuldiging geuit of men bedekte Hamans gezicht. Charbona, een van de eunuchen die de koning dienden, zei: ‘Staat er bij Hamans eigen huis niet al een paal van vijftig el hoog, die Haman heeft neergezet voor Mordechai, dezelfde Mordechai die de koning ooit zo’n grote dienst heeft bewezen?’ ‘Hang hem daaraan,’ zei de koning. Zo werd Haman aan de paal gehangen die hij had laten klaarzetten voor Mordechai. Toen bedaarde de woede van de koning¨.

Mordechai kreeg de functie van Haman en al diens bezittingen. Daarna volgde een soort bijltjesdag. De joden sloegen honderden vijanden dood, onder wie de tien zonen van Haman. Esther zei tegen de koning, aldus hoofdstuk 7:

¨‘Als het de koning goeddunkt, laat hij de Joden in Susa dan toestemming geven om ook morgen te handelen volgens de wet die voor vandaag geldt. En laat hij hun toestaan om de lijken van Hamans tien zonen aan een paal te hangen.’ De koning gaf bevel dat het zo zou gebeuren. Er werd in Susa een wet uitgevaardigd, en ook werden de tien zonen van Haman opgehangen. De Joden in Susa sloten zich dus ook op de veertiende dag van de maand adar aaneen en ze doodden in Susa nog eens driehonderd man. Maar hun bezittingen raakten ze met geen vinger aan.
Ook de andere Joden, elders in de provincies van het koninkrijk, hadden zich aaneengesloten en hun leven verdedigd. Op de dertiende dag van de maand adar verzekerden zij zich van rust door vijfenzeventigduizend van hun belagers te doden; hun bezittingen echter raakten ze met geen vinger aan. Op de veertiende van die maand hadden ze rust, en ze maakten van die dag een dag van feestmalen en feestvreugde¨.

Het bijbelboek Ester sluit af met een groot aantal door Ester en Mordechai persoonlijk uitgevaardigde voorschriften voor het vieren van het Poerimfeest, dat op 2 maart plaatsvindt.

De bijbelvaste Gert-Jan Segers, politiek leider van de ChristenUnie in ruste, verklaarde op televisie dat de datum waarop Israël de oorlog tegen Iran begon, samenhangt met het Poerimfeest. De parallellen zijn immers te opvallend. Dat is niet bijzonder waarschijnlijk. Het ging Netanyahu en Trump er om Khamenei te liquiderern. Dankzij hun geheime diensten wisten zij dat hij afgelopen zaterdagochtend met een aantal medewerkers vergaderde op een plek waar hij te raken viel. Dát heeft ongetwijfeld de datum bepaald, niet het aankomende Poerimfeest.

Hoe dan ook, deze fraaie legende wordt nu gebruikt om de eeuwige vriendschap tussen het Joodse volk en dat van Iran te vieren. Er wordt zelfs gezegd, dat de joden nu iets terugdoen voor de vriendendienst van Ahasveros. Het is nog maar zeer de vraag of de bevolking van Iran Israël zo´n warm hart toedraagt. Wellicht leven zulke gevoelens in het kader van het gezegde 'de vijand van mijn vijand is mijn vriend', maar die hoeven dan niet te beklijven. In het verleden kwam het vaak tot vervolging van de joden. In het Nieuw Israëlitisch Weekblad maakte Esther Voet korte metten met de mythe van de eeuwige vriendschap.

Het traditionele Iran kent een rijke traditie van jodenhaat. Het valt evenmin te verwachten dat een nieuw bewind in Iran zich tegen een Palestijnse staat zal keren. Wat dat ook voor een bewind mag zijn. De Iraanse maatschappij is een zeer diverse samenleving. Bijna veertig procent is van niet Perzische afkomst. Koerden, Turkmenen, Beloetsji en Arabieren zijn wat dat betreft de helderste kleuren op een veel breder palet. Ze hebben allemaal hun eigen sociaal culturele verlangens. Die zullen na de val het huidige regime zeker naar boven komen.

Tolerantie zit de Iranezen niet vanzelfsprekend aan het hart gebakken. Dat blijkt uit de recente verdrijving van zeker anderhalf miljoen Afghaanse migranten, die berooid over de grens worden gezet. De gevangen Iranese Nobelprijswinnaar Narges Mohammedi wist een protest de gevangenis uit te smokkelen. De schrijversbond en enkele andere organisaties spraken van racisme maar van een volksprotest zoals dat tegen de inflatie was geen sprake.

Men bezweert ons: De Iran is geen Syrië. Het is geen Irak, Het is geen Libië. Net zo min als in Irak en Libië is er sprake van een gecoördineerde verzetsbeweging. Niet ondergronds en ook niet in het buitenland. De troonpretendent Reza Pahklevi probeert zich als redder des vaderlands te profileren maar ook hij heeft geen grote beweging achter zich. Bovendien wordt hij achtervolgd door de slechte reputatie van zijn vader en zijn grootvader die als oosterse despoten heersten. Men verspreidt tegenwoordig beelden uit de jaren zeventig met hip geklede Iranese meisjes maar het bewind werd eerder gekenmerkt door de wrede martelpraktijken van de geheime dienst Savak. Het hedonistische vrolijke Iran van de sjah´s is net zo´n sprookje als het boek Ester uit de bijbel.

Het is van mondiaal belang dat het Iranese regime ten val komt maar wensdromen leiden niet tot vrijheid en democratie. Buurland Irak geeft daarvan een treffend voorbeeld. Lees het hele boek Ester.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen en de affaire rond het Groninger aardgas evenmin, zeker nu de laatste putten open blijven en Friesland zo´n schandalige compensatie geboden wordt voor het toestaan van nieuwe winningen.

Beluister Het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: wakker in Paraguay